رابرت بی. زاجونک روانشناس اجتماعی سرشناس، با نظریههایی مثل “اثر مواجههی صرف” و تأثیر هیجان بر شناخت، یکی از تاثیرگذارترین چهرهها در روانشناسی قرن بیستم بود.
تولد: ۹ شهریور ۱۳۰۵ شمسی / ۱۱ جمادیالثانی ۱۳۴۵ قمری
درگذشت: ۱۸ آذر ۱۳۸۷ شمسی / ۱۰ ذیالحجه ۱۴۲۹ قمری
دلیل شهرت: نظریه “مواجهه صرف (mere exposure effect)”، بررسی نقش هیجان در شناخت، و پژوهشهای بینفردی و گروهی
ابرت بی. زاجونک (Robert B. Zajonc) در سال ۱۹۲۳ در لهستان به دنیا آمد. او پس از مهاجرت به ایالات متحده، در رشته روانشناسی اجتماعی تحصیل کرد و بیشتر عمر حرفهای خود را در دانشگاه میشیگان گذراند. زاجونک بهخاطر پژوهشهای خلاقانه و نظریههای متفاوتش درباره تعامل شناخت و هیجان شناخته میشود.
او معتقد بود هیجان میتواند مستقیمتر و سریعتر از پردازش شناختی عمل کند. برخلاف دیدگاههای رایج آن زمان که شناخت را مقدم بر هیجان میدانستند، زاجونک این مسیر را وارونه تحلیل کرد.
- اثر مواجهه صرف (Mere Exposure Effect):
هرچه افراد بیشتر با یک محرک (چهره، کلمه، تصویر) مواجه شوند، تمایلشان به آن بیشتر میشود؛ حتی اگر تعامل خاصی نداشته باشند. - نظریه تقدم هیجان بر شناخت:
زاجونک استدلال کرد که در بسیاری از شرایط، واکنشهای هیجانی بدون نیاز به پردازش شناختی اتفاق میافتند. این نظریه چالشی بزرگ برای مدلهای شناختمحور آن زمان بود. - تجربه جمعی و روابط اجتماعی:
او همچنین به تأثیر تعداد افراد خانواده (مثلاً جایگاه تولد در بین فرزندان) بر هوش و عملکرد تحصیلی پرداخت که به بحثبرانگیزترین تحقیقاتش تبدیل شد.
- Social Facilitation – تسهیل اجتماعی
- Emotion and Cognition – هیجان و شناخت
- The Human Group and the Social Self – گروه انسانی و خود اجتماعی
- Feeling and Thinking – احساس و تفکر
- Animal Social Psychology – روانشناسی اجتماعی حیوانات
