فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۱۷ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آزمون فرض

hypothesis test

آزمون فرض روشی استنتاجی در آمار است که برای ارزیابی شواهد موجود در داده‌ها جهت پذیرش یا رد یک فرضیه آماری به کار می‌رود. در این فرآیند، پژوهشگر با تعیین سطح معناداری، احتمال وقوع نتایج مشاهده‌شده را تحت فرض صفر محاسبه می‌کند. این تکنیک به محققان اجازه می‌دهد تا با کنترل خطای نوع اول، تصمیم‌گیری‌های علمی خود را بر پایه شواهد کمی استوار سازند.

نام‌های دیگر: آزمون فرض

شناخت

آزمون فرضیه

hypothesis testing

آزمون فرضیه فرآیندی استاتیک است که در آن پژوهشگر با استفاده از داده‌های نمونه، معتبر بودن یک فرضیه خاص درباره جامعه آماری را ارزیابی می‌کند. این روش با تعیین سطح معناداری و مقایسه آن با مقدار پی (P-value)، تصمیم می‌گیرد که آیا شواهد کافی برای رد فرضیه صفر وجود دارد یا خیر. آزمون فرضیه پایه‌ای‌ترین ابزار استنباطی در پژوهش‌های روان‌شناسی برای تعمیم یافته‌ها از نمونه به جامعه است.

نام‌های دیگر: hypothesis testing

شناخت

اجرای تاریخی

Historically Informed Performance

اجرای تاریخی رویکردی در موسیقی است که در آن نوازندگان تلاش می‌کنند با استفاده از سازهای دوره، تکنیک‌های نوازندگی و شیوه‌های اجرا متعلق به زمانهٔ تألیف اثر، صدایی اصیل ارائه دهند. در روان‌شناسی هنر، این رویکرد به درک بهتر ارتباط بین زمینهٔ فرهنگی-تاریخی و تجربهٔ زیبایی‌شناختی شنونده کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: اجرای تاریخی

شناخت

اینجا و اکنون

Here and Now

این اصطلاح به تمرکز آگاهانه بر تجربیات، افکار و احساسات لحظه‌ای در زمان حال اشاره دارد. در رویکردهای وجودی و گشتالت، توجه به «اینجا و اکنون» کلید درک الگوهای رفتاری و هیجانی است. این مفهوم به فرد کمک می‌کند تا به جای تمرکز بر گذشته یا نگرانی درباره آینده، با واقعیت‌های فعلی و تعاملات جاری خود روبرو شود.

نام‌های دیگر: اینجا و اکنون

شناخت

تجربه‌ی اینجا و اکنون

Here and now experience

تمرکز بر تجربیات، احساسات و ادراکات لحظه‌ای فرد در زمان حال است. این مفهوم در رویکردهای روان‌درمانی برای افزایش آگاهی از وضعیت فعلی و کاهش تمرکز بر گذشته یا آینده استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: تجربه‌ی اینجا و اکنون، تجربه اینجا و اکنون

شناخت

تعامل انسان و ماشین

Human-Machine Interaction

تعامل انسان و ماشین به مطالعه و طراحی روابط بین افراد و سیستم‌های فنی یا رایانه‌ای می‌پردازد. این حوزه بر درک نحوه عملکرد ذهن انسان در کنترل و دریافت اطلاعات از ماشین‌ها تمرکز دارد. هدف اصلی آن بهینه‌سازی کارایی، ایمنی و رضایت کاربر در استفاده از فناوری‌های پیچیده است.

نام‌های دیگر: تعامل انسان و ماشین

شناخت

توهم

Hallucination

یک تجربه ادراکی است که بدون وجود محرک بیرونی واقعی، در ذهن فرد پدید می‌آید. این تجربه می‌تواند شامل دیدن، شنیدن، لمس کردن یا چشیدن چیزهایی باشد که در واقعیت وجود ندارند.

نام‌های دیگر: توهم

شناخت

توهم‌ها و هذیان‌ها

Hallucinations and delusions

تجربیات ادراکی نادرست بدون وجود محرک بیرونی (توهم) و باورهای اشتباه و ثابت که با واقعیت همخوانی ندارند (هذیان). این دو پدیده از نشانه‌های اصلی اختلالات روان‌پریشی و برخی آسیب‌های شناختی محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: توهم‌ها و هذیان‌ها

شناخت

روان‌شناسی انسان‌گرا

Humanistic Psychology

روان‌شناسی انسان‌گرا جریانی است که بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارد. این مکتب با نگرش‌های تعیین‌گرانه روانکاوی و رفتارگرایی مخالفت کرده و بر تجربه زیسته و معنای شخصی فرد تمرکز می‌کند. در این دیدگاه، انسان موجودی فعال و خلاق تلقی می‌شود که به دنبال تحقق بخشیدن به خود است.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی انسان‌گرا

شناخت

رویکردهای انسان‌گرایانه

Humanistic Approaches

رویکردهای انسان‌گرایانه در روان‌شناسی، بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارند. این دیدگاه‌ها انسان را موجودی خلاق و مسئول می‌دانند که به دنبال معنا و تحقق خود است. این رویکرد در مقابل رویکردهای تعیین‌گرایانه روانکاوی و رفتارگرایی قرار می‌گیرد و بر تجربه زیسته فرد تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: رویکردهای انسان‌گرایانه

شناخت

زبان انسانی

Human language

زبان انسانی سیستم پیچیده‌ای از نمادها، آواها و قواعد دستوری است که امکان ارتباط، تفکر و انتقال فرهنگ را در گونه انسان فراهم می‌کند. ویژگی‌های متمایزکننده آن شامل دوگانگی آراستگی، تولید بی‌پایان و جابجایی زمینه است. از دیدگاه روان‌شناسی، زبان بستر اصلی شکل‌گیری شناخت و تنظیم هیجانی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: Human language، human language

شناخت

سیستم انسان‌-ماشین

Human–machine system

این مفهوم به یک یکپارچه‌سازی اشاره دارد که در آن انسان و تجهیزات مکانیکی یا نرم‌افزاری به‌طور متقابل عمل می‌کنند تا وظایف خاصی را انجام دهند. در این سیستم، اطلاعات از طریق بازخوردها بین اپراتور و دستگاه جابه‌جا می‌شود. موفقیت این سیستم وابسته به هماهنگی بهینه بین توانایی‌های انسانی و قابلیت‌های فنی است.

نام‌های دیگر: Human–machine system

شناخت

علوم انسانی

Human science

شاخه‌ای از دانش است که به مطالعه انسان، فرهنگ، ارزش‌ها و تجربیات ذهنی می‌پردازد. برخلاف علوم طبیعی که به پدیده‌های فیزیکی و کمی‌پذیر تمرکز دارند، علوم انسانی بر تفسیر، درک متقابل و ماهیت کیفی رفتار و اندیشه انسان تأکید دارند. روان‌شناسی، فلسفه و جامعه‌شناسی از مباحث اصلی این حوزه هستند.

نام‌های دیگر: Human science

شناخت

عوامل انسانی

Human factors

عوامل انسانی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که بر تعامل میان انسان و سایر اجزای سیستم‌ها، از جمله تجهیزات و محیط کار، تمرکز دارد. هدف اصلی این حوزه، بهینه‌سازی عملکرد انسانی و کاهش خطاها با طراحی سازگار با توانایی‌ها و محدودیت‌های روان‌شناختی و فیزیکی افراد است. این مفهوم در مهندسی و طراحی محصولات کاربرد گسترده‌ای دارد.

نام‌های دیگر: عوامل انسانی

شناخت

مهندسی سیستم‌های انسانی

Human systems engineering

این رشته به طراحی و بهینه‌سازی تعامل بین انسان و اجزای فنی یا سازمانی می‌پردازد تا عملکرد کلی سیستم بهبود یابد. هدف اصلی، سازگاری ماشین‌ها و فرآیندها با توانایی‌ها و محدودیت‌های شناختی و فیزیولوژیک انسان است. این رویکرد بر کاهش خطای انسانی و افزایش ایمنی و کارایی در محیط‌های پیچیده تأکید دارد.

نام‌های دیگر: Human systems engineering

شناخت

هوش انسانی

Human intelligence

هوش انسانی به توانایی کلی ذهنی اشاره دارد که شامل استدلال، برنامه‌ریزی، حل مسئله، تفکر انتزاعی، درک ایده‌های پیچیده، یادگیری سریع و یادگیری از تجربه می‌شود. این مفهوم فراتر از دانش کتابی یا مهارت‌های آکادمیک صرف بوده و به سازگاری مؤثر با موقعیت‌های جدید و محیطی ارجاع دارد. روان‌شناسان معمولاً هوش را شامل ابعاد شناختی متعددی چون حافظه کاری، پردازش اطلاعات و خلاقیت می‌دانند.

نام‌های دیگر: Human intelligence

شناخت

هیپنوتیزم

Hypnosis

وضعیت تغییریافته‌ای از هوشیاری که در آن فرد تمرکز و توجه بسیار شدیدی دارد. در این حالت، فرد نسبت به پیشنهادات ذهنی پذیرش بیشتری نشان می‌دهد.

نام‌های دیگر: هیپنوتیزم

شناخت