سلیگمن روانشناس برجسته آمریکایی و بنیانگذار روانشناسی مثبتگراست که با نظریه درماندگی آموختهشده و مفهوم شکوفایی، دیدگاههای سنتی روانشناسی را تغییر داد. در این مقاله با زندگی، نظریه و آثار او آشنا میشویم.
ولد: ۲۵ مرداد ۱۳۱۹ شمسی / ۱۴ جمادیالثانی ۱۳۵۹ قمری
درگذشت: (تا زمان نگارش این مطلب، سلیگمن هنوز در قید حیات است)
دلیل شهرت: بنیانگذار روانشناسی مثبتگرا، نظریه درماندگی آموختهشده، و ارائه مدل PERMA
مارتین ای. پی. سلیگمن (Martin E. P. Seligman) در سال ۱۹۴۲ در نیویورک به دنیا آمد. او مدرک دکترای خود را از دانشگاه پنسیلوانیا گرفت و سالها استاد روانشناسی آنجا بود. در دوران ابتدایی کارش، سلیگمن با تحقیق روی درماندگی آموختهشده شناخته شد؛ مفهومی که میگوید وقتی افراد مدام شکست بخورند، حتی اگر موقعیت تغییر کند، دیگر تلاشی برای بهبود نمیکنند.
اما نقطه عطف زندگی علمی او زمانی بود که به جای تمرکز صرف بر آسیبشناسی، بر توانمندیها، امید، شادی و معنا تمرکز کرد. او جریان روانشناسی مثبتگرا (Positive Psychology) را راه انداخت که امروز یکی از شاخههای اصلی روانشناسی مدرن است.
سلیگمن دو نظریه مهم دارد که هر دو تأثیر گستردهای داشتهاند:
۱. درماندگی آموختهشده (Learned Helplessness)
سلیگمن در آزمایشی معروف، نشان داد که وقتی حیوانات یا انسانها در موقعیتهای تکراری ناکامی قرار میگیرند، یاد میگیرند که هیچ کاری فایده ندارد. این حالت باعث افسردگی، ناامیدی و بیتفاوتی میشود، حتی زمانی که شرایط بهتر میشود.
۲. روانشناسی مثبتگرا و مدل PERMA
او معتقد است روانشناسی نباید فقط بر درمان بیماری تمرکز کند، بلکه باید راههایی برای شکوفایی (Flourishing) انسانها نشان دهد. مدل PERMA شامل پنج مؤلفه اصلی زندگی خوب است:
زندگینامه و نظریههای مارتین سلیگمن، از درماندگی آموختهشده تا روانشناسی مثبتگرا و مدل PERMA، در این مقاله بررسی شدهاند.
- P مثبت (Positive Emotion)
- E: درگیری (Engagement)
- R: روابط مثبت (Relationships)
- M: معنا (Meaning)
- A: دستاورد (Accomplishment)
سلیگمن معتقد بود آموزش این مؤلفهها در مدارس، سازمانها و زندگی روزمره میتواند جامعهای شادتر و موفقتر بسازد.
- روانشناسی مثبتگرا – Authentic Happiness
- شکوفایی – Flourish
- درماندگی آموختهشده – Learned Helplessness
- خوشبینی آموختنی است – Learned Optimism
- آنچه شما را نمیکشد – What You Can Change and What You Can’t
- ذهن خوشبین – The Optimistic Child
