اختلال اوتيسم محدوديت شديد و بنيادی در چندين زمينه مهم رشد میباشد. تعامل و ارتباط و همچنين رفتار متقابل اجتماعی و توانايی بهرهگیری از تخيلات. جهت تشخيص اوتيسم لازم است که علائم رفتاری در تمام زمینههای ذکرشده فوق قبل از سن 3 سالگی در شخص موجود باشند.
حتی در صورتی که والدين متوجه شوند که در دوران شيرخوارگی مشکلاتی وجود دارد، تشخيص اوتيسم پيش از سن هجدهماهگی بسيار دشوار است. دليل اين امر این است که انحرافات رفتاری که برای تأييد تشخيص به کار میروند هنوز تا اين سن تکامل نیافتهاند.
اغلب کودکان مبتلا به اختلال اوتيسم دارای اختلالات رشد نيز میباشند، اگرچه تعداد کمی نيز دارای رشد طبيعی هستند. همچنين بسياری نيز مبتلابه صرع میباشند و معلولیتهای بينايی و شنوايی در اين گروه بسيار شايع است. افراد مبتلابه سندروم آسپرگر که وضعيتی شبيه به اوتيسم است، رشد طبيعی دارند.
هنوز هیچ راهی برای پیشگیری از ابتلای کودک به اوتیسم یافت نشده است. با این حال با درمان بهموقع بیماری بهبود یافته و مهارتهای اجتماعی و کلامی کودک ارتقا پیدا میکند.
اگر کودک شما مبتلابه اختلال اوتيسم است با مراجعه به مشاوران و متخصصان برای آشنایی با راههای مختلف بهبود کودک، به کودکتان کمک نمایید. درمان بهموقع برای کودک مفید بوده، زندگی را برای او آسانتر کرده و از افزایش شدت بیماری اوتیسم پیشگیری مینماید.
اوتيسم در سراسر دنيا ديده میشود و فقط در پسران بيشتر از دخترها مشاهده شده است. به عبارت ديگر نژاد، مكان زندگي، ميزان سواد، وضعيت مالي، نوع اعتقاد، شيوه زندگي و … هیچکدام تأثيري در شانس بروز اوتيسم ندارند.
والدين بايد توجه داشته باشند كه مهمتر از عنوان بيماري، پرداختن به درمان آن است. بايد در نظر داشت كه اين كودكان با درمان مناسب و بهموقع میتوانند مطالب را بياموزند، رفتارهاي درست را از خود نشان داده و در آينده مانند افراد عادي زندگي كنند؛ اما به دست آوردن اين اهداف مستلزم درمان بهموقع و درست، تحمل مشكلات و سختیهای مربوط به اين درمان است.
هر شخص اوتيستيك مانند بقيه افراد جامعه داراي شخصيت مختص به خود است و مانند تمامي افراد خصوصيات خاصي را دارا میباشد.
بعضي از اين كودكان ممكن است كه از نظر گفتاري تأخير كمي داشته و بتوانند با كمي كمك، ارتباط كلامي مناسبي را با ديگران برقرار كنند ولي همين كودكان ممكن است از نظر ارتباطات اجتماعي رفتار مناسبي را از خود نشان ندهند.
گاهي اين كودكان براي شروع صحبت و تبادل كلامي ممكن است مشكل داشته باشند. افراد دارای اختلال اوتيسم معمولاً در مكالمات، یکطرفه رفتار میکنند يعني فقط در رابطه با چيزي كه خود علاقه دارند صحبت میکنند و از صحبتهای طرف دوم چيزي نمیفهمند. در بعضي از اين كودكان خشونت و خودآزاری نيز مشاهده میشود.
در افراد اوتيستيك ممكن است رفتارهاي زير نيز بروز كند:
- اصرار بر يكنواختي و مقاومت در برابر تغييرات.
- در بيان نیازهای خود دچار مشكل هستند و بهجای استفاده از كلمات از اَداها و اشاره استفاده میکنند.
- تكرار كلمات، خنده نابجا، گريه بیمورد، نشان دادن استرس و نگراني بیعلت.
- ترجيح میدهند كه تنها باشند.
- پرخاشگري
- بهسختی با ديگران رابطه برقرار میکنند.
- دوست ندارند كه كسي را بغل كنند و يا اينكه كسي آنها را بغل كند.
- تماس چشمي ندارند و يا اينكه بسيار كم است.
- با روشهای معمول آموزشي نمیتوانند چيزي بياموزند.
- بازیهای غیرعادی انجام میدهند.
- اشياء در حال چرخش را دوست دارند و خود نيز سعي میکنند اشياء را به حالت چرخش دربیاورند.
- دلبستگي غیرعادی به بعضي از اشياء پيدا میکنند.
- از نظر احساس درد حساسيت بالاتر و يا پائين تري نسبت به افراد عادي دارند.
- ظاهراً از چيزي نمیترسند.
- از نظر فعالیتهای فيزيكي، فعاليت زيادتر و يا كمتري نسبت به كودكان سالم دارند.
- حركات بدني آنها بهصورت نرم و عادي نيست.
- اگرچه آزمایشها شنوایی بر روي آنها سالم بودن شنوایی آنها را ثابت میکند اما در برابر نام خود و دستورات كلامي خود را بیتفاوت نشان میدهند.
براي بيشتر ما واضح است كه مجموع حواس پنجگانه به ما كمك میکنند تا بدانيم كه چه چیزهایی را تجربه میکنیم. براي مثال حواس لامسه، بويائي و چشایی در تجربه خوردن يك هلو رسيده به ما كمك میکنند.
براي كودكان دارای اختلال اوتيسم مشكلات حواس پنجگانه معمول است. ممكن است كه اين كودكان از نظر يك حس و يا چند حس در سطح غيرعادي قرار داشته باشند يعني يا حساسيت بيشتري داشته باشند و يا اينكه در آن حس بسيار كُند باشند.
ممكن است رایحهای كه همه آن را دوست دارند باعث آزار كودك اوتيستيك بشود و يا اينكه يك مزه معمولي كودك را ناراحت كرده و كودك از غذاهایي كه آن مزه را دارا میباشند بگريزد.
بعضي از كودكان اوتيستيك به برخي از صداها نيز حساس هستند و ممكن است كه برخي از صداهایی كه ما روزانه بهطور عادي میشنویم باعث رنجش آنها بشود. متخصصين معتقدند كه اين نابهنجاریها در كودكان اوتيستيك ناشي از اختلال در مجموعه حواس آنها میباشد.
يكي ديگر از مشخصات كودكان اوتيستيك عدم نشان دادن علاقه و عاطفه در رابطه با اطرافيان است. البته اين مورد هم مانند ساير موارد میتواند استثناء نيز داشته باشد. ولي والدين نبايد به اين دليل از نشان دادن علاقه خود به كودك كوتاهي كنند و بايستي عواطف خود را در برابر كودك بهطور طبيعي بروز دهند تا كودك از آنها بهتدریج نشان دادن احساسات خود را بياموزد.
علل بروز اوتيسم
تاکنون هيچ علت مشخصي براي اوتيسم كشف نشده است ولي مشخص شده است كه عملكرد غیرعادی مغز باعث ايجاد حالات اوتيسم میشود.
اسکنهای مغزي در بعضي موارد نشان داده است كه مغز كودكان دارای اختلال اوتيسم از نظر اندازه و ساختار با مغز كودكان سالم متفاوت است.
در حال حاضر تحقيقات فراواني در رابطه با احتمال دخالت عوامل ژنتيكي و عوارض داروئي در بروز اوتیسم در حال انجام است. در بعضي از خانوادهها مشاهده شده است كه اوتيسم مانند بیماریهای ژنتيكي از نسلي به نسل ديگر منتقل میشود كه اين خود میتواند تئوري ژنتيكي بودن اوتيسم را در بعضي موارد ثابت كند. ولي در بسياري از موارد هم مشاهده شده است كه سابقه اوتيسم در خانواده و يا اقوام وجود نداشته است.
همچنين در بعضي از كودكان مشخص شده است كه در بدو تولد نشانههایی از اوتيسم را دارای میباشند ولي اين مورد هم عمومیت ندارد. هنوز محققين نتوانستهاند علت خاصي را به تنهایي براي ايجاد بيماري اختلال اوتيسم كشف كنند و میتوان يك سري علل را در بروز آن مؤثر دانست.
محققين ديگري نيز معتقدند كه تحت شرايط خاصي تعدادي از ژنهای ناپايدار باعث اختلال در عملكرد مغز و در نهايت بروز اوتيسم میشوند.
تعداد ديگري از محققين نيز بر روي احتمال بروز اوتيسم در دوران بارداري تحقيق میکنند. آنها معتقدند كه يك عامل ويروسي ناشناخته، اختلال متابوليسمي و يا آلودگي به مواد شيميائي محيطي در دوران بارداري میتواند عامل ايجاد اين بيماري باشد.
احتمال بروز اوتيسم در كودكاني كه بیماریهایی مانند سندرم ژن ايكس حساس، توبروس سلروسيس، سندرم روبلا و فنيل كتنورياي درماننشده داشته باشند بيشتر است.
بعضي از مواد خطرناك مانند جيوه نيز كه در دوران بارداري وارد بدن مادر شوند میتوانند احتمال بروز اوتيسم را افزايش دهند.
در سالهای اخير سؤالی در مورد رابطه واكسيناسيون و بروز اوتيسم مطرح شده است كه همچنان مورد بحث است. در سال 2001 در آمريكا تحقيقاتي در اين مورد انجام شد كه در آن رابطه واكسن “ام ام ار” و اوتيسم بررسي شد.
در اين تحقيقات معلوم شد كه در برخي از كودكان اين واكسن باعث بروز بيماري اوتیسم شده است. با اين حال محققين ديگر اين بررسیها را كافي ندانسته و خواهان تحقيقات بيشتر هستند.
به هر حال علت اوتیسم هر چه كه باشد، بايد بدانيم كه اين كودكان يا با اختلال اوتيسم به دنیا میآیند و يا اينكه آمادگي ابتلا به آن را دارند.
اين بيماري برخلاف آنچه كه تصور میشد به خاطر بدي تربيت و يا عدم توانائي والدين در بزرگ كردن كودك نمیباشد. اوتيسم يك بيماري رواني نيست.
كودكان اتيستيك قابلدرمان هستند و نبايد از آنها قطع اميد شود و نيز بهتر است بدانيد كه هيچ عامل رواني شناخته نشده است كه باعث بروز اوتیسم در کودکان شود.
تشخيص اوتيسم
براي تشخيص اين بيماري هيچ تست پزشكي وجود ندارد. براي تشخيص اختلال اوتيسم در يك كودك بايد رفتار، ارتباط و سطح رشد ذهني كودك بهدقت بررسي شود.
از آنجائي كه بعضي از علائم اين بيماري با بعضي از بیماریهای ديگر مشترك است ممكن است متخصصين آزمایشها و تستهای پزشكي متفاوتي را براي كودك تجويز كنند تا از وجود يا عدم وجود مشكلات ديگر در كودك مطمئن شوند.
با يك بررسي كوتاه در يك جلسه ممكن نيست كه بتوان بهطور قطع وجود اوتيسم را در كودكي ثابت كرد. مشاهدات والدين و بررسي كامل مراحل رشد كودك از لازمات تشخيص اوتيسم در يك كودك میباشد.
در نگاه اول ممكن است كودك دارای اختلال اوتيسم به نظر عقبمانده ذهني، داراي اختلال رفتاري، داراي مشكل شنوایی و يا داراي رفتارهاي عجيب به نظر برسد. البته ممكن است تمام اين علائم در يك كودك اوتيستيك وجود داشته باشند كه اين امر خود باعث مشکلتر شدن تشخيص میشود.
اوتيسم يك بيماري رواني نيست. كودكان اتيستيك قابلدرمان هستند و نبايد از آنها قطع اميد شود و نيز بهتر است بدانيد كه هيچ عامل رواني شناخته نشده است كه باعث بروز اوتیسم در کودکان شود.
به هر حال در ابتداي امر بايستي معاينه دقيق و كاملي از كودك به عمل آيد زيرا به اين ترتيب میتوان يك برنامه مناسب و دقيق براي كمك به كودك اتيستيك و درمان او تهيه كرد.
تشخيص زودهنگام:
تحقيقات نشان داده است كه تشخيص زودهنگام اوتیسم در درمان و بهبود وضعیت كودكان مبتلا بسيار مؤثر است. هرچقدر زودتر بتوان اختلال اوتيسم را در يك كودك تشخيص داد، زودتر هم میشود از برنامههای درماني براي كمك به اين كودكان بهره برد.
بهطور کلی تشخیص اوتیسم با بررسی روند رشد جسمانی و رفتاری کودکان و تطبیق ویژگیها و مهارتهای وی با مهارتها و ویژگیهایی است که فرد در دورهی رشدی که در آن قرار دارد باید داشته باشد. بهطور کلی مهارتهای که کیس اوتیستیک در آنها با مشکل روبروست در حوضههای زیر قرار دارند:
تعامل اجتماعی:
دشواری در تعامل متقابل اجتماعی اغلب قابلتوجهترین جنبه اوتيسم میباشد. نوزاد ممکن است حتی از سنين بسيار پايين در استفاده و فهم تماس چشمی، حالات چهره، ايما و اشاره، لحنهای مختلف صدا و غيره در تماس با افراد ديگر دچار مشکل باشد.
بسياری از کودکان مبتلابه اختلال اوتيسم هیچگونه رابطۀ متقابل احساسی يا اجتماعی از خود نشان نمیدهند و به شکل خودانگيخته در شادیهای خود با والدين شريک نمیشوند يا برای راحتی آنها را بروز نمیدهند.
کودکان مبتلابه اوتيسم هميشه به کودکان همسن خود علاقه نشان نمیدهند، اما حتی اگر علاقه نيز نشان دهند معمولاً در دوستیابی و حفظ دوستان خود دچار مشکل میباشند.
ارتباط:
افراد مبتلابه اوتيسم برای توانايی حرف زدن دچار تأخير میباشند يا فاقد آن هستند و آن را با استفاده از ديگر راههای غیرکلامی برقراری ارتباط جبران نمیکنند.
در حدود نيمی از کودکان مبتلابه اوتيسم هیچگاه شروع به حرف زدن نمیکنند. در ميان کودکانی که حرف میزنند انواع بسيار متفاوتی وجود دارد.
برخی تنها از کلمات تکی استفاده میکنند. ديگران کلمات زيادی را به کار میبرند و صحيح صحبت میکنند اما اغلب اصطلاحات کلیشهای يا چيزهايی را که ديگران گفتهاند بدون توجه به موقعيت تکرار میکنند.
تعداد کمتری دارای زبانی با رشد کامل میباشند که آن را به شکل خودانگيخته صحبت میکنند. با اين وجود همگی در آغاز و ادامه مکالمه دارای مشکل میباشند و همه آنها در فهم زبان نقايصی دارند.
بهویژه فهم آنان برای معانی عمیقتر زبان دارای نقايصی میباشد. حتی در ميان افرادی که دارای مجموعه لغات بيشتری میباشند و به شکل خودانگيخته صحبت میکنند، شايع است که آنان دارای تعبيری ثابت و تحتاللفظی از زبان میباشند.
رفتار:
کودکان مبتلابه اختلال اوتيسم اغلب دارای مجموعه رفتار، علائق و فعالیتهای محدودی میباشند که با الگويی تکراری و کلیشهای به آنها میپردازند.
نمونههایی از اين دست از قرار زير میباشند:
- تمرکز شديد بر روی فعاليتی نظير چرخاندن چرخهای يک ماشين اسباببازی يا رديف کردن اسباببازیها بهدفعات متعدد، اما نه بازیهای خودانگيخته و متنوع تظاهرگونه و ايفای نقشهای گوناگون برای بازی.
- تمرکز بر روی اشياء مختلف شايع است.
- همچنين تمرکز بر روال امور و عادات بسيار پيچيده که بايد دقيقاً هر بار به همان صورت تکرار شوند. تغيير چنين روالها و رسمهایی ممکن است موجب بروز ناگهانی يأس يا خشم شود.
- تحمل هرگونه تغييری، مانند قرار گرفتن چيزی در جای متفاوت يا انجام کاری با ترتيبی غير از ترتيب معمول نيز میتواند برای فرد مبتلابه اوتيسم دشوار باشد.
- کودکان کمی بزرگتر و دارای رشد بهتر ممکن است بهویژه در دورههای زمانی «علائق ويژه» یکجانبهای نظير جداول زمانی، تاريخ تولد ديگران، جمعيت تمام شهرهای سوئد و غيره داشته باشند.
- همچنين تکان دادن مداوم دست، تکان دادن خود به عقب و جلو و راه رفتن روی نوک پنجه پا در ميان کودکان مبتلابه اوتيسم شايع است.
- علاوه بر رفتارهای مبنای تشخيص نامبرده شده در بالا، علائم ديگری نيز در اختلال اوتيسم شايع است: حساسيت بيش از حد يا حساسيت بسيار کم به برخی صداها، لمسها، بوها و غيره؛ دورههای بيشفعالی و اختلالات در خواب و خوردن غذا و غيره. هیچیک از اين موارد برای تشخيص ابتلا به اوتيسم ضروری نيستند.
روشهای تشخيص:
علائم و نشانههای اوتيسم ممكن است در زمان نوزادي بروز كنند و شايد هم اين اتفاق نيافتد ولي نشانههای اين بيماري حتماً بين 24 ماهگي الي 6 سالگي خود را نشان خواهند داد.
يك دكتر متخصص بايستي يك سري سؤالات مشخص و دقيقي در رابطه با چگونگي رشد جسمي و ذهني كودك تهيه كرده و جواب آنها را از طريق والدين و مشاهدات دقيق به دست آورد.
انجمن ملي پرورش و سلامت كودكان در آمريكا اين پنج سؤال اوليه را براي يك معاينه از كودك دارای اختلال اوتيسم تهيه كرده است:
- آيا كودك شما تا قبل از 12 ماهگي صداسازی و نجوا داشته است؟
- تا قبل از 12 ماهگي آيا كودك شما از اشاره، اَداها و يا گرفتن دست ديگران و همینطور بای بای كردن استفاده كرده است؟
- آيا كودك شما تا قبل از 16 ماهگي از كلمات تنها استفاده كرده است؟
- آيا كودك تا قبل از 24 ماهگي از تركيب دو كلمه استفاده كرده است؟
- آيا كودك هیچکدام از مهارتهای كلامي و اجتماعي خود را از دست داده است؟
در صورت جواب منفي به چهار سؤال اول و جواب مثبت به سؤال آخر احتمال وجود اوتيسم در كودك داده میشود. البته باز هم يادآور میشویم كه براي تشخيص قطعي نياز به بررسیهای بسيار دقيق و جامعي میباشد كه بايد توسط افراد متخصص و آگاه صورت بگيرد.
براي يك بررسي دقيق و كامل يك كودك مظنون به اوتيسم بايستي توسط متخصص اطفال، روانشناس، مشاور آموزش و یادگیری كودكان، متخصص اعصاب، متخصص گفتاردرمانی و ساير متخصصين در زمينه اختلال اوتيسم معاينه شود.
ادامه دارد …
مطالعهی مقاله اوتیسم و تأثیر روانشناسی رشد در کاردرمانی آن (1) و این کتاب را به شما پیشنهاد میکنیم.
