فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۲۸ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

اتوموریسم منطقی

Logical atomism

اتوموریسم منطقی یک دیدگاه فلسفی است که جهان را متشکل از حقایق بنیادین و مستقل از یکدیگر می‌داند که با زبان منطقی قابل توصیف‌اند. در روان‌شناسی، این مفهوم گاه برای تحلیل ساختارهای ذهنی به‌عنوان واحدهای مستقل پردازش اطلاعات به کار می‌رود. این رویکرد بر تجزیه پدیده‌های پیچیده به اجزای ساده‌تر برای درک بهتر تأکید دارد.

نام‌های دیگر: اتم‌گرایی منطقی

شناخت

اختلالات یادگیری

Learning disabilities

مجموعه‌ای از مشکلات عصبی-تحولی هستند که بر توانایی فرد در یادگیری، خواندن، نوشتن یا محاسبات ریاضی تأثیر می‌گذارند. این اختلالات با هوش عادی یا بالاتر از میانگین متمایز می‌شوند و در فرآیندهای پردازش اطلاعات نقش دارند.

نام‌های دیگر: اختلالات یادگیری

شناخت

اهداف یادگیری

Learning Objectives

اهداف یادگیری بیانگر نتایج مورد انتظار از یک فرآیند آموزشی هستند و مشخص می‌کنند فراگیر پس از آموزش چه دانش یا مهارتی کسب خواهد کرد. این اهداف باید قابل مشاهده، قابل اندازه‌گیری و مشخص باشند تا ارزیابی پیشرفت یادگیری امکان‌پذیر شود. تدوین دقیق اهداف به طراحی آموزشی مؤثرتر کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: اهداف یادگیری

شناخت

پیامد منطقی

Logical consequence

پیامد منطقی به نتیجه‌ای اطلاق می‌شود که به‌طور ضروری از مجموعه‌ای از مقدمات یا قوانین استنتاجی پیروی می‌کند. در روان‌شناسی شناختی، این مفهوم در تحلیل فرآیندهای استدلال و قضاوت انسان کاربرد دارد. بررسی چگونگی انحراف قضاوت‌های انسانی از پیامدهای منطقی خالص، به درک خطاهای شناختی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Logical consequence

شناخت

تأخیر صوتی

Latency (audio)

تأخیر صوتی به فاصله زمانی بین تولید یک سیگنال صوتی و دریافت آن توسط شنونده اشاره دارد. این پدیده در مباحث روان‌شناسی ادراک و ارتباطات انسانی بررسی می‌شود و می‌تواند بر درک گفتار، هماهنگی حرکتی و تجربه شنیداری تأثیر بگذارد. تأخیر صوتی در محیط‌های مختلف مانند تماس‌های تلفنی یا جلسات آنلاین قابل مشاهده است.

نام‌های دیگر: Latency (audio)

شناخت

تجربه زیسته

Lived experience

اشاره به تجربیات مستقیم و شخصی فرد از پدیده‌ها یا شرایط زندگی دارد که از دیدگاه خود او معنا می‌یابد. این مفهوم در روش‌شناسی کیفی برای درک عمیق معنای پدیده‌ها از منظر خودِ فرد استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: تجربه زیسته

شناخت

تقویت طولانی‌مدت

Long-term potentiation

تقویت طولانی‌مدت فرآیندی فیزیولوژیک است که در آن انتقال سیناپسی به‌طور پایدار افزایش می‌یابد و منجر به تقویت اتصالات عصبی می‌شود. این پدیده یکی از مکانیسم‌های سلولی اصلی یادگیری و حافظه در مغز محسوب می‌شود. افزایش تداوم سیگنال‌دهی نورونی در این فرآیند، پایداری اطلاعات را در حافظه تسهیل می‌کند.

نام‌های دیگر: Long-term potentiation

شناخت

خوانایی

Legibility

میزان و کیفیت وضوح نوشته یا علائم به‌گونه‌ای که برای خواننده قابل تشخیص و درک باشد. در حوزه‌های روان‌شناختی و شناختی، این مفهوم به سهولت پردازش بصری و بازشناسی نمادها اشاره دارد.

نام‌های دیگر: Legibility

شناخت

روان‌شناسی یادگیری

learning psychology

شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به مطالعه تغییرات نسبتاً پایدار در رفتار یا دانش در نتیجه تجربه می‌پردازد. این حوزه مکانیسم‌های اکتساب عادت‌ها، مهارت‌ها و اطلاعات را بررسی می‌کند.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی یادگیری

شناخت

روان‌کاوی لکانی

Lacanian psychoanalysis

روان‌کاوی لکانی بازخوانی نوین و ساختارگرایانهٔ آثار فروید توسط ژاک لکان است که بر نقش زبان، ناخودآگاه به‌مثابهٔ ساختاری زبانی و مرحلهٔ آینه‌ای در شکل‌گیری سوژه تأکید دارد. این رویکرد با تمرکز بر تمنا و دیگری، به تحلیل چگونگی ورود فرد به نظم نمادین و شکل‌گیری هویت می‌پردازد.

نام‌های دیگر: Lacan

شناخت

زبان

Language

زبان سیستمی نمادین و ساختاریافته از صداها، علائم یا کلمات است که برای ارتباط، ابراز افکار و انتقال اطلاعات به کار می‌رود. در روان‌شناسی، زبان نه تنها ابزار ارتباطی، بلکه بستری برای شکل‌گیری تفکر و تنظیم هیجانات شناخته می‌شود. مطالعه زبان شامل ابعاد شناختی، رشدی و اجتماعی آن در تعامل با محیط است.

نام‌های دیگر: زبان

شناخت

زبان

language

زبان سیستمی نمادین و ساختاریافته برای ارتباط، تفکر و انتقال اطلاعات در میان افراد است. این پدیده شامل آواها، واژگان، دستور زبان و معانی است که به انسان امکان می‌دهد تجربیات خود را بیان کند. زبان نه‌تنها ابزاری ارتباطی است، بلکه در شکل‌گیری مفاهیم شناختی و الگوهای تفکر نیز نقش بنیادین ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: language

شناخت

زبان‌شناسی

linguistics

زبان‌شناسی مطالعه علمی ساختار، کاربرد و خاستگاه زبان انسانی است. این رشته به بررسی آوایی، نحوی، معنایی و کاربردی زبان‌ها می‌پردازد. در روان‌شناسی، زبان‌شناسی به درک فرآیندهای ذهنی مرتبط با تولید و درک زبان کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: زبان‌شناسی

شناخت

سبک‌های یادگیری

learning styles

سبک‌های یادگیری به ترجیحات فردی افراد در دریافت و پردازش اطلاعات اشاره دارد. این سبک‌ها معمولاً در دسته‌های دیداری، شنیداری و جنبشی طبقه‌بندی می‌شوند. اگرچه محبوبیت زیادی دارند، اما پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که تطبیق روش تدریس با سبک یادگیری لزوماً منجر به بهبود نتایج یادگیری نمی‌شود.

نام‌های دیگر: سبک‌های یادگیری

شناخت

سبک‌های یادگیری

learning styles

الگوهای منحصر‌به‌فردی که افراد برای دریافت، پردازش و سازماندهی اطلاعات از خود نشان می‌دهند. این سبک‌ها شامل روش‌های بصری، شنیداری، جنبشی و سایر رویکردهای شناختی در فرآیند یادگیری هستند.

نام‌های دیگر: learning styles

شناخت

سواد

Literacy

توانایی خواندن، نوشتن و درک نمادها و اطلاعات در بافت‌های مختلف اجتماعی و فرهنگی. در روان‌شناسی، سواد فراتر از مهارت‌های پایه خواندن و نوشتن، شامل توانایی پردازش انتقادی اطلاعات و کاربرد آن در زندگی روزمره است. سواد دیجیتال و عاطفی نیز از مصادیق مدرن آن محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: Literacy، literacy

شناخت

کاربرد زبان

Language use

نحوه به‌کارگیری ساختارها و قواعد زبانی در موقعیت‌های مختلف ارتباطی برای انتقال معنا. این مفهوم شامل بررسی عملکرد زبان در تعاملات اجتماعی و رسیدن به اهداف ارتباطی است.

نام‌های دیگر: کاربرد زبان

شناخت

محدودکننده

Limiting

در روان‌شناسی، این اصطلاح معمولاً به باورها، عادت‌ها یا الگوهای فکری اشاره دارد که مانع از پیشرفت فرد یا تحقق پتانسیل‌های او می‌شوند. این محدودیت‌ها اغلب ناخودآگاه عمل کرده و باعث تداوم رفتارهای ناکارآمد یا ترس از تغییر می‌شوند. شناسایی و بازسازی این باورها یکی از اهداف اصلی رویکردهای شناختی-رفتاری است.

نام‌های دیگر: Limiting

شناخت

مدل زبانی

Language model

مدل زبانی یک سیستم محاسباتی است که احتمال ظهور دنباله‌ای از کلمات را بر اساس کلمات پیشین پیش‌بینی می‌کند. این مدل‌ها با تحلیل حجم عظیمی از متن، ساختار و معنای زبان را یاد می‌گیرند. در روان‌شناسی زبان، این ابزارها برای شبیه‌سازی فرآیندهای تولید و درک گفتار و مطالعه مکانیسم‌های شناختی مرتبط با زبان استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: Language model

شناخت

مطالعه درس

Lesson study

مطالعه درس یک رویکرد توسعه حرفه‌ای معلمان است که در آن گروهی از مربیان با همکاری یکدیگر، برنامه درسی را طراحی، اجرا و ارزیابی می‌کنند. اگرچه ریشه در علوم تربیتی دارد، اما در روان‌شناسی آموزشی به عنوان روشی برای بهبود فرآیندهای یادگیری و تدریس مورد توجه است. این روش بر یادگیری مشارکتی و بازخورد ساختاریافته تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: Lesson study، lesson study

شناخت

ناتوانی یادگیری

Learning Disability

ناتوانی یادگیری یک اختلال عصبی-رشدی است که بر توانایی مغز در دریافت، پردازش، ذخیره و پاسخ‌دهی به اطلاعات تأثیر می‌گذارد. این شرایط با وجود هوش طبیعی یا بالاتر از متوسط و فرصت‌های آموزشی مناسب، منجر به دشواری در مهارت‌های کلیدی مانند خواندن، نوشتن، ریاضیات یا استدلال می‌شود. ناتوانی‌های یادگیری ذاتی هستند و با تلاش یا انگیزه بهبود نمی‌یابند، اما با مداخلات تخصصی قابل مدیریت‌اند.

نام‌های دیگر: ناتوانی یادگیری

شناخت

ناتوانی‌های یادگیری

learning disabilities

اختلالاتی در فرآیندهای شناختی که بر توانایی فرد در دریافت، پردازش، ذخیره یا بیان اطلاعات تأثیر می‌گذارند. این ناتوانی‌ها معمولاً با تفاوت در مهارت‌های پایه مانند خواندن، نوشتن یا محاسبات همراه است.

نام‌های دیگر: learning disabilities

شناخت

واژه‌گزینی

lexicography

واژه‌گزینی هنر و علم تدوین واژه‌نامه‌ها و فرآیند گردآوری، تعریف و طبقه‌بندی واژگان است. این حوزه با اصول نگارش، ویرایش و ساختاردهی اطلاعات لغوی سروکار دارد. در روان‌شناسی زبان، درک اصول واژه‌گزینی به پژوهشگران کمک می‌کند تا نحوه دسته‌بندی مفاهیم و توسعه دایره لغات در ذهن را بهتر تحلیل کنند.

نام‌های دیگر: lexicography

شناخت

یادگیری

learning

فرآیند نسبتاً پایدار تغییر در رفتار یا دانش ناشی از تجربه و تمرین است. این تغییرات نه از رشد بیولوژیک و نه از خستگی موقت ناشی می‌شوند. یادگیری می‌تواند آگاهانه یا ناخودآگاه، و از طریق روش‌های مختلفی چون شرطی‌سازی یا مشاهده رخ دهد. این مفهوم پایه‌ای‌ترین مبحث در روان‌شناسی رفتارگرایی و شناختی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: یادگیری

شناخت

یادگیری

Learning

یادگیری فرآیندی است که طی آن رفتار یا توانایی‌های نسبتاً پایدار از طریق تجربه و تمرین تغییر می‌کند. این تغییرات ناشی از رشد بیولوژیکی یا خستگی موقت نیستند، بلکه حاصل تعامل فرد با محیط پیرامون او هستند. یادگیری شامل مکانیسم‌های متعددی از جمله شرطی‌سازی، یادگیری مشاهده‌ای و پردازش شناختی است که به سازگاری انسان با شرایط متغیر کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Learning، learning

شناخت

یادگیری

learning

فرآیند نسبتاً پایدار تغییر در رفتار یا دانش که از طریق تجربه، تمرین یا مطالعه حاصل می‌شود. این مفهوم در روان‌شناسی شامل مکانیسم‌های مختلفی مانند شرطی‌سازی، یادگیری مشاهده‌ای و پردازش شناختی است و پایه اصلی سازگاری انسان با محیط پویای خود را تشکیل می‌دهد.

نام‌های دیگر: education

شناخت

یادگیری از طریق آموزش

learning by teaching

رویکردی آموزشی که در آن یادگیرنده با تلاش برای انتقال مفاهیم به دیگران، بر دانش خود مسلط می‌شود. این فرآیند باعث بازسازی ذهنی اطلاعات و شناسایی شکاف‌های دانشی در ساختارهای شناختی فرد می‌گردد.

نام‌های دیگر: learning by teaching

شناخت

یادگیری و آموزش

learning and instruction

یادگیری فرآیند فعال کسب دانش، مهارت‌ها و نگرش‌های جدید از طریق تجربه یا مطالعه است. آموزش نیز به عنوان فرآیند سازمان‌یافته برای تسهیل این یادگیری طراحی می‌شود. این دو مفهوم در روان‌شناسی تربیتی به‌طور پیوسته بررسی می‌شوند تا روش‌های مؤثر انتقال دانش و توسعه پتانسیل‌های یادگیرنده شناسایی شوند.

نام‌های دیگر: یادگیری و آموزش

شناخت