اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریفهای علمی بازنویسیشده و پیوند آثار مرتبط در بانکهای فکر بنیان. نشانی اصلی واژهنامه
Major neurocognitive disorder due to Alzheimer's disease and vascular disease
این اصطلاح به مجموعهای از علائم شناختی قابلتوجه اشاره دارد که منجر به اختلال در استقلال فرد میشود. علت اصلی آن بیماری آلزایمر یا بیماریهای عروقی مغز است. این اختلال معمولاً با کاهش حافظه، قضاوت و تواناییهای اجرایی همراه است.
نامهای دیگر: آلزایمر و اختلال عروقی
شناخت
Motivation
انگیزش به فرایند درونی و بیرونی اشاره دارد که آغاز، هدایت، شدت و تداوم رفتار را تنظیم میکند. این مفهوم توضیح میدهد که چرا افراد رفتارهای خاصی را انتخاب کرده و تا چه حد در برابر موانع مقاومت میکنند. انگیزش میتواند ذاتی باشد که از رضایت درونی ناشی میشود یا بیرونی که تحت تأثیر پاداشها و تنبیههای محیطی است.
نامهای دیگر: انگیزش
شناخت
mathematics motivation
انگیزش ریاضی به باورها، نگرشها و انگیزههای فرد برای یادگیری و انجام فعالیتهای ریاضی اشاره دارد. این شامل انگیزههای درونی مانند علاقه به حل مسئله و انگیزههای بیرونی مانند نمره یا تأیید اجتماعی میشود. سطح بالای انگیزش ریاضی معمولاً با عملکرد بهتر و کاهش اضطراب ریاضی همراه است.
نامهای دیگر: انگیزش ریاضی
شناخت
motivation and performance
رابطه میان انگیزش و عملکرد به بررسی چگونگی تأثیر عوامل درونی و بیرونی بر کیفیت و کمیت تلاش فرد میپردازد. انگیزش بالا معمولاً با تمرکز بهتر، تابآوری بیشتر و بهرهوری بالاتر همراه است. این مفهوم در روانشناسی تربیتی و سازمانی برای بهینهسازی نتایج یادگیری و کار مورد توجه است.
نامهای دیگر: motivation and performance
شناخت
Metacognitive Belief
باور فراشناختی، باوری دربارهٔ فرآیندهای شناختی خود فرد است، مانند باور به اینکه «نگرانی خطرناک است» یا «توقف فکر کردن دشوار است». این باورها در مدل فراشناختی نقش کلیدی در ایجاد و تداوم اختلالات روانشناختی ایفا میکنند.
نامهای دیگر: باور فراشناختی
شناخت
Musturbatory beliefs
الگوهای فکری سختگیرانهای که فرد با استفاده از واژگانی نظیر «باید» یا «الزام دارد» بر خود یا دیگران تحمیل میکند. این باورها معمولاً منشأ اضطراب و احساس گناه در فرد هستند.
نامهای دیگر: باورهای الزامآور
شناخت
Musturbatory Thinking
نوعی از تفکر غیرعقلانی که در آن فرد از کلمات «باید» یا «میبایست» برای تعیین قوانین سختگیرانه درباره خود، دیگران یا جهان استفاده میکند. این نوع تفکر منشأ اصلی اضطراب و فشار روانی در مدلهای شناختی است.
نامهای دیگر: بایدانگاری
شناخت
Musturbatory thinking
یک الگوی شناختی ناکارآمد است که در آن فرد از واژههایی مانند «باید» یا «الزام دارم» برای بیان خواستههای مطلق و غیرمنطقی نسبت به خود، دیگران یا جهان استفاده میکند. این نوع تفکر منجر به ایجاد احساس گناه، خشم و درماندگی در مواجهه با واقعیتهای غیرمنتظره میشود.
نامهای دیگر: بایدانگاری افراطی
شناخت
money
وسیله مبادله و ذخیره ارزش که در روانشناسی به عنوان یک محرک قدرتمند برای رفتار و انگیزش مورد بررسی قرار میگیرد. نگرشها، باورها و هیجانات مرتبط با کسب، حفظ یا از دست دادن پول میتواند بر سلامت روان، روابط بینفردی و تصمیمگیریهای روزمره تأثیر عمیق بگذارد.
نامهای دیگر: پول
شناخت
Multiple correspondence analysis
تحلیل تناسب چندگانه یک روش آماری چندمتغیره برای تحلیل دادههای دستهای یا کیفی است. این تکنیک با کاهش ابعاد، الگوهای پنهان و ساختارهای درونی مجموعهدادهها را آشکار میسازد. در روانشناسی، این روش برای بررسی ارتباط بین متغیرهای نامتوالی و طبقهبندی پدیدههای پیچیده رفتاری کاربرد دارد.
نامهای دیگر: Multiple correspondence analysis
شناخت
Mental Imagery
تصویرسازی ذهنی فرآیند ایجاد یا بازیابی تصاویر حسی در ذهن بدون محرک خارجی است. این تکنیک در روانشناسی بالینی برای کاهش اضطراب، مدیریت استرس و بهبود عملکرد استفاده میشود. با فعالسازی بخشهای مرتبط با حواس در مغز، تأثیرات فیزیولوژیک و هیجانی مشابه تجربه واقعی ایجاد میکند. تمرین منظم آن میتواند به تنظیم بهتر هیجانات و افزایش آرامش کمک کند.
نامهای دیگر: تصویرسازی ذهنی
شناخت
Mental Imagery
تصویرسازی ذهنی فرآیند ایجاد یا بازیابی تجربههای حسی در ذهن بدون وجود محرک خارجی است. این پدیده شامل تجسم بصری، شنیداری یا حسی میشود و در یادگیری، تمرکز و بازسازی خاطرات نقش کلیدی دارد. در روانشناسی شناختی، به عنوان یکی از مکانیسمهای اصلی پردازش اطلاعات در حافظه کاری مورد بررسی قرار میگیرد.
نامهای دیگر: تصویرسازی
شناخت
Multiculturalism
چندفرهنگی به وجود و تعامل همزمان گروههای فرهنگی مختلف در یک جامعه اشاره دارد که هر یک هویت و ارزشهای خود را حفظ میکنند. این رویکرد بر پذیرش تنوع، برابری فرصتها و مبارزه با تبعیض نژادی و فرهنگی تأکید دارد. در روانشناسی، درک چندفرهنگی به کاهش پیشداوریها و افزایش همدلی بینگروهی کمک میکند.
نامهای دیگر: چندفرهنگی
شناخت
multiple choice
چندگزینهای نوعی ساختار سوال در آزمونهاست که در آن پاسخدهنده باید گزینهٔ صحیح را از میان چند گزینهٔ پیشنهادی انتخاب کند. این روش برای سنجش سریع دانش و درک مفاهیم در حجم بالا مورد استفاده قرار میگیرد. اگرچه اجرای آن آسان است، اما ممکن است توانایی تمایز دقیق بین گزینههای مشابه را سنجش نکند.
نامهای دیگر: multiple choice، Multiple choice
شناخت
memory
حافظه فرآیند ذهنی ثبت، نگهداری و بازیابی اطلاعات و تجربیات گذشته است. این سیستم شامل حافظه کوتاهمدت، بلندمدت و عملیاتی است که هر کدام نقش خاصی در سازگاری و یادگیری ایفا میکنند. اختلالات حافظه میتواند ناشی از عوامل عصبی، روانی یا آسیبهای مغزی باشد.
نامهای دیگر: حافظه
شناخت
Memory
حافظه فرآیند پیچیدهای است که شامل ثبت، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات از تجربیات گذشته میشود. این سیستم شناختی به فرد امکان میدهد تا دانش انباشته و مهارتهای کسبشده را برای سازگاری با محیط جدید به کار گیرد. حافظه به انواع کوتاهمدت، بلندمدت و کاری تقسیم میشود و پایهی اصلی یادگیری و هویت فردی است.
نامهای دیگر: memory
شناخت
Memories
خاطرات بازماندههای شناختی و هیجانی تجربیات گذشته هستند که در حافظه ذخیره و بازیابی میشوند. این فرآیند شامل سه مرحله اصلی یعنی ثبت، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات است. خاطرات میتوانند صریح (آگاهانه) یا ضمنی (ناخودآگاه) باشند و نقش کلیدی در هویت فردی و یادگیری ایفا میکنند.
نامهای دیگر: خاطرات
شناخت
MBCT
رویکردی ترکیبی که اصول درمان شناختی-رفتاری را با تمرینات ذهنآگاهی ادغام میکند. هدف این روش، تغییر رابطه فرد با افکار و احساسات خود برای پیشگیری از بازگشت الگوهای منفی فکری است.
نامهای دیگر: MBCT
شناخت
metacognitive therapy
یک رویکرد درمانی است که به جای تمرکز بر محتوای افکار، بر فرآیندهای فکری و باورهای فرد درباره خودِ تفکر تمرکز میکند. این درمان با هدف تغییر الگوهای پردازش اطلاعات و مدیریت استراتژیهای شناختی برای کاهش علائم روانشناختی انجام میشود.
نامهای دیگر: metacognitive therapy
شناخت
Mind
ذهن مجموعهای از فرآیندهای شناختی، عاطفی و آگاهیبخشی است که تجربه و درک فرد از جهان درون و برون را شکل میدهد. این مفهوم شامل حافظه، توجه، تفکر، ادراک و احساسات میشود. در روانشناسی، ذهن به عنوان واحد تحلیل رفتار و فرآیندهای درونی در نظر گرفته میشود.
نامهای دیگر: ذهن
شناخت
Mind in sleep
وضعیت فعالیتهای شناختی و پردازشهای ذهنی که در حین مراحل مختلف خواب رخ میدهد. این مفهوم به بررسی چگونگی عملکرد حافظه، توجه و ادراک در زمانی میپردازد که فرد در حالت هوشیاری نیست.
نامهای دیگر: ذهن در خواب
شناخت
Mind and body
این مفهوم به رابطه میان فرآیندهای ذهنی و پدیدههای فیزیولوژیک بدن اشاره دارد. در روانشناسی، بررسی میشود که چگونه افکار، احساسات و باورها بر سلامت جسمانی تأثیر میگذارند و بالعکس. این حوزه پایهای برای درک تأثیرات روانتنی و مکانیسمهای مقابلهای است.
نامهای دیگر: ذهن و بدن
شناخت
Mindset
ذهنیت مجموعهای از باورها، نگرشها و فرضیات زمینهای است که نحوه درک فرد از خود، دیگران و جهان را شکل میدهد. این مفهوم بر چگونگی پردازش اطلاعات، مواجهه با چالشها و تفسیر موفقیت یا شکست تأثیر مستقیم دارد و در روانشناسی مثبتگرا و رشدی مورد توجه ویژه قرار گرفته است.
نامهای دیگر: ذهنیت
شناخت
Mentalization
ذهنیسازی توانایی درک رفتارهای خود و دیگران بر اساس حالات ذهنی مانند نیات، باورها و احساسات است. این فرآیند به افراد کمک میکند تا درک عمیقتری از خود و محیط اجتماعی داشته باشند. ضعف در ذهنیسازی با مشکلات تنظیم هیجان و دشواری در روابط همراه است. این مفهوم در درک اختلالات شخصیت و درمانهای مبتنی بر گفتگو اهمیت ویژهای دارد.
نامهای دیگر: ذهنیسازی
شناخت
Metatheoretical Approach
نگاهی نظری است که به جای تمرکز بر یک نظریهٔ خاص، به بررسی ساختار، مبانی و اصول حاکم بر مجموعهای از نظریهها میپردازد. این رویکرد به درک عمیقتر از پیوند میان مفاهیم مختلف در حوزههای گوناگون روانشناسی کمک میکند.
نامهای دیگر: رویکرد فراتئوریک
شناخت
Multimodal Approach
رویکردهای چندگانه به روشهای مداخلهای یا درمانی اطلاق میشود که از ترکیب چندین تکنیک، نظریه یا مداخله برای رسیدگی به پیچیدگیهای یک مسئله روانشناختی استفاده میکنند. این رویکرد بر این اصل استوار است که رفتار انسان تحت تأثیر عوامل زیستی، شناختی و محیطی متعددی است و درمان باید جامع باشد.
نامهای دیگر: رویکردهای چندگانه
شناخت
mathematics
ریاضیات شاخهای از دانش است که به مطالعهٔ کمیتها، ساختارها، فضا و تغییرات میپردازد. در روانشناسی شناختی، تواناییهای ریاضی بخشی از عملکردهای اجرایی و حافظهٔ کاری هستند. مهارتهای عددی و استدلال منطقی در این حوزه نقش کلیدی در حل مسئله دارند. پیشرفت در ریاضیات با عوامل شناختی و انگیزشی متعددی مرتبط است.
نامهای دیگر: mathematics
شناخت
Mental structure
ساختار ذهن به سازمانبندی و چیدمان اجزای مختلف روان مانند ادراک، حافظه، تفکر و هیجان اشاره دارد. در روانشناسی شناختی، این مفهوم به نحوه پردازش اطلاعات توسط مغز و سازماندهی تجربیات ذهنی مربوط میشود. درک ساختار ذهن برای تبیین الگوهای فکری و رفتاری انسان ضروری است.
نامهای دیگر: ساختار ذهن
شناخت
Metacognitive Assessment
سنجش فراشناخت فرآیندی است که در آن توانایی فرد بر فرآیندهای ذهنی خود و نظارت بر آنها ارزیابی میشود. این ابزارها میزان آگاهی فرد از نقاط قوت و ضعف شناختیاش و توانایی برنامهریزی برای یادگیری را میسنجند. نتایج این سنجشها به بهبود راهبردهای خودتنظیمی و کارایی یادگیری در افراد کمک میکند.
نامهای دیگر: سنجش فراشناخت
شناخت
music cognition
حوزهای از روانشناسی شناختی که به بررسی نحوه پردازش، درک و تفسیر ویژگیهای موسیقی توسط مغز میپردازد. این حوزه شامل تحلیل عناصر موسیقایی مانند ریتم، ملودی و هارمونی در ساختارهای ذهنی است.
نامهای دیگر: music cognition
شناخت
Modalities
در روانشناسی، شیوهها به کانالها یا روشهای مختلف دریافت و پردازش اطلاعات توسط سیستم عصبی اشاره دارند. این مفهوم معمولاً در بحثهای مربوط به حواس پنجگانه و نحوه ورود محرکهای محیطی به سیستم شناختی به کار میرود. هر شیوه میتواند بر اساس نوع محرک (بینایی، شنوایی، لامسه و غیره) دستهبندی شود.
نامهای دیگر: Modalities
شناخت
Metaperception
فرادرک به توانایی فرد در درک و تحلیل نحوه ادراک دیگران از خود اشاره دارد. این مفهوم بخشی از مهارتهای اجتماعی است و به فرد کمک میکند تا بازخورد اجتماعی را بهتر تفسیر کند. فرادرک با خودآگاهی و هوش هیجانی ارتباط نزدیکی دارد.
نامهای دیگر: فرادرک
شناخت
Metacognition
فراشناخت به آگاهی و تنظیم فرآیندهای شناختی فرد اطلاق میشود. این مفهوم شامل نظارت بر تفکر، برنامهریزی برای انجام وظایف و ارزیابی عملکرد خود در طول زمان است. افراد با فراشناخت بالا، توانایی بهتری در مدیریت یادگیری و حل مسائل پیچیده دارند.
نامهای دیگر: فراشناخت
شناخت
Metacognition
فراشناخت به معنای شناخت دربارهٔ شناخت است و شامل آگاهی فرد از فرآیندهای ذهنی خود و توانایی نظارت و تنظیم آنها میباشد. این مفهوم دو مؤلفه اصلی دارد: دانش فراشناختی که شامل اطلاعات دربارهٔ وظایف شناختی و راهبردهای یادگیری است، و تجربه فراشناختی که شامل احساسات و درک لحظهای فرد از عملکردش میباشد. افراد با فراشناخت بالا قادرند بهتر یاد بگیرند و مشکلات شناختی خود را شناسایی کنند.
نامهای دیگر: metacognition، Metacognition
شناخت
metacomprehension
فرافهمخوانی به توانایی فرد در نظارت و تنظیم درک خود از متن اشاره دارد. این فرآیند شامل ارزیابی میزان فهم مطلب، پیشبینی درک آینده و بهکارگیری راهبردهای جبرانی هنگام مواجهه با دشواری در فهم است. این مفهوم زیرمجموعهای از فراشناخت است که بهطور خاص بر فرآیندهای درک مطلب متمرکز است.
نامهای دیگر: metacomprehension
شناخت
Mortality
فناپذیری به ویژگی ذاتی انسان برای مرگ و پایانپذیری اشاره دارد که هسته مرکزی بسیاری از مباحث روانشناسی وجودی است. آگاهی از فناپذیری میتواند مکانیسمهای دفاعی روانی برای کاهش اضطراب وجودی را فعال کند. پذیرش این واقعیت بیولوژیک، گاهی منجر به رشد پسارویدادی و معناییافتگی در زندگی میشود.
نامهای دیگر: فناپذیری
شناخت
Metaplasticity
به «پلاستیسیتهٔ پلاستیسیته» یا تغییر در آستانه و حساسیت تغییرپذیری سیناپسی اشاره دارد. این مفهوم بیان میکند که تجربههای قبلی، نحوه و میزان تغییرات سیناپسی آینده را تحت تأثیر قرار میدهند. متاپلاستیسیته مکانیسمی تنظیمی است که از اشباع بیشازحد یا ناپایداری شبکههای عصبی جلوگیری میکند.
نامهای دیگر: Metaplasticity
شناخت
meter
متر در بافت روانشناسی و موسیقی، به معنای سیستم سازماندهی ضربها بر اساس الگوهای تکرارشونده است. این مفهوم با ادراک زمانی و توانایی مغز در دستهبندی محرکهای ریتمیک مرتبط است. متر به افراد امکان میدهد تا جریان زمانی رویدادها را پیشبینی و پردازش کنند.
نامهای دیگر: متر
شناخت
musical meter
متر موسیقایی به الگوی تکرارشونده ضربها در موسیقی اشاره دارد که در آن برخی ضربها بر دیگران برتری دارند. این ساختار به شنونده کمک میکند تا ریتم و وزن قطعه را درک کند و معمولاً با نشانهای ریتمیک مشخص میشود. در روانشناسی موسیقی، درک متر به پردازش زمانی و پیشبینیپذیری محرکهای شنیداری مرتبط است.
نامهای دیگر: متر موسیقایی
شناخت
musical meter
متر موسیقایی به ساختار ضربهای تکرارشونده در قطعات موسیقی اطلاق میشود که بر اساس الگوهای مشخصی سازماندهی شدهاند. این مفهوم در روانشناسی موسیقی برای بررسی نحوه پردازش ریتم و ادراک زمان توسط مغز کاربرد دارد. درک متر موسیقایی به شنوندگان امکان میدهد تا جریان موسیقی را بهتر دنبال کنند.
نامهای دیگر: musical meter
شناخت
Multilevel model
مدلهای چندسطحی چارچوبهای آماری هستند که برای تحلیل دادههای سلسلهمراتبی طراحی شدهاند، بهطوری که افراد درون گروهها قرار دارند. این مدلها به پژوهشگران اجازه میدهند تا تأثیرات همزمان متغیرهای فردی و زمینهای را بهطور همزمان بررسی کنند. در روانشناسی، این روش برای مطالعه تعامل بین ویژگیهای فردی و محیطهای اجتماعی یا سازمانی کاربرد دارد.
نامهای دیگر: Multilevel model، multilevel models
شناخت
Mathematical modeling
مدلسازی ریاضی فرآیند بازنمایی سیستمهای روانشناختی با استفاده از زبان و اصول ریاضیات برای پیشبینی رفتار است. این روش به پژوهشگران اجازه میدهد تا فرضیههای نظری را به صورت دقیق و قابل آزمون تبدیل کنند. مدلهای ریاضی در حوزههای شناختی و عصبروانشناسی برای شبیهسازی فرآیندهای تصمیمگیری استفاده میشوند.
نامهای دیگر: مدلسازی ریاضی
شناخت
Mortality salience
وضعیت شناختی که در آن فرد به شدت نسبت به ناپایداری حیات و حتمی بودن مرگ خود آگاه میشود. این آگاهی میتواند بر خودپنداره و رفتارهای دفاعی فرد تأثیرگذار باشد.
نامهای دیگر: مرگآگاهی
شناخت
Mind-body problem
این مفهوم به چگونگی رابطه و تعامل میان پدیدههای ذهنی و رویدادهای فیزیکی در بدن اشاره دارد. در روانشناسی، این مسئله بر چالش تبیین چگونگی تأثیرگذاری افکار و احساسات بر عملکرد بیولوژیک و بالعکس تمرکز دارد. پژوهشگران با رویکردهای عصبروانشناسی و شناختی به دنبال درک مکانیسمهای مشترک این دو حوزه هستند.
نامهای دیگر: مسئله ذهن و بدن
شناخت
Mathematical problem
مسئله ریاضی موقعیتی است که در آن فرد با مانعی روبرو میشود که برای رسیدن به هدف مشخص، نیاز به اعمال دانش و مهارتهای شناختی دارد. این مفهوم در روانشناسی شناختی به مطالعه فرآیندهای حل مسئله و استدلال منطقی اشاره دارد. درک ساختار مسئله و انتخاب راهبرد مناسب، اجزای کلیدی در این فرآیند محسوب میشوند.
نامهای دیگر: Mathematical problem
شناخت
Mental status examination
یک فرآیند ارزیابی ساختارمند برای بررسی وضعیت فعلی عملکرد شناختی، عاطفی و رفتاری فرد است. این معاینه شامل بررسی دقیق جنبههایی نظیر آگاهی، توجه، حافظه، تفکر و درک است تا وضعیت سلامت روان در لحظه مورد سنجش قرار گیرد.
نامهای دیگر: معاینه وضعیت روانی، معاینهی وضعیت روانی
شناخت
Meaning making
فرآیند شناختی و عاطفی است که طی آن افراد به رویدادهای زندگی، بهویژه تجربیات دشوار یا بحرانی، معنا و تفسیر میبخشند. این فرآیند به افراد کمک میکند تا جهانبینی خود را بازسازی کرده و احساس سازگاری و رشد پس از سانحه را تجربه کنند. معناسازی نقش کلیدی در سلامت روان و تابآوری روانشناختی ایفا میکند.
نامهای دیگر: Meaning making، meaning-making
شناخت
math disabilities
اختلالات یادگیری خاص که فرد را در درک مفاهیم عددی، انجام محاسبات و حل مسائل ریاضی با دشواری مواجه میکند. این ناتوانیها با تواناییهای هوشی عمومی فرد متفاوت است.
نامهای دیگر: math disabilities
شناخت
Measurement theory
نظریه اندازهگیری چارچوبی ریاضی و منطقی برای تعریف و تحلیل مفاهیم اندازهگیری در روانشناسی است. این نظریه مشخص میکند که چگونه ویژگیهای روانشناختی میتوانند به اعداد نسبت داده شوند تا اطلاعات معتبری ارائه دهند. اصول آن شامل پایایی، روایی و مقیاسهای اندازهگیری است.
نامهای دیگر: نظریه اندازهگیری
شناخت
Modality (human–computer interaction)
در حوزه تعامل انسان و رایانه، به روش یا کانال خاصی از ارتباط (مانند دیداری، شنیداری یا لمسی) اشاره دارد که از طریق آن اطلاعات بین کاربر و سیستم تبادل میشود. این مدالیتهها تعیین میکنند که کاربر چگونه پیامها را دریافت و دستورات را ارسال کند.
نامهای دیگر: Modality (human–computer interaction)
شناخت
mathematics learning
یادگیری ریاضی فرآیندی شناختی است که طی آن فرد مفاهیم، الگوها و روابط کمّی را درک کرده و مهارتهای حل مسئله را کسب میکند. این فرآیند نیازمند تعامل بین حافظه کاری، توجه انتخابی و دانش پیشین است. چالشهای رایج در این حوزه شامل اضطراب ریاضی و سبکهای یادگیری متفاوت میباشد.
نامهای دیگر: یادگیری ریاضی
شناخت
Mathematics Learning
یادگیری ریاضیات شامل کسب مهارتهای حل مسئله، استدلال انتزاعی و درک روابط کمی و فضایی است. این فرآیند نیازمند توسعه حافظه کاری قوی و توانایی تجرید مفاهیم از بافتهای عینی است. دشواریهای یادگیری ریاضی میتواند ناشی از چالشهای شناختی خاص یا اضطراب مرتبط با این حوزه باشد که بر عملکرد فرد تأثیر میگذارد.
نامهای دیگر: یادگیری ریاضیات
شناخت