جی پی گیلفورد

مهم‌ترین نظریه گیلفورد، نظریه «ساختار هوش» بود. او هوش را به سه بُعد اصلی تقسیم کرد: عملیات ذهنی، محتوا و محصولات. این سه بُعد به‌طور ترکیبی منجر به بیش از ۱۲۰ نوع توانایی ذهنی مختلف می‌شوند.

یکی از مفاهیم کلیدی که گیلفورد معرفی کرد، تفکر واگرا (Divergent Thinking) بود؛ یعنی توانایی تولید ایده‌های گوناگون برای حل یک مسئله، که پایه‌ی خلاقیت محسوب می‌شود. در مقابل، تفکر همگرا (Convergent Thinking) فقط یک پاسخ صحیح دارد. گیلفورد خلاقیت را چیزی فراتر از هوش سنتی می‌دانست و معتقد بود که می‌توان آن را سنجید، آموزش داد و تقویت کرد.

طبیعت توانایی‌های انسانی – The Nature of Human Abilities
تحقیقات در خلاقیت – Creativity: Its Measurement and Development
تحلیل ساختار هوش – The Structure of Intellect
اندازه‌گیری استعداد ذهنی – Psychometric Methods