ریموند بی. کتل

نظریه شخصیت کتل مبتنی بر تحلیل عاملی است و هدف اصلی آن، کشف ساختار بنیادی صفات شخصیتی است.
کتل ابتدا بیش از ۴۵۰۰ صفت شخصیتی را از واژگان زبان استخراج کرد و سپس با استفاده از تحلیل عاملی، آن‌ها را به ۱۶ عامل اصلی شخصیت کاهش داد. این عوامل، پایه‌ و اساس مدل معروف شخصیت ۱۶ عاملی کتل (16PF) شدند.

صفات اصلی در نظریه کتل

کتل بین صفات سطحی (Surface Traits) و صفات عمقی (Source Traits) تفاوت قائل شد. صفات عمقی پایدارتر و بنیادین‌تر هستند و تعیین‌کننده رفتارهای طولانی‌مدت فردند.
او همچنین سه نوع صفت را معرفی کرد:

صفات توانشی (Ability Traits): مانند هوش

صفات خلقی (Temperament Traits): مانند سرعت واکنش یا هیجانی بودن

صفات پویا (Dynamic Traits): انگیزه‌ها و اهداف فرد

مدل ۱۶ عامل کتل

کتل در آزمون 16PF، این عوامل را اندازه‌گیری کرد. برخی از این عوامل عبارت‌اند از:

گرما (Warmth)

استدلال (Reasoning)

پایداری هیجانی (Emotional Stability)

سلطه‌گری (Dominance)

حساسیت (Sensitivity)

و…

1. Personality: A Systematic Theoretical and Factual Study (1949)
این کتاب یکی از اصلی‌ترین منابع نظریه شخصیت کتل است.
2. The Scientific Analysis of Personality (1965)
در این کتاب کتل رویکرد علمی به تحلیل شخصیت را تشریح می‌کند.

3. Personality and Learning Theory (1979)
بررسی رابطه بین شخصیت، یادگیری و رفتار.

4. Handbook of Multivariate Experimental Psychology (1966)
مرجع مهمی در زمینه تحلیل عاملی و روان‌سنجی.

5. The 16 Personality Factor Questionnaire (16PF)
معرفی ابزار سنجش شخصیت بر اساس مدل ۱۶ عاملی