اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریفهای علمی بازنویسیشده و پیوند آثار مرتبط در بانکهای فکر بنیان. نشانی اصلی واژهنامه
descriptive statistics
آمار توصیفی روشهایی برای خلاصهسازی، سازماندهی و نمایش دادهها به صورت قابلفهم است. این روشها شامل محاسبه میانگین، میانه، انحراف معیار و رسم جداول و نمودارها میشوند. هدف آنها ارائه تصویری واضح از ویژگیهای اصلی مجموعه داده بدون تعمیم نتایج به جامعه آماری بزرگتر است.
نامهای دیگر: آمار توصیفی
شناخت
Descriptive statistics
آمار توصیفی روشهایی برای خلاصهسازی، سازماندهی و نمایش ویژگیهای اصلی یک مجموعه داده هستند. این روشها شامل محاسبه میانگین، میانه، انحراف معیار و رسم جداول و نمودارها میشوند تا الگوهای کلی دادهها را به صورت شفاف نشان دهند. آمار توصیفی گام نخست در تحلیل دادههای روانشناسی است و زمینه را برای آزمونهای استنباطی فراهم میکند.
نامهای دیگر: Descriptive statistics، descriptive statistics
شناخت
Differential Assessment
فرآیند علمی برای تمایز میان دو یا چند اختلال مشابه با بررسی دقیق علائم و نشانهها. این روش به روانشناسان کمک میکند تا با حذف گزینههای احتمالی دیگر، دقیقترین تشخیص را برای وضعیت فرد برسند.
نامهای دیگر: ارزیابی افتراقی
شناخت
Data extraction
فرآیند شناسایی و بازیابی دادههای ساختاریافته یا نیمهساختاریافته از منابع مختلف برای استفاده در تحلیلهای بعدی است. این مرحله معمولاً پیش از تبدیل و بارگذاری دادهها در انبارهای داده انجام میشود. در پژوهشهای روانشناسی، این روش برای جمعآوری دادههای متنی یا پاسخهای بازپرسها کاربرد دارد.
نامهای دیگر: Data extraction
شناخت
density
میزان تجمع یا فشردگی عناصر یا ویژگیهای روانشناختی در یک واحد مشخص را نشان میدهد. این مفهوم میتواند در توصیف ساختارهای شناختی یا ویژگیهای شخصیتی به کار رود.
نامهای دیگر: تراکم
شناخت
Dream imagery
الگوی بصری و ادراکی که در طول تجربه رویا در ذهن شکل میگیرد. این تصاویر شامل اشکال، رنگها و صحنههایی هستند که در وضعیت خواب تجربه میشوند و بخشی از فعالیتهای شناختی در خواب محسوب میشوند.
نامهای دیگر: تصاویر خواب
شناخت
Decision making
تصمیمگیری فرآیند شناختی انتخاب یک گزینه از میان چندین جایگزین بر اساس ترجیحات، باورها و اطلاعات موجود است. این فرآیند شامل ارزیابی پیامدهای احتمالی، مدیریت ریسک و اعمال قضاوت برای رسیدن به بهترین نتیجه ممکن میشود. عوامل شناختی و هیجانی متعددی بر کیفیت و سرعت تصمیمگیری تأثیر میگذارند.
نامهای دیگر: تصمیمگیری
شناخت
decision making
تصمیمگیری فرآیند شناختی و عاطفی انتخاب یک گزینه از میان چندین امکان است. این فرآیند شامل ارزیابی اطلاعات، پیشبینی پیامدها و انتخاب بهترین راهحل برای رسیدن به هدف مورد نظر است. تصمیمگیری تحت تأثیر عواملی مانند تجربه، ارزشها و محدودیتهای زمانی قرار دارد.
نامهای دیگر: decision making، decision-making
شناخت
Discretion
تصمیمگیری اختیاری به قدرت یا آزادی عمل فرد یا نهاد برای انتخاب میان گزینههای مختلف بر اساس قضاوت شخصی یا حرفهای اشاره دارد. در روانشناسی بالینی و سازمانی، این مفهوم به توانایی اعمال قضاوت خردمندانه در شرایط پیچیده بدون محدودیتهای سفت و سخت قانونی بیان میشود. تعادل در این مهارت برای مسئولیتپذیری و انعطافپذیری شناختی ضروری است.
نامهای دیگر: Discretion، discretion
شناخت
Dream interpretation
فرآیند تحلیل محتوای ذهنی و نمادین رویاها برای دستیابی به درک عمیقتر از فرآیندهای ناخودآگاه. این فعالیت میتواند از دیدگاه روانکاوی یا روانشناسی شناختی انجام شود.
نامهای دیگر: تعبیر خواب
شناخت
dream interpretation
فرآیند تحلیل و استخراج معانی نهفته در رؤیاها برای درک فرآیندهای ناخودآگاه است. این روش تلاش میکند تا نمادهای رؤیا را به مفاهیم آگاهانه و روانشناختی پیوند دهد.
نامهای دیگر: dream interpretation
شناخت
Dream interpretation
فرآیند تحلیل محتوای ذهنی و نمادین رویاها برای دستیابی به درک عمیقتر از فرآیندهای ناخودآگاه. این فعالیت میتواند از دیدگاه روانکاوی یا روانشناسی شناختی انجام شود.
نامهای دیگر: تعبیر رویا
شناخت
Dream interpretation
تفسیر رویا فرآیند تحلیل محتوای رویاها برای کشف معانی پنهان و نمادین آنهاست. در روانکاوی فرویدی، رویاها به عنوان «شاهراهی به ناخودآگاه» شناخته میشوند که آرزوهای سرکوبشده را به شکل نمادین ابراز میکنند. این روش در رواندرمانی برای افزایش خودآگاهی و حل تعارضهای درونی به کار میرود.
نامهای دیگر: تفسیر رویا
شناخت
Design thinking
تفکر طراحی یک رویکرد حل مسئله مبتنی بر همدلی با کاربر و تمرکز بر نیازهای انسانی است. این روش شامل مراحل تعریف مسئله، ایدهپردازی، ساخت نمونه اولیه و آزمون است تا راهحلهای نوآورانه و کاربردی ارائه دهد. در روانشناسی، این چارچوب برای تقویت خلاقیت و انعطافپذیری شناختی به کار میرود.
نامهای دیگر: تفکر طراحی
شناخت
Delusion
یک باور نادرست و ثابتشده است که با شواهد متناقض یا بافت فرهنگی فرد سازگار نیست و با وجود استدلالهای منطقی اصلاح نمیشود. این پدیده معمولاً در اختلالات روانپریشی مانند اسکیزوفرنی مشاهده میشود و شامل محتواهایی مانند تعقیبشوندگی یا برتریجویی کاذب است.
نامهای دیگر: Delusion، delusions
شناخت
Delirium and neurocognitive disorders
دستهبندی بالینی که شامل وضعیتهای حاد کاهش آگاهی (دلیریوم) و اختلالات مزمن و پیشرونده شناختی میشود. این حوزه بر بررسی تغییرات عملکردی مغز در پاسخ به عوامل بیماری یا فرسایش عصبی تمرکز دارد.
نامهای دیگر: دلیریوم و اختلالات عصبی شناختی
شناخت
dementia
دمانس یا زوال عقل، گروهی از علائم است که با کاهش شدید حافظه و سایر تواناییهای فکری همراه است و این کاهش آنقدر پیشرفت میکند که کارهای روزمره را مختل میسازد. این سندرم میتواند بر رفتار، خلقوخو و توانایی ارتباطی فرد تأثیر بگذارد. دمانس یک بیماری مستقل نیست، بلکه نشاندهندهی آسیبهای عصبی زمینهای مانند بیماری آلزایمر است.
نامهای دیگر: dementia، Dementia
شناخت
Democracy
دموکراسی نظامی سیاسی و اجتماعی است که در آن قدرت متعلق به مردم بوده و از طریق مشارکت مستقیم یا نمایندگان منتخب اعمال میشود. اصول کلیدی آن شامل حاکمیت قانون، برابری شهروندان و تضمین آزادیهای بنیادین است. از دیدگاه روانشناسی، دموکراسی بستری برای رشد خودمختاری و هویت اجتماعی فراهم میآورد.
نامهای دیگر: دموکراسی
شناخت
Dualism
دوگانهانگاری نظریهای فلسفی است که ذهن و بدن را دو موجودیت کاملاً مجزا و مستقل از هم میداند. در روانشناسی، این دیدگاه با رویکردهای عصبروانشناسی که بر یکپارچگی مغز و روان تأکید دارند، در تقابل است. با این حال، درک این مفهوم برای تحلیل تاریخی نظریههای روانشناختی ضروری است.
نامهای دیگر: دوگانهانگاری
شناخت
detached mindfulness
یک حالت از حضور ذهنی است که در آن فرد بدون درگیر شدن با محتوای افکار یا احساسات، آنها را مشاهده میکند. در این رویکرد، فرد یاد میگیرد که با افکار گذرا برخورد نکند و از آنها فاصله بگیرد تا از چرخه تکرار افکار مزاحم جلوگیری کند.
نامهای دیگر: detached mindfulness
شناخت
Digital Media
رسانه دیجیتال به هرگونه محتوای رسانهای اطلاق میشود که با استفاده از فناوریهای دیجیتال تولید، ذخیره و توزیع میشود. این رسانهها شامل شبکههای اجتماعی، وبسایتها و اپلیکیشنهای تعاملی هستند که نقش مهمی در شکلگیری نگرشها و رفتارهای اجتماعی ایفا میکنند. مطالعه تأثیرات آنها بر روانشناسی فردی و گروهی از دغدغههای اصلی این حوزه است.
نامهای دیگر: رسانه دیجیتال
شناخت
dreams
تجربیات ذهنی، تصاویر و احساساتی که در طول خواب رخ میدهند و اغلب دارای بار عاطفی هستند. در رویکردهای روانشناختی، رویاها میتوانند بازنمایی از تمایلات یا تعارضات درونی فرد باشند.
نامهای دیگر: dreams
شناخت
dream
تجربیات ذهنی شامل تصاویر، احساسات و افکار که در هنگام خواب به صورت خودبهخودی تجربه میشوند. رویاها از منظر روانشناسی میتوانند بازنمایی ناخودآگاه یا فرآیندهای شناختی حین خواب باشند.
نامهای دیگر: رویا
شناخت
dementia
زوال عقل یا دمانس، یک سندرم بالینی است که با افت قابلتوجه و تدریجی عملکرد شناختی از قبیل حافظه، تفکر، جهتگیری و قضاوت همراه است. این وضعیت معمولاً ناشی از بیماریهای پیشروندهای مانند آلزایمر است و بر توانایی فرد در انجام فعالیتهای روزمره تأثیر منفی میگذارد. زوال عقل فراتر از فراموشیهای طبیعی مرتبط با سن بوده و نیازمند ارزیابی تخصصی است.
نامهای دیگر: دمانس
شناخت
design thinking
طراحی تفکر یک رویکرد حل مسئله خلاقانه و انسانمحور است که بر درک عمیق نیازهای کاربر تمرکز دارد. این روش شامل مراحل همدلی، تعریف مسئله، ایدهپردازی، نمونهسازی و آزمایش است. طراحی تفکر با تشویق به نوآوری و بازخورد مستمر، راهحلهای کاربردی و نوآورانه تولید میکند.
نامهای دیگر: design thinking
شناخت
dream work
فرآیند تبدیل محتوای پنهان و خام رویا به محتوای آشکار و قابل درک در قالب نمادها و بازنماییهای ذهنی است. این فعالیت ذهنی در جریان خواب، از بازنمایی مستقیم خواستههای ناخودآگاه جلوگیری میکند.
نامهای دیگر: کار رویا
شناخت
dream-work
مجموعهای از فرآیندهای روانی شامل تراکم و جابهجایی است که محتوای خام و بیشکل ناخودآگاه را به محتوای آشکار و نمادین رؤیا تبدیل میکند. این فرآیند باعث میشود که محتوای اصلی رؤیا از نظارت آگاهانه پنهان بماند.
نامهای دیگر: dream-work
شناخت
Divergence (linguistics)
در زبانشناسی، گسستپذیری به توانایی زبان برای شکستن واحدهای معنایی یا دستوری به اجزای کوچکتر و قابل ترکیب مجدد اشاره دارد. این ویژگی امکان بیان مفاهیم نوین و پیچیده را از طریق ترکیب عناصر محدود زبانی فراهم میکند. این مفهوم با «تولیدپذیری» و «آزادی ساختاری» در نظام زبانی انسان مرتبط است.
نامهای دیگر: Divergence (linguistics)
شناخت
Dialogic
رویکردی که بر تعامل دوطرفه و تبادل فعال میان دو یا چند نفر تأکید دارد. این مفهوم اغلب در یادگیری زبانی و تعاملات اجتماعی به کار میرود تا نشاندهنده فرآیندی باشد که در آن معنا از طریق گفتگو ساخته میشود.
نامهای دیگر: Dialogic
شناخت
Duration (music)
در روانشناسی موسیقی، مدت زمان به طول تداوم یک قطعه یا بخش خاصی از موسیقی اشاره دارد که بر ادراک شنیداری و پاسخهای هیجانی تأثیر میگذارد. درک نحوه پردازش زمان در موسیقی به بررسی تجربیات شنیداری و تأثیرات عاطفی آن کمک میکند. این مفهوم در تحلیل ساختار موسیقی و واکنشهای روانشناختی به آن کاربرد دارد.
نامهای دیگر: Duration (music)
شناخت
Dreyfus model of skill acquisition
این مدل پنج مرحلهای تحول تخصص را از مبتدی تا استاد توصیف میکند: مبتدی، پیشرفته، کارآمد، متخصص و استاد. در مراحل اولیه، یادگیری مبتنی بر قواعد صریح و بدون زمینه است، اما با افزایش تجربه، فرد به درک شهودی و کلینگر از موقعیتها دست مییابد. این چارچوب در آموزشهای بالینی و حرفهای کاربرد گستردهای دارد.
نامهای دیگر: Dreyfus model of skill acquisition
شناخت
Dynamic Mental Model
مدل ذهنسازی دینامیک (DMM) یک چارچوب نظری است که بر اساس آن، ذهن انسان بهطور مداوم مدلهای داخلی از خود، دیگران و محیط پیرامون میسازد و بهروزرسانی میکند. این مدلها به فرد کمک میکنند تا تجربیات را تفسیر کرده و رفتارهای سازگارانه را پیشبینی کند. اختلال در این فرآیند دینامیک میتواند منجر به ناهنجاریهای هیجانی و رفتاری شود.
نامهای دیگر: DMM
شناخت
Dream meaning
بررسی محتوا و نمادهای ذهنی که در هنگام خواب تجربه میشوند تا پیام یا بازتابی از فرآیندهای روانی فرد باشند. این مفهوم در روانکاوی به تحلیل نمادهای نهفته در رویا برای درک ناخودآگاه میپردازد.
نامهای دیگر: معنای رویا
شناخت
Differing criteria
اشاره به وجود استانداردهای متفاوت در ارزیابی رفتارها، نگرشها یا عملکردها توسط افراد مختلف دارد. این تفاوت میتواند ناشی از تفاوت در ارزشهای فردی، پیشفرضهای فرهنگی یا الگوهای شناختی باشد.
نامهای دیگر: معیارهای متفاوت
شناخت
Dyslexia
نارساخوانی یک اختلال یادگیری عصبی-رشدی است که عمدتاً بر توانایی خواندن، نوشتن و املا تأثیر میگذارد. افراد مبتلا با وجود هوش طبیعی و فرصتهای آموزشی مناسب، در پردازش آوایی و تشخیص کلمات مشکل دارند. این اختلال ماهیت مادامالعمر دارد اما با مداخلات آموزشی مناسب قابل مدیریت است.
نامهای دیگر: نارساخوانی
شناخت
dictionary
واژهنامه مجموعهای سازمانیافته از واژگان یک زبان است که معانی، تلفظ، ریشه و گاه کاربرد آنها را توضیح میدهد. در روانشناسی شناختی، ساختار و دسترسی به واژهنامه ذهنی فرد، نقش کلیدی در پردازش زبان و بازیابی اطلاعات دارد. ابزارهای واژهنامهای پایهای برای پژوهشهای زبانی و شناختی محسوب میشوند.
نامهای دیگر: dictionary
شناخت
Discussion Stimulus Video
محتوای ویدیویی که بهطور خاص برای ایجاد گفتگو، تحلیل و تبادل نظر در محیطهای آموزشی یا درمانی گروهی طراحی شده است. این ابزار به شرکتکنندگان کمک میکند تا مفاهیم روانشناختی را از طریق مشاهدهٔ رفتارها یا سناریوهای پیچیده بهتر درک کنند. کارکرد اصلی آن، برونریزی افکار و احساسات و تعمیق یادگیری از طریق بحثهای ساختاریافته است.
نامهای دیگر: ویدیوی محرک برای بحث
شناخت
Delusions of persecution
نوعی از هذیان که در آن فرد به اشتباه باور دارد گروه یا فردی خاص در حال توطئه برای صدمه زدن به اوست. این باورها معمولاً با احساس تهدید شدن و سوءظن شدید همراه هستند.
نامهای دیگر: هذیانهای گزند و آسیب
شناخت
Deep learning
یادگیری عمیق زیرمجموعهای از یادگیری ماشین است که از شبکههای عصبی مصنوعی با لایههای متعدد برای شبیهسازی فرآیندهای پیچیده یادگیری استفاده میکند. این روش به سیستمها امکان میدهد الگوهای پیچیده در دادهها را شناسایی و استخراج نمایند. در روانشناسی محاسباتی، از این مفهوم برای مدلسازی نحوه پردازش اطلاعات در مغز انسان بهره گرفته میشود.
نامهای دیگر: Deep learning، deep learning
شناخت