فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۱۰۶ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۲

آگاهی

Consciousness

آگاهی حالت بیداری و تجربهٔ درونی فرد از محیط و خود است. این مفهوم شامل ادراک حسی، تفکر و احساسات لحظه‌ای می‌شود. روان‌شناسان آگاهی را پدیده‌ای پیچیده می‌دانند که هنوز به‌طور کامل درک نشده است.

نام‌های دیگر: consciousness، Consciousness

شناخت

آموزش منش

character education

آموزش منش فرآیندی نظام‌مند برای پرورش فضیلت‌های اخلاقی و ارزش‌های انسانی در افراد است. این رویکرد بر توسعه قضاوت اخلاقی، احساسات همدلانه و رفتارهای مسئولانه تمرکز دارد. هدف اصلی آن کمک به افراد برای درک و عمل کردن به اصول اخلاقی در زندگی روزمره است.

نام‌های دیگر: آموزش منش

شناخت

ارزیابی انتقادی

Critical appraisal

فرآیند سیستماتیک برای ارزیابی دقیق اعتبار، اهمیت و کاربردپذیری یک مطالعه پژوهشی است. در این روش، کیفیت روش‌شناسی، سوگیری‌های احتمالی و توجیه‌پذیری نتایج مورد بررسی قرار می‌گیرد. این مهارت برای تفسیر صحیح شواهد علمی در روان‌شناسی بالینی و پژوهشی ضروری است.

نام‌های دیگر: Critical appraisal، critical appraisal

شناخت

ارزیابی بالینی

Clinical Assessment

فرآیند سیستماتیک جمع‌آوری اطلاعات درباره فرد برای درک بهتر وضعیت روان‌شناختی، تشخیص اختلالات و برنامه‌ریزی برای مداخله. این فرآیند شامل مصاحبه بالینی، مشاهده رفتار و استفاده از ابزارهای استاندارد روان‌سنجی است.

نام‌های دیگر: سنجش بالینی

شناخت

ارزیابی میان‌فرهنگی

Cross-cultural assessment

ارزیابی میان‌فرهنگی فرآیند سنجش ویژگی‌های روانی و رفتاری با در نظر گرفتن زمینه فرهنگی فرد است. این رویکرد تلاش می‌کند تا از سوگیری‌های فرهنگی در ابزارهای روان‌سنجی بکاهد و تفسیر نتایج را دقیق‌تر کند. استفاده از آن برای اطمینان از عدالت و دقت در تشخیص و ارزیابی روان‌شناختی در جوامع متنوع ضروری است.

نام‌های دیگر: ارزیابی میان‌فرهنگی

شناخت

اصلاح فکر

cognitive restructuring

یک تکنیک در درمان‌های شناختی که بر شناسایی و تغییر الگوهای فکری ناکارآمد و غیرمنطقی تمرکز دارد. در این فرآیند، فرد یاد می‌گیرد تا افکار تحریف‌شده خود را به سمت باورهای واقع‌بینانه‌تر و سازگارتر هدایت کند.

نام‌های دیگر: اصلاح فکر

شناخت

انتخاب

choice

انتخاب به فرآیند آگاهانه یا ناخودآگاه برگزیدن یک گزینه از میان چندین امکان موجود اشاره دارد. در روان‌شناسی، این مفهوم به توانایی فرد در تصمیم‌گیری و تعیین مسیر رفتاری خود مرتبط است. انتخاب‌ها تحت تأثیر باورها، ارزش‌ها، انگیزه‌ها و محدودیت‌های محیطی شکل می‌گیرند. این فرآیند نقش کلیدی در احساس عاملیت و مسئولیت‌پذیری شخصی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: choice

شناخت

انقلاب شناختی

cognitive revolution

دوران گذار بنیادین در روان‌شناسی که در آن توجه از رویکردهای رفتارگرایی صرف به مطالعه فرآیندهای ذهنی و ساختارهای شناختی تغییر یافت. این تحول باعث شد تا مدل‌های محاسباتی و پردازش اطلاعات جایگزین مدل‌های محرک-پاسخ شوند.

نام‌های دیگر: انقلاب شناختی

شناخت

انقلاب شناختی

cognitive revolution

تحولی بنیادین در علوم شناختی که منجر به بازگشت مطالعهٔ ذهن و فرآیندهای درونی مانند حافظه، توجه و ادراک شد. این جریان با چالش کشیدن محدودیت‌های رفتارگرایی، زیربنای روان‌شناسی مدرن را بازتعریف کرد.

نام‌های دیگر: cognitive revolution

شناخت

بار شناختی

cognitive load

بار شناختی به میزان منابع حافظه فعال مورد نیاز برای پردازش اطلاعات در یک لحظه خاص اشاره دارد. این مفهوم به سه نوع بار درونی، خارجی و مرتبط تقسیم می‌شود. مدیریت صحیح بار شناختی برای بهینه‌سازی یادگیری و عملکرد شناختی افراد ضروری است.

نام‌های دیگر: بار شناختی

شناخت

بار شناختی

Cognitive load

بار شناختی به میزان منابع پردازشی حافظه کاری است که برای انجام یک وظیفه خاص مورد نیاز است. این مفهوم در آموزش و یادگیری اهمیت دارد و نشان می‌دهد که چگونه اطلاعات بیش‌ازحد می‌تواند مانع یادگیری موثر شود. بار شناختی به سه نوع درونی، خارجی و مرتبط تقسیم می‌شود که هر کدام بر فرآیند یادگیری تأثیر متفاوتی دارند.

نام‌های دیگر: Cognitive load، cognitive load

شناخت

بازارزیابی شناختی

Cognitive reappraisal

بازارزیابی شناختی یک راهبرد تنظیم هیجان است که در آن فرد با تغییر تفسیر خود از یک موقعیت محرک، پاسخ هیجانی خود را تعدیل می‌کند. این فرآیند شامل بازنگری معنای یک رویداد از دریچه‌ای متفاوت برای کاهش تأثیرات منفی هیجانی است. بازارزیابی شناختی به عنوان یک روش سازگارانه و پیش‌رونده در مدیریت استرس و هیجانات شناخته می‌شود.

نام‌های دیگر: Cognitive reappraisal، cognitive reappraisal

شناخت

بازسازی شناختی

cognitive restructuring

یک تکنیک در درمان‌های شناختی که بر شناسایی و تغییر الگوهای فکری ناکارآمد و غیرمنطقی تمرکز دارد. در این فرآیند، فرد یاد می‌گیرد تا باورهای تحریف‌شده را شناسایی کرده و آن‌ها را با افکار واقع‌بینانه‌تر و سازگارتر جایگزین کند.

نام‌های دیگر: بازسازی شناختی

شناخت

بازسازی شناختی

cognitive restructuring

فرآیندی در درمان شناختی-رفتاری که شامل شناسایی، به چالش کشیدن و تغییر ساختارهای فکری مخدوش است. این تکنیک به فرد کمک می‌کند تا از تفسیرهای نادرست و سوگیری‌های شناختی خود عبور کرده و به درک دقیق‌تری از واقعیت برسد.

نام‌های دیگر: cognitive restructuring، Cognitive restructuring، Cognitive Restructuring

شناخت

بازسازی شناختی

Cognitive reframing

یک تکنیک در درمان‌های شناختی است که در آن فرد یاد می‌گیرد موقعیت‌های دشوار یا افکار منفی را از زاویه‌ای متفاوت و سازگارتر با واقعیت مشاهده کند. هدف از این فرآیند، تغییر معنای تجربه‌های شخصی برای کاهش بار هیجانی و بهبود انطباق است.

نام‌های دیگر: Cognitive reframing، cognitive reframing

شناخت

باورهای زیربنایی

core beliefs

باورهای زیربنایی، اصول و اصول اولیه‌ای هستند که فرد دربارهٔ خود، دیگران و جهان در طول زمان شکل می‌دهد. این باورها معمولاً در دوران کودکی و نوجوانی شکل گرفته و به‌عنوان فیلترهایی عمل می‌کنند که از طریق آن‌ها واقعیت‌ها تفسیر می‌شوند. این باورها اغلب ریشهٔ الگوهای فکری و رفتاری پایدار و مزاحم را تشکیل می‌دهند.

نام‌های دیگر: باورهای زیربنایی

شناخت

باورهای هسته‌ای

core beliefs

ساختارهای عمیق و بنیادین در نظام فکری فرد که جهان و خود را تفسیر می‌کنند. این باورها بسیار پایدار هستند و به عنوان زیربنای سایر طرحواره‌ها و افکار خودکار عمل می‌کنند.

نام‌های دیگر: باورهای هسته‌ای

شناخت

پرسشنامه نشخوار فکری

CAS

پرسشنامه نشخوار فکری (CAS) ابزاری سنجش برای اندازه‌گیری تمایل به نشخوار فکری است. این مقیاس ابعاد مختلفی مانند نگرانی، همدلی منفی و خشم‌نشینی را می‌سنجد. نتایج آن به درک بهتر الگوهای فکری تکراری و آسیب‌زا کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: CAS

شناخت

پرسش‌های روشن‌کننده

Clarifying questions

پرسش‌هایی که با هدف رفع ابهام و شفاف‌سازی مفاهیم در جریان گفتگو مطرح می‌شوند. این پرسش‌ها به فرد کمک می‌کنند تا جزئیات دقیق‌تر تجربه‌ی خود را بازشناسی کرده و معنای پدیده‌های ذهنی را روشن‌تر درک کند.

نام‌های دیگر: پرسش‌های روشن‌کننده

شناخت

تاریخچهٔ مفاهیم

conceptual history

رویکردی در مطالعات نظری که به بررسی سیر تحول و معنای مفاهیم در طول زمان می‌پردازد. این حوزه نشان می‌دهد که چگونه مفاهیم علمی و روان‌شناختی تحت تأثیر بافت‌های تاریخی و فرهنگی تغییر یافته‌اند.

نام‌های دیگر: conceptual history، Conceptual history

شناخت

تجربه‌ورزی اصلاحی

Corrective emotional experience

فرآیندی در روان‌درمانی که در آن فرد در مواجهه با یک رابطه جدید و ایمن، تجربه‌ای متفاوت از الگوهای عاطفی گذشته خود کسب می‌کند. این تجربه به بازسازی طرحواره‌های هیجانی آسیب‌دیده کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: تجربه‌ورزی اصلاحی

شناخت

تحریف شناختی

Cognitive Distortion

تحریف شناختی الگوهای فکری نادرست و خودگرایانه‌ای است که واقعیت را به‌صورت منفی و غیرمنطقی تفسیر می‌کند. این خطاهای ذهنی در نظریه‌های شناختی-رفتاری به‌عنوان ریشه بسیاری از اختلالات خلقی و اضطرابی شناخته می‌شوند. نمونه‌های آن شامل تعمیم افراطی، فاجعه‌سازی و تفکر سیاه‌وسفید است.

نام‌های دیگر: تحریف شناختی

شناخت

تحریف شناختی

Cognitive distortion

الگوهای تفکر غیرمنطقی یا سوگیرانه‌ای که باعث می‌شوند فرد واقعیت را به‌گونه‌ای نادرست و مبالغه‌آمیز درک کند. این تحریف‌ها اغلب در شکل‌های مختلفی مانند کلی‌گویی یا سیاه و سفید دیدن ظاهر می‌شوند.

نام‌های دیگر: Cognitive distortion، cognitive distortions، Cognitive Distortions

شناخت

تحریف‌های شناختی

Cognitive distortions

الگوهای تفکر غیرمنطقی و سوگیرانه که باعث می‌شوند فرد واقعیت را به شکلی نادرست و اغلب منفی تفسیر کند. این تحریف‌ها در پردازش اطلاعات رخ داده و می‌توانند منجر به بروز احساسات ناخوشایند و رفتارهای ناسازگار شوند.

نام‌های دیگر: تحریف‌های شناختی

شناخت

تحلیل خوشه‌ای

Clustering analysis

تحلیل خوشه‌ای یک روش یادگیری بدون نظارت در آمار و داده‌کاوی است که داده‌ها را بر اساس شباهت‌های ذاتی در گروه‌هایی به نام خوشه دسته‌بندی می‌کند. هدف این روش، شناسایی ساختارهای درونی داده‌ها بدون پیش‌فرض از دسته‌بندی‌های از پیش تعیین شده است. در روان‌شناسی، این روش برای شناسایی تیپ‌های شخصیتی یا الگوهای رفتاری مشابه استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: Clustering analysis

شناخت

تحلیل محتوا

Content analysis

یک روش تحقیق برای مطالعه سیستماتیک و عینی پیام‌ها در قالب متن، گفتار یا تصاویر است. این روش به پژوهشگر اجازه می‌دهد تا الگوها، مفاهیم و ویژگی‌های پنهان در داده‌های کیفی را به صورت کمی یا کیفی استخراج کند.

نام‌های دیگر: Content analysis، content analysis

شناخت

تعارض

Conflict

وضعیت روانی ناشی از کشمکش میان دو یا چند میل، نیاز، ارزش یا انگیزه متضاد در درون فرد. این تعارض می‌تواند منجر به تنش روانی و دشواری در تصمیم‌گیری یا انتخاب رفتار شود.

نام‌های دیگر: تعارض

شناخت

تغییر مفهومی

conceptual change

تغییر مفهومی فرآیندی است که در آن افراد باورها یا درک‌های نادرست قبلی خود را با مفاهیم علمی یا دقیق‌تر جایگزین می‌کنند. این پدیده معمولاً در فرآیند یادگیری عمیق رخ می‌دهد و نیازمند بازسازی ساختارهای شناختی موجود است. این مفهوم در روان‌شناسی تربیتی و آموزش اهمیت ویژه‌ای دارد.

نام‌های دیگر: تغییر مفهومی

شناخت

تفکر انتقادی

critical thinking

تفکر انتقادی فرآیندی فعال و مهارتی است که در آن فرد با به‌کارگیری استدلال منطقی، شواهد را تحلیل و ارزیابی می‌کند. این رویکرد شامل پرسش‌گری سیستماتیک، شناسایی مغالطه‌ها و تمایز قائل شدن بین نظر شخصی و واقعیت‌های مستند است. هدف نهایی، رسیدن به قضاوت‌های عینی و تصمیم‌گیری‌های آگاهانه در مواجهه با اطلاعات پیچیده می‌باشد.

نام‌های دیگر: critical thinking، Critical thinking

شناخت

تفکر انتقادی

Critical Thinking

تفکر انتقادی فرآیندی آگاهانه و منطقی برای تحلیل، ارزیابی و تفسیر اطلاعات به منظور رسیدن به قضاوت‌های مستدل است. این مهارت شامل پرسش‌گری، شناسایی مغالطه‌ها و بررسی شواهد از زوایای مختلف می‌شود. تفکر انتقادی پایه‌ای برای یادگیری عمیق، حل مسئله و تصمیم‌گیری‌های هوشمندانه در زندگی روزمره و حرفه‌ای است.

نام‌های دیگر: تفکر انتقادی

شناخت

تفکر انتقادی

Critical thought

تفکر انتقادی فرآیند فعال و مهارتمندانه‌ای برای تحلیل، ارزیابی و بازسازی اندیشه‌هاست که منجر به باورهای و اقدامات منطقی می‌شود. این مهارت شامل پرسشگری، شناسایی مغالطه‌ها و بررسی شواهد بدون پیش‌داوری است. در روان‌شناسی، پرورش تفکر انتقادی برای بهبود قضاوت‌ها و تصمیم‌گیری‌های فردی و اجتماعی ضروری دانسته می‌شود.

نام‌های دیگر: Critical thought

شناخت

تفکر سیستمی انتقادی

Critical systems thinking

تفکر سیستمی انتقادی رویکردی است که در آن فرد مسائل را به عنوان اجزای یک سیستم پیچیده و در هم تنیده بررسی می‌کند و همزمان دیدگاه‌های مختلف و ارزش‌های پنهان را نقد می‌نماید. این روش به درک روابط علی و معلولی، الگوهای رفتاری و پیامدهای بلندمدت اقدامات می‌پردازد. هدف آن دستیابی به درکی جامع‌تر و عادلانه‌تر از پدیده‌های پیچیده انسانی و اجتماعی است.

نام‌های دیگر: Critical systems thinking

شناخت

تکالیف شناختی

Cognitive Tasks

فعالیت‌های ذهنی که مستلزم پردازش اطلاعات، تمرکز، حافظه یا استدلال هستند. این تکالیف شامل فرآیندهایی می‌شوند که برای یادگیری، حل مسئله و تصمیم‌گیری ضروری هستند.

نام‌های دیگر: تکالیف شناختی

شناخت

تمرین شناختی

Cognitive training

تمرین شناختی مجموعه‌ای از فعالیت‌های ساختاریافته است که برای تقویت فرآیندهای ذهنی مانند حافظه، توجه و حل مسئله طراحی شده است. این روش‌ها معمولاً برای بهبود عملکرد شناختی در افراد سالم یا کمک به جبران کاهش‌های مرتبط با سن به کار می‌روند. تمرینات می‌توانند شامل بازی‌های کامپیوتری یا تمرین‌های ذهنی باشند.

نام‌های دیگر: Cognitive training، cognitive training

شناخت

تنوع فرهنگی

Cultural diversity

تنوع فرهنگی به وجود گروه‌های مختلف با ارزش‌ها، باورها، هنجارها و سبک‌های زندگی متمایز در یک جامعه یا سازمان اشاره دارد. در روان‌شناسی، این مفهوم بر تأثیر متقابل فرهنگ‌های گوناگون بر هویت فردی و تعاملات اجتماعی تمرکز دارد. شناخت تنوع فرهنگی برای درک بهتر رفتارهای انسانی در جوامع چندفرهنگی ضروری است.

نام‌های دیگر: تنوع فرهنگی

شناخت

توانایی شناختی

Cognitive Ability

توانایی شناختی به ظرفیت ذهنی فرد برای پردازش اطلاعات، استدلال، حل مسئله و یادگیری اشاره دارد. این مفهوم شامل مهارت‌هایی مانند حافظه کاری، توجه، سرعت پردازش و تفکر انتقادی می‌شود. توانایی‌های شناختی پایه‌ای برای یادگیری مهارت‌های جدید و عملکرد موثر در محیط‌های پیچیده فراهم می‌کنند.

نام‌های دیگر: توانایی شناختی

شناخت

چارچوب مفهومی

Conceptual framework

ساختاری انتزاعی است که مفاهیم، متغیرها و فرضیه‌های مرتبط با یک پدیده روان‌شناختی را سازماندهی می‌کند. این چارچوب به پژوهشگران کمک می‌کند تا روابط منطقی بین اجزای نظریه را ترسیم کرده و مسیر تحقیق را هدایت نمایند. معمولاً به صورت نموداری یا متنی برای شفاف‌سازی مبانی نظری مطالعه ارائه می‌شود. این ابزار پایه‌ای برای طراحی پژوهش‌های علمی و تفسیر یافته‌هاست.

نام‌های دیگر: Conceptual framework، conceptual framework

شناخت

خلاقیت

Creativity

خلاقیت توانایی تولید ایده‌ها، راه‌حل‌ها یا محصولات جدید، اصیل و متناسب با زمینه است. این مفهوم فراتر از هنر است و در حل مسئله، نوآوری و تطبیق با شرایط جدید کاربرد دارد. خلاقیت معمولاً شامل ترکیب عناصر شناخته‌شده به شیوه‌ای غیرمعمول و کارآمد است.

نام‌های دیگر: خلاقیت

شناخت

خلاقیت

creativity

خلاقیت توانایی تولید ایده‌ها، راه‌حل‌ها یا محصولات جدید، اصیل و ارزشمند است. این ویژگی شناختی فراتر از نوآوری صرف رفته و شامل کاربرد عملی و سازندهٔ تفکر واگرا می‌شود. خلاقیت در حل مسائل پیچیده و سازگاری با تغییرات محیطی نقش حیاتی دارد و تحت تأثیر عوامل شناختی و انگیزشی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: creativity، Creativity

شناخت

درمان شناختی

Cognitive Therapy

رویکردی در روان‌شناسی که بر شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و تحریف‌های شناختی تمرکز دارد. این روش با تغییر ساختار باورهای فرد، به اصلاح احساسات و رفتارهای او کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: درمان شناختی

شناخت

درمان شناختی

cognitive therapy

درمان شناختی رویکردی روان‌درمانی ساختاریافته است که بر شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و باورهای ناسازگار تمرکز دارد. این روش به افراد کمک می‌کند تا با تغییر تفسیرهای خود از رویدادها، علائم هیجانی و رفتاری خود را بهبود بخشند. درمان شناختی معمولاً کوتاه‌مدت است و بر مهارت‌های حل مسئله و تنظیم هیجان تأکید دارد.

نام‌های دیگر: cognitive therapy، Cognitive therapy

شناخت

درمان شناختی-رفتاری

Cognitive behavioral therapy (CBT)

یک رویکرد درمانی روان‌شناختی است که بر ارتباط متقابل میان افکار، احساسات و رفتارها تمرکز دارد. این روش با شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد، به تغییر رفتارهای ناسازگار کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Cognitive behavioral therapy (CBT)

شناخت

دوگانگی دکارتی

Cartesian dualism

این اصطلاح به شکل خاصی از دوگانه‌انگاری اشاره دارد که توسط رنه دکارت مطرح شد و ذهن را غیرمادی و بدن را مادی می‌داند. این دیدگاه مسئله تعامل میان این دو حوزه را به چالش می‌کشد. در روان‌شناسی معاصر، اگرچه پذیرش کامل آن محدود است، اما برای بحث درباره ماهیت آگاهی و خودآگاهی مورد استناد قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: دوگانگی دکارتی

شناخت

دیدگاه مراجع

client's perspective

نحوه نگاه و تفسیر مراجع نسبت به مسائل شخصی، خود و جهان پیرامون خود. درک این دیدگاه برای درک معنای تجربه‌های فردی و ایجاد همدلی در فرآیند درمان ضروری است.

نام‌های دیگر: دیدگاه مراجع

شناخت

راهبرد جبرانی

compensatory strategy

تلاش‌های ذهنی یا رفتاری که فرد برای مقابله با نقص‌ها، ضعف‌ها یا کمبودهای درونی و بیرونی به کار می‌گیرد. این راهبردها با هدف حفظ تعادل و بهبود عملکرد در مواجهه با چالش‌ها انجام می‌شوند.

نام‌های دیگر: راهبرد جبرانی

شناخت

راهبردهای مقابله‌ای

Coping strategies

تلاش‌های شناختی و رفتاری که فرد برای مدیریت، کاهش یا تحمل استرس‌های ناشی از موقعیت‌های دشوار به کار می‌گیرد. این راهبردها می‌توانند به‌صورت سازگارانه یا ناسازگارانه با ساختار روانی فرد عمل کنند.

نام‌های دیگر: راهبردهای مقابله‌ای

شناخت

راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی

cognitive and metacognitive learning strategies

روش‌هایی که دانش‌آموز یا یادگیرنده برای سازماندهی، ذخیره و بازیابی اطلاعات از آن‌ها استفاده می‌کند. این راهبردها شامل مدیریت فرآیندهای ذهنی و نظارت آگاهانه بر خود برای بهبود کیفیت یادگیری و درک مطلب است.

نام‌های دیگر: راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی

شناخت

روان‌پریشی توهمی مزمن

Chronic delusional psychosis

یک وضعیت روانی پایدار و طولانی‌مدت که در آن فرد دچار باورهای اشتباه و غیرقابل تغییر است. این حالت با وجود شواهد متناقض، همچنان در ذهن فرد پابرجا می‌ماند و بر ادراک او از واقعیت تأثیر می‌گذارد.

نام‌های دیگر: روان‌پریشی توهمی مزمن (اصطلاح تاریخی)

شناخت

روان‌درمانی شناختی‌رفتاری

Cognitive Behavioral Therapy

نوعی رویکرد درمانی که بر پیوند میان افکار، احساسات و رفتارها تمرکز دارد. هدف این درمان، شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و تغییر رفتارهای ناسازگار برای بهبود سلامت روان است.

نام‌های دیگر: روان‌درمانی شناختی‌رفتاری

شناخت

روان‌شناسی شناختی

cognitive psychology

روان‌شناسی شناختی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که فرآیندهای ذهنی مانند ادراک، حافظه، توجه، زبان و حل مسئله را مطالعه می‌کند. این رشته به بررسی چگونگی پردازش، ذخیره‌سازی و بازیابی اطلاعات توسط مغز می‌پردازد. رویکردهای آزمایشی و مدل‌های محاسباتی ابزارهای اصلی این حوزه هستند.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی شناختی

شناخت

روان‌شناسی میان‌فرهنگی

Cross-cultural psychology

روان‌شناسی میان‌فرهنگی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به بررسی تأثیر فرهنگ بر رفتار و فرآیندهای روانی انسان می‌پردازد. این رشته با مقایسهٔ گروه‌های انسانی در بافت‌های فرهنگی مختلف، به دنبال کشف الگوهای جهانی و تفاوت‌های فرهنگی در شناخت، هیجان و رفتار است. هدف اصلی آن درک چگونگی تعامل عوامل زیستی و فرهنگی در شکل‌گیری روان انسان است.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی میان‌فرهنگی

شناخت

روان‌کاوی کلاسیک

Classical psychoanalysis

روان‌کاوی کلاسیک اشاره به سیستم نظری و درمانی بنیان‌گذار آن، زیگموند فروید، دارد که بر غریزه، ناخودآگاه، و ساختار نهاد، خود و فراخود استوار است. این مکتب با تأکید بر تعارضات روان‌رنجورانه و مکانیسم‌های دفاعی، به دنبال کشف ریشه‌های درونی اختلالات روانی از طریق کاوش در تاریخچهٔ روانی فرد است.

نام‌های دیگر: Freud

شناخت

روایی سازه

Construct validity

میزان دقت یک ابزار اندازه‌گیری در سنجش همان ویژگی یا سازه‌ای که ادعا می‌کند را اندازه‌گیری می‌کند. این مفهوم نشان می‌دهد که آزمون تا چه حد با تعریف نظری سازه مورد نظر مطابقت دارد.

نام‌های دیگر: Construct validity، construct validity، Construct Validity

شناخت

رویارویی

Confrontation

رویارویی در روان‌شناسی بالینی به معنای اشارهٔ مستقیم و محترمانهٔ درمانگر به ناهماهنگی‌ها، تناقضات یا رفتارهای دفاعی مراجع است. این تکنیک با هدف افزایش خودآگاهی مراجع و تشویق او به پذیرش واقعیت‌هایی که از آن‌ها فرار می‌کند، به کار می‌رود. رویارویی صحیح باید با حساسیت و در بستر رابطهٔ درمانی امن انجام شود تا از مقاومت مراجع کاسته شود.

نام‌های دیگر: رویارویی

شناخت

رویارویی

Confrontation

رویارویی در روان‌شناسی بالینی به معنای اشارهٔ مستقیم و محترمانهٔ درمانگر به ناهماهنگی‌ها، تناقضات یا رفتارهای دفاعی مراجع است. این تکنیک با هدف افزایش خودآگاهی مراجع و تشویق او به پذیرش واقعیت‌هایی که از آن‌ها فرار می‌کند، به کار می‌رود. رویارویی صحیح باید با حساسیت و در بستر رابطهٔ درمانی امن انجام شود تا از مقاومت مراجع کاسته شود.

نام‌های دیگر: Confrontation

شناخت

زمینه

Context (archaeology)

در باستان‌شناسی، زمینه به موقعیت مکانی و شرایطی اشاره دارد که یک شیء یا یافته در آن کشف شده است. اگرچه این اصطلاح تخصصی باستان‌شناسی است، اما در روان‌شناسی به‌طور استعاری برای توصیف محیط و شرایطی به کار می‌رود که رفتار یا فرآیند روانی در آن رخ می‌دهد. این مفهوم بر اهمیت بستر اجتماعی و فرهنگی در تفسیر رفتار تأکید دارد.

نام‌های دیگر: Context (archaeology)

شناخت

سایبرپسیکولوژی

Cyberpsychology

سایبرپسیکولوژی یا روان‌شناسی سایبری، مطالعه علمی رفتار انسانی در تعامل با فناوری‌های دیجیتال است. این رشته به بررسی پدیده‌هایی مانند هویت مجازی، خشونت سایبری و وابستگی به اینترنت می‌پردازد. هدف آن درک چگونگی تغییر فرآیندهای روان‌شناختی در بستر فضای مجازی است.

نام‌های دیگر: سایبرپسیکولوژی

شناخت

سایبرپسیکولوژی

Cyberpsychology

سایبرپسیکولوژی مطالعه علمی رفتار انسان در تعامل با فناوری‌های سایبری و دیجیتال است. این حوزه بر چگونگی تأثیرگذاری فناوری بر روان، شخصیت و روابط اجتماعی تمرکز دارد. مباحث اصلی شامل هویت آنلاین، پرخاشگری سایبری و تأثیرات شبکه‌های اجتماعی است. این رشته مرزهای روان‌شناسی بالینی و فناوری اطلاعات را پیوند می‌زند.

نام‌های دیگر: cyberpsychology

شناخت

سبک شناختی

Cognitive style

سبک شناختی به روش‌های ترجیحی و پایدار فرد در ادراک، سازماندهی و پردازش اطلاعات اشاره دارد. این سبک‌ها نشان‌دهنده تفاوت‌های فردی در نحوه تفکر و یادگیری هستند و با توانایی‌های شناختی متفاوت‌اند. مثال‌های رایج شامل سبک تحلیلی در مقابل کلی‌نگر است که بر نحوه تعامل فرد با محیط تأثیر می‌گذارد.

نام‌های دیگر: Cognitive style، cognitive style

شناخت

سرکوب درخشش مداوم

continuous flash suppression

یک پدیده در روان‌شناسی ادراکی است که در آن یک محرک با نوسان بالا می‌تواند مانع از آگاهی خودآگاه از یک محرک دیگر در میدان بینایی شود. این فرآیند برای مطالعه تفاوت میان پردازش ناخودآگاه و خودآگاه در سیستم بینایی استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: continuous flash suppression

شناخت

سنجش مزایا و معایب

cost-benefit analysis

یک تکنیک شناختی است که در آن فرد به بررسی دقیق سودها و زیان‌های یک رفتار، فکر یا باور خاص می‌پردازد. این روش با تجسم کردن پیامدهای مثبت و منفی، به فرد کمک می‌کند تا تصمیمات منطقی‌تری بگیرد و الگوهای رفتاری ناکارآمد را تغییر دهد.

نام‌های دیگر: سنجش مزایا و معایب

شناخت

سوگیری شناختی

cognitive bias

سوگیری شناختی به الگوهای سیستماتیک انحراف از قضاوت منطقی یا واقعیت‌نگر در فرآیندهای تصمیم‌گیری و قضاوت اشاره دارد. این انحرافات معمولاً ناشی از محدودیت‌های پردازش اطلاعات در مغز و استفاده از قضاوت‌های شهودی سریع هستند. سوگیری‌ها می‌توانند بر ادراک، حافظه و رفتار تأثیر بگذارند و اغلب منجر به خطاهای قابل پیش‌بینی در تفکر می‌شوند.

نام‌های دیگر: سوگیری شناختی

شناخت

شایستگی فرهنگی

cultural competence

شایستگی فرهنگی مجموعه‌ای از رفتارها، نگرش‌ها و سیاست‌هاست که به افراد یا سازمان‌ها امکان می‌دهد تا به طور مؤثر در چارچوب‌های فرهنگی متفاوت کار کنند. این مفهوم بر درک، احترام و پاسخگویی مناسب به تفاوت‌های فرهنگی تأکید دارد. در روان‌شناسی، این مهارت برای ارائه خدمات درمانی مناسب به افراد از پیشینه‌های گوناگون حیاتی است.

نام‌های دیگر: cultural competence، Cultural competence

شناخت

شرطی‌سازی کلاسیک

classical conditioning

شرطی‌سازی کلاسیک نوعی یادگیری است که در آن یک محرک خنثی با یک محرک غیرشرطی که به طور طبیعی پاسخ ایجاد می‌کند، همراه می‌شود تا در نهایت محرک خنثی نیز همان پاسخ را ایجاد کند. این فرآیند توسط ایوان پاولف کشف شد و بر اساس آن، موجود زنده یاد می‌گیرد که بین دو رویداد مرتبط ارتباط برقرار کند. در این نوع یادگیری، پاسخ‌ها معمولاً غیرارادی و غریزی هستند.

نام‌های دیگر: classical conditioning

شناخت

شفاسازی

Clarification

شفاسازی فرآیندی است که در آن درمانگر به مراجع کمک می‌کند تا افکار، احساسات و تجربیات مبهم یا گنگ خود را شفاف‌تر و منسجم‌تر بیان کند. در این مرحله، هدف اصلی روشن‌سازی ابهامات و ساختاردهی به محتوای ذهنی مراجع است تا درک عمیق‌تری از مسائل خود پیدا کند. این تکنیک معمولاً در مراحل اولیه یا میانی درمان برای ایجاد پایه‌ای محکم برای کاوش‌های بعدی به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Clarification

شناخت

شناخت

Cognition

شناخت به مجموعه‌ای از فرآیندهای ذهنی اطلاق می‌شود که شامل ادراک، توجه، حافظه، زبان، حل مسئله و قضاوت است. این فرآیندها به فرد اجازه می‌دهند تا اطلاعات را دریافت، پردازش و ذخیره کند. شناخت پایه و اساس تفکر و رفتار انسانی را تشکیل می‌دهد.

نام‌های دیگر: شناخت

شناخت

شناخت

Cognition

شناخت به مجموعه‌ای از فرآیندهای ذهنی اطلاق می‌شود که شامل ادراک، توجه، حافظه، تفکر، حل مسئله و زبان می‌شود. این فرآیندها نحوه دریافت، پردازش، ذخیره‌سازی و بازیابی اطلاعات را در ذهن انسان توصیف می‌کنند. شناخت پایه‌ی اصلی یادگیری، قضاوت و تصمیم‌گیری‌های روزمره است و در روان‌شناسی به عنوان یکی از حوزه‌های کلیدی مطالعه در نظر گرفته می‌شود.

نام‌های دیگر: cognition، Cognition

شناخت

شناخت‌درمانی

Cognitive Therapy

رویکردی درمانی کوتاه‌مدت و ساختاریافته که بر شناسایی، ارزیابی و تغییر الگوهای فکری ناکارآمد و تحریف‌شده تمرکز دارد. این روش فرض می‌کند که افکار فرد بر احساسات و رفتارهایش تأثیر مستقیم دارد. با اصلاح این الگوهای شناختی، علائم اختلالات روان‌شناختی کاهش یافته و سازگاری فرد بهبود می‌یابد.

نام‌های دیگر: شناخت‌درمانی

شناخت

شهروندی و دموکراسی

Citizenship and Democracy

شهروندی و دموکراسی به مجموعه‌ای از دانش‌ها، مهارت‌ها و نگرش‌هایی اشاره دارد که افراد را برای مشارکت فعال و سازنده در زندگی اجتماعی و سیاسی آماده می‌کند. این مفهوم بر حقوق، وظایف و مشارکت مدنی تأکید داشته و بستر رشد جامعه‌ای مبتنی بر گفت‌وگو و قانون‌مداری را فراهم می‌سازد. آموزش شهروندی دموکراتیک به پرورش حس تعلق و مسئولیت‌پذیری اجتماعی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: شهروندی و دموکراسی

شناخت

صلاحیت فرهنگی

Cultural competence

صلاحیت فرهنگی مجموعه‌ای از دانش، مهارت‌ها و نگرش‌هاست که به متخصصان اجازه می‌دهد با افراد از پیشینه‌های فرهنگی متفاوت به‌طور مؤثر و محترمانه تعامل کنند. این مفهوم شامل خودآگاهی نسبت به تعصبات خود و درک تأثیرات فرهنگ بر رفتار و سلامت روان است. هدف نهایی آن ارائه خدمات روان‌شناختی عادلانه و کارآمد برای همه اقشار جامعه می‌باشد.

نام‌های دیگر: صلاحیت فرهنگی

شناخت

صورت‌بندی مورد

Case formulation

فرآیند سازماندهی اطلاعات بالینی برای درک علت، ماهیت و تداوم مشکلات روانی یک فرد است. این صورت‌بندی به درمانگر کمک می‌کند تا الگوهای رفتاری و شناختی مراجع را تحلیل و برای او برنامه‌ریزی کند.

نام‌های دیگر: صورت‌بندی مورد

شناخت

علوم شناختی

Cognitive Science

علوم شناختی یک حوزه میان‌رشته‌ای است که مطالعه علمی ذهن و فرآیندهای ذهنی را با استفاده از روش‌های روان‌شناسی، علوم اعصاب، هوش مصنوعی و زبان‌شناسی بررسی می‌کند. این علم بر مکانیسم‌های درک، یادگیری، حافظه و حل مسئله تمرکز دارد. هدف نهایی آن درک چگونگی پردازش اطلاعات توسط مغز است.

نام‌های دیگر: علوم شناختی

شناخت

فاصله اطمینان

Confidence Interval

فاصله اطمینان محدوده‌ای از اعداد است که با احتمال مشخصی (مانند ۹۵ درصد) پارامتر واقعی جامعه را در بر می‌گیرد. این مفهوم جایگزین مناسبی برای برآورد نقطه‌ای است و عدم قطعیت ناشی از نمونه‌گیری را نشان می‌دهد. هرچه فاصله اطمینان باریک‌تر باشد، دقت برآورد پارامتر جامعه بیشتر ارزیابی می‌شود.

نام‌های دیگر: فاصله اطمینان

شناخت

فاصله‌های اطمینان

confidence intervals

محدوده‌ای از مقادیر است که با سطح اطمینان مشخصی (معمولاً ۹۵ درصد) پارامتر واقعی جامعه را در بر می‌گیرد. این فاصله نشان می‌دهد که برآورد نمونه‌ای چقدر به ارزش واقعی نزدیک است و دقت آن را می‌سنجد. هرچه فاصله اطمینان باریک‌تر باشد، دقت برآورد پژوهش بیشتر ارزیابی می‌شود.

نام‌های دیگر: confidence intervals، Confidence interval

شناخت

فرایندهای شناختی

cognitive processes

مجموعه فعالیت‌های ذهنی که شامل دریافت، پردازش، ذخیره‌سازی و بازیابی اطلاعات می‌شود. این فرایندها زیربنای فعالیت‌های ذهنی نظیر توجه، حافظه، ادراک و تفکر را تشکیل می‌دهند.

نام‌های دیگر: فرایندهای شناختی

شناخت

فرمول‌بندی مورد

case formulation

فرمول‌بندی مورد یک فرآیند بالینی است که در آن روان‌شناس یا روان‌درمانگر اطلاعات مربوط به بیمار را جمع‌آوری کرده و تفسیر می‌کند تا چرایی بروز مشکلات و عوامل مؤثر بر آن‌ها را درک کند. این مدل شامل عوامل زمینه‌ساز، محرک و نگهدارنده علائم است و به طراحی مداخله درمانی شخصی‌سازی‌شده کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: فرمول‌بندی مورد

شناخت

فرمول‌بندی مورد

case formulation

فرآیند ساختاردهی به اطلاعات گردآوری‌شده دربارهٔ یک فرد برای درک عوامل تداوم‌بخش مشکلات او است. این فرآیند به درمانگر کمک می‌کند تا الگوهای رفتاری و شناختی مراجع را در قالب یک مدل نظری منسجم تبیین کند.

نام‌های دیگر: case formulation، Case formulation، Case Formulation

شناخت

کشمکش با افکار

Cognitive Struggle

وضعیت ذهنی که در آن فرد تلاش می‌کند با افکار ناخوشایند یا مزاحم مبارزه کند یا آن‌ها را سرکوب نماید. این تقابل معمولاً باعث افزایش شدت افکار و افزایش تنش روانی می‌شود.

نام‌های دیگر: کشمکش با افکار

شناخت

کنترل شناختی

cognitive control

توانایی مدیریت فرآیندهای ذهنی برای جهت‌دهی به توجه، حافظه و تصمیم‌گیری در راستای اهداف مشخص. این فرآیند شامل مهار پاسخ‌های خودکار و جایگزینی آن‌ها با رفتارهای هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده است.

نام‌های دیگر: کنترل شناختی

شناخت

گرایش تفکر انتقادی

Critical thinking disposition

گرایش تفکر انتقادی به تمایل پایدار و عادت‌یافته فرد برای درگیر شدن فعال و ماهرانه در فکر کردن به موضوعات و مسائل اشاره دارد. این ویژگی شخصیتی شامل کنجکاوی فکری، ذهن باز، جستجوی حقیقت و اعتماد به عقل است که فرد را برمی‌انگیزد تا مسائل را با دقت و منطقی بررسی کند.

نام‌های دیگر: critical thinking disposition

شناخت

گسست شناختی

Cognitive defusion

فرآیندی در درمان مبتنی بر پذیرش که در آن فرد یاد می‌گیرد به جای غرق شدن در افکار، آن‌ها را صرفاً به عنوان رویدادهای گذرا در ذهن مشاهده کند. این تکنیک به کاهش قدرت و اثرگذاری افکار خودکار بر رفتار کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Cognitive defusion، cognitive defusion، Cognitive Defusion

شناخت

گسلش شناختی

Cognitive Defusion

فرآیندی در درمان مبتنی بر پذیرش که در آن فرد یاد می‌گیرد با افکار خود به عنوان رویدادهای گذرا در ذهن برخورد کند، نه به عنوان حقایق مطلق. این تکنیک به کاهش چسبندگی به افکار و ایجاد فاصله میان خود و محتوای ذهنی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: گسلش شناختی

شناخت

مداخله شناختی

Cognitive Intervention

مداخله شناختی مجموعه‌ای از تکنیک‌های درمانی است که هدف آن اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و بهبود عملکردهای شناختی مانند توجه، حافظه و حل مسئله است. این رویکرد معمولاً در روان‌درمانی‌هایی مانند درمان شناختی-رفتاری استفاده می‌شود تا به افراد کمک کند تا با تغییر نگرش‌های منفی، هیجانات و رفتارهای خود را تنظیم کنند. مداخلات شناختی بر اساس اصول یادگیری و تغییر باورهای مرکزی طراحی شده‌اند.

نام‌های دیگر: مداخله شناختی

شناخت

مصاحبه بالینی

Clinical interview

فرآیند تعامل مستقیم و سازمان‌یافته میان متخصص و فرد به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت روان. این مصاحبه برای درک تاریخچهٔ فردی، علائم و تشخیص‌های اولیه در فرآیند ارزیابی استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: مصاحبه بالینی، مصاحبه‌ی بالینی

شناخت

مطالعات فرهنگی

Cultural Studies

مطالعات فرهنگی حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است که به بررسی چگونگی شکل‌گیری معنا، قدرت و هویت در بسترهای فرهنگی می‌پردازد. در روان‌شناسی، این رویکرد به تحلیل تأثیرات ساختارهای فرهنگی بر فرآیندهای شناختی، عاطفی و رفتاری افراد کمک می‌کند. این حوزه بر نقش زبان، نمادها و گفتمان‌ها در سازوکارهای روانی تأکید ویژه‌ای دارد.

نام‌های دیگر: مطالعات فرهنگی

شناخت

مطالعهٔ موردی

case study

روش تحقیقی کیفی در روان‌شناسی است که به بررسی عمیق و دقیق یک فرد، گروه یا رویداد خاص می‌پردازد. پژوهشگران از طریق مشاهده، مصاحبه و تحلیل مدارک، اطلاعات جامعی دربارهٔ پدیدهٔ مورد نظر جمع‌آوری می‌کنند. این روش برای کشف الگوهای جدید یا مطالعهٔ موارد نادر بسیار کارآمد است.

نام‌های دیگر: مطالعه موردی

شناخت

مفاهیم

Concepts

مفاهیم واحدهای بنیادین شناختی هستند که برای دسته‌بندی، سازماندهی و درک جهان پیرامون به کار می‌روند. آن‌ها ویژگی‌های مشترک اشیاء، رویدادها یا ایده‌ها را در قالب نمادهای ذهنی خلاصه می‌کنند. شکل‌گیری و ساختار مفاهیم، پایه‌ای برای تفکر، استدلال و ارتباطات زبانی در روان‌شناسی شناختی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: مفاهیم

شناخت

مفهوم

concept

مفهوم، واحد بنیادین تفکر و شناخت است که به عنوان دسته‌بندی ذهنی برای سازماندهی اطلاعات و تجربیات مشابه به کار می‌رود. این ساختارهای شناختی به افراد اجازه می‌دهند تا پدیده‌های پیچیده جهان را ساده‌سازی کرده و درک کنند. مفاهیم معمولاً از طریق ویژگی‌های مشترک یا شباهت‌های انتزاعی تعریف می‌شوند و نقش کلیدی در فرآیندهای یادگیری و استدلال ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: concept

شناخت

مفهوم‌پردازی مورد

Case conceptualization

مفهوم‌پردازی مورد فرآیندی تحلیلی است که در آن درمانگر اطلاعات بالینی بیمار را سازماندهی کرده و توضیحی منسجم از علل و عوامل نگهدارنده مشکل ارائه می‌دهد. این کار چارچوبی برای انتخاب مداخلات درمانی مناسب فراهم می‌کند. مفهوم‌پردازی دقیق به درک عمیق‌تر از دینامیک‌های روانی فرد کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: مفهوم‌پردازی مورد

شناخت

مواجهه با مرگ

Confronting mortality

مواجهه با مرگ به آگاهی و پذیرش ناگزیری پایان زندگی و تأثیرات روان‌شناختی آن بر فرد اشاره دارد. در روان‌شناسی اگزیستانسیال، این آگاهی می‌تواند منبع اضطراب وجودی باشد یا انگیزه‌ای برای زیستن اصیل‌تر و معنادارتر فراهم کند. مدیریت این ترس اغلب شامل بازنگری در ارزش‌ها و اولویت‌های زندگی است.

نام‌های دیگر: مواجهه با مرگ

شناخت

موانع شناختی

Cognitive barriers

موانع شناختی به مجموعه‌ای از محدودیت‌ها، سوگیری‌ها و الگوهای فکری ناکارآمد اطلاق می‌شود که فرآیند پردازش اطلاعات، حل مسئله و تصمیم‌گیری را مختل می‌سازند. این موانع اغلب ناشی از تکیه بر قضاوت‌های شهودی نادرست یا ناتوانی در تغییر زاویه دید هستند. آن‌ها مانع از دسترسی به راه‌حل‌های خلاقانه و تحلیل منطقی مسائل می‌گردند.

نام‌های دیگر: موانع شناختی

شناخت

مهارت‌های شناختی

Cognitive skills

مهارت‌های شناختی توانایی‌های ذهنی پایه‌ای هستند که برای پردازش، ذخیره و استفاده از اطلاعات به کار می‌روند. این مهارت‌ها شامل توجه، حافظه، استدلال، حل مسئله و تفکر انتقادی می‌شوند. تقویت این مهارت‌ها نقش کلیدی در یادگیری، سازگاری با محیط و عملکرد روزمره ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: مهارت‌های شناختی

شناخت

مهارت‌های شناختی

cognitive skills

مهارت‌های شناختی به توانایی‌های ذهنی بنیادین اطلاق می‌شود که برای پردازش، ذخیره و بازیابی اطلاعات به کار می‌روند. این مهارت‌ها شامل توجه، حافظه، استدلال، حل مسئله و درک کلامی هستند. عملکرد صحیح این مهارت‌ها پایه‌ای برای یادگیری و سازگاری با محیط فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: cognitive skills، Cognitive skill

شناخت

ناخودآگاه جمعی

Collective Unconscious

ناخودآگاه جمعی لایه‌ای از ناخودآگاه است که شامل خاطرات، تجربیات و الگوهای رفتاری مشترک و وراثتی تمام انسان‌هاست. این مفهوم توسط کارل گوستاو یونگ مطرح شد و پایه‌ای برای درک کهن‌الگوها و نمادهای جهانی در رویاها و اسطوره‌ها فراهم می‌کند. برخلاف ناخودآگاه فردی، این لایه ناشی از تجربیات شخصی نیست.

نام‌های دیگر: ناخودآگاه جمعی

شناخت

ناهماهنگی شناختی

Cognitive Dissonance

وضعیت تنش یا ناراحتی روانی است که زمانی رخ می‌دهد که فرد با دو یا چند باور، نگرش یا ارزش متضاد به‌طور هم‌زمان روبرو شود. این ناهماهنگی باعث می‌شود فرد برای بازگرداندن تعادل، به تغییر باورها یا توجیه رفتارهای خود بپردازد.

نام‌های دیگر: ناهماهنگی شناختی

شناخت

ناهماهنگی شناختی

cognitive dissonance

وضعیت روانی ناشی از وجود تضاد میان دو یا چند باور، نگرش یا رفتار همزمان با یکدیگر. این ناهمسازی باعث ایجاد تنش روانی می‌شود که فرد برای کاهش آن تلاش می‌کند تا به انسجام ذهنی برسد.

نام‌های دیگر: cognitive dissonance، Cognitive dissonance

شناخت

نشانه‌های شناختی

Cognitive symptoms

نشانه‌های شناختی به تغییرات در فرآیندهای ذهنی مانند توجه، حافظه، تمرکز و تصمیم‌گیری اشاره دارند که معمولاً در اختلالات روان‌شناختی مانند افسردگی یا اضطراب مشاهده می‌شوند. این نشانه‌ها می‌توانند بر عملکرد روزمره فرد تأثیر بگذارند و اغلب با سایر علائم هیجانی یا فیزیکی همراه هستند. شناسایی دقیق این نشانه‌ها برای تشخیص و درمان مناسب ضروری است.

نام‌های دیگر: نشانه‌های شناختی

شناخت

نظریه کنترل-ارزش

control-value theory

نظریه کنترل-ارزش چارچوبی روان‌شناختی است که چگونگی شکل‌گیری هیجانات دستاورد را در موقعیت‌های آموزشی توضیح می‌دهد. بر اساس این نظریه، هیجانات از ارزیابی فرد از میزان کنترل خود بر رویدادها و ارزشی که برای آن‌ها قائل است، ناشی می‌شوند. این مدل رابطه پیچیده‌ای میان باورهای خودکارآمدی، ارزش تکلیف و پاسخ‌های هیجانی را تبیین می‌کند.

نام‌های دیگر: control-value theory، control–value theory

شناخت

نظریه‌ی کنترل-ارزش

Control-value theory

نظریه‌ای در روان‌شناسی آموزشی که بیان می‌کند هیجانات یادگیری بر اساس ادراک فرد از میزان کنترل خود بر فعالیت‌های آموزشی و ارزش درونی آن‌ها شکل می‌گیرد. این نظریه پیوند میان هیجان و انگیزش را تبیین می‌کند.

نام‌های دیگر: نظریه‌ی کنترل-ارزش

شناخت

نمایش بالینی

clinical demonstration

نمایش بالینی به ارائه عملی تکنیک‌ها یا مفاهیم روان‌شناختی در حضور مراجع یا دانشجویان اشاره دارد. این روش برای آموزش مهارت‌های بالینی و درک بهتر پویایی‌های درمانی استفاده می‌شود. نمایش بالینی معمولاً با توضیحات تحلیلی همراه است.

نام‌های دیگر: clinical demonstration

شناخت