فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۵۸ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آزمون روان‌شناختی

psychological testing

ابزار استاندارد و ساختاریافته‌ای است که برای اندازه‌گیری نمونه‌ای از رفتار یا عملکرد روان‌شناختی به کار می‌رود. این آزمون‌ها با رعایت اصول روایی و پایایی، ویژگی‌هایی مانند هوش، شخصیت یا توانایی‌های شناختی را کمی‌سازی می‌کنند. نتایج این تست‌ها معمولاً با هنجارهای جمعیت مقایسه شده تا تفسیر علمی امکان‌پذیر شود.

نام‌های دیگر: psychological testing، Psychological testing

شناخت

آزمون روان‌شناختی

psychological test

آزمون روان‌شناختی ابزاری استاندارد شده است که برای اندازه‌گیری نمونه‌ای از رفتار یا ساختارهای ذهنی طراحی شده است. این آزمون‌ها با ارائه محررهای کنترل‌شده، ویژگی‌هایی مانند هوش، شخصیت یا توانایی‌های شناختی را کمی‌سازی می‌کنند. روایی و پایایی از الزامات اساسی هر آزمون روان‌شناختی معتبر است.

نام‌های دیگر: psychological test

شناخت

آزمون روان‌شناسی

psychological test

آزمون روان‌شناسی ابزار استاندارد شده‌ای است که برای سنجش نمونه‌ای از رفتار یا عملکرد شناختی و هیجانی فرد طراحی شده است. این ابزارها با ارائه پاسخ‌های کمی، ویژگی‌های روان‌شناختی را اندازه‌گیری کرده و امکان مقایسه فرد با گروه‌های همتا را فراهم می‌آورند. روایی و پایایی از ارکان اساسی هر آزمون معتبر هستند.

نام‌های دیگر: آزمون روانشناسی

شناخت

آزمون‌های روان‌شناختی

psychological tests

ابزارهای استاندارد و نظام‌مندی که برای اندازه‌گیری ویژگی‌های روانی، توانمندی‌های شناختی یا ویژگی‌های شخصیتی افراد به کار می‌روند. این آزمون‌ها بر اساس معیارهای روایی و پایایی طراحی می‌شوند.

نام‌های دیگر: آزمون‌های روان‌شناختی

شناخت

آمار روان‌شناسی

psychology statistics

شاخه‌ای از آمار کاربردی است که اصول و روش‌های جمع‌آوری، تحلیل، تفسیر و ارائه داده‌های کمی را در پژوهش‌های روان‌شناختی مورد بررسی قرار می‌دهد. این ابزارها به پژوهشگران کمک می‌کنند تا با استفاده از روش‌های استنباطی و توصیفی، الگوهای رفتاری را شناسایی کرده و فرضیه‌های علمی را آزمون کنند. کاربرد آن از طراحی آزمایش‌های کنترل‌شده تا مدل‌سازی پیچیده‌های ذهنی و رفتاری گسترده است.

نام‌های دیگر: psychology statistics

شناخت

آموزش روان‌شناختی

Psychoeducation

فرآیند ارائه اطلاعات علمی و تخصصی درباره سلامت روان، اختلالات یا مکانیسم‌های روانی به مراجع یا خانواده او است. هدف از این مداخله، افزایش آگاهی، کاهش انگ‌های اجتماعی و توانمندسازی فرد برای مدیریت بهتر وضعیت خود است.

نام‌های دیگر: Psychoeducation، psychoeducation

شناخت

ابزار سنجش روان‌شناختی

Psychometric Instrument

وسیله یا پروتکل استانداردی است که برای اندازه‌گیری سازه‌های روان‌شناختی مانند هوش، شخصیت یا هیجان به کار می‌رود. این ابزارها باید دارای ویژگی‌های روان‌سنجی از جمله روایی و پایایی باشند تا نتایج قابل اعتماد و تفسیرپذیر ارائه دهند. ابزارهای سنجش می‌توانند شامل پرسشنامه‌ها، آزمون‌های عملکردی یا تکلیف‌های رفتاری باشند.

نام‌های دیگر: ابزار سنجش

شناخت

ادراک

Perception

ادراک فرآیند فعال سازمان‌دهی و تفسیر اطلاعات حسی است که فرد از محیط پیرامون دریافت می‌کند. این فرآیند به انسان امکان می‌دهد تا محرک‌های بیرونی را به تجربه‌ای معنادار و قابل درک تبدیل کند. ادراک تحت تأثیر تجربیات گذشته، انتظارات و باورهای فرد شکل می‌گیرد و صرفاً بازتاب منفعلانه واقعیت نیست.

نام‌های دیگر: ادراک

شناخت

ادراک

Perception

ادراک فرآیند فعال تفسیر و سازماندهی اطلاعات حسی ورودی از محیط توسط مغز است. این فرآیند فراتر از دریافت سادهٔ محرک‌ها رفته و به معنای‌داری آن‌ها بر اساس تجربیات گذشته و انتظارات می‌پردازد. ادراک به فرد امکان می‌دهد تا جهان پیرامون را بشناسد و واکنش‌های مناسب را برنامه‌ریزی کند.

نام‌های دیگر: Perception، perception

شناخت

ارزیابی روان‌شناختی

psychological assessment

ارزیابی روان‌شناختی فرآیندی نظام‌مند و علمی برای جمع‌آوری اطلاعات دربارهٔ عملکرد روانی، هیجانی و رفتاری فرد است. این فرآیند معمولاً با بهره‌گیری از آزمون‌های استاندارد، مصاحبه‌های بالینی و مشاهدهٔ مستقیم انجام می‌شود. هدف اصلی آن درک الگوهای شخصیتی، سنجش توانایی‌های شناختی و شناسایی چالش‌های روان‌شناختی برای ارائهٔ راهنمایی دقیق است.

نام‌های دیگر: ارزیابی روان‌شناختی، ارزیابی روانشناختی

شناخت

ارزیابی روان‌شناختی

Psychological Assessment

فرایندی نظام‌مند برای جمع‌آوری اطلاعات دربارهٔ عملکرد روان‌شناختی فرد با استفاده از روش‌های استاندارد مانند مصاحبه بالینی، مشاهده و آزمون‌های روان‌سنجی است. این فرایند با هدف درک الگوهای رفتاری، هیجانی و شناختی فرد انجام می‌شود تا بتواند به تشخیص دقیق و برنامه‌ریزی مداخلات کمک کند. ارزیابی روان‌شناختی بر پایهٔ اصول علمی و روایی و پایایی ابزارها استوار است.

نام‌های دیگر: ارزیابی روانی

شناخت

اولویت

priority

اولویت به معنای تعیین جایگاه مهم‌تر برای یک هدف، ارزش یا فعالیت نسبت به سایر گزینه‌ها در فرآیند تصمیم‌گیری است. در روان‌شناسی شناختی و مدیریت زمان، اولویت‌بندی به کاهش بار شناختی و افزایش کارایی کمک می‌کند. این مفهوم شامل تمایز قائل شدن بین امور فوری و مهم است.

نام‌های دیگر: اولویت

شناخت

بدبینی

Pessimism

سبک شناختی یا گرایش پایدار به انتظار نتایج منفی، شکست یا خطر در موقعیت‌های آینده است. افراد بدبین معمولاً وقایع نامطلوب را پایدار، فراگیر و ناشی از عوامل درونی می‌دانند. این الگو با افزایش خطر افسردگی و کاهش تاب‌آوری در برابر استرس همراه است و در مقابل خوش‌بینی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: Pessimism

شناخت

بسته‌شدن روان‌شناختی

Psychological closure

بسته‌شدن روان‌شناختی به فرآیند یا حالتی اشاره دارد که در آن فرد برای پایان دادن به یک موقعیت نامشخص یا استرس‌زا، به دنبال تکمیل یا حل‌وفصل آن است. این مفهوم اغلب در روان‌شناسی شناختی و بالینی برای توضیح نیاز انسان به نظم و قطعیت در برابر ابهام مورد بحث قرار می‌گیرد. دستیابی به این حس بسته شدن می‌تواند به کاهش اضطراب و افزایش رضایت درونی کمک کند.

نام‌های دیگر: بسته‌شدن روان‌شناختی

شناخت

پاراتکلام

Paralanguage

عناصر غیرکلامی صدا که فراتر از خودِ کلمات، معنای پیام را منتقل می‌کنند؛ مانند شدت صدا، سرعت صحبت کردن و لحن. این مؤلفه به درک قصد و احساسات نهفته در پیام کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Paralanguage

شناخت

پایش عملکرد

performance monitoring

فرآیند شناختی که در آن سیستم‌های مغزی وضعیت فعلی فعالیت‌ها و دقت عمل را ارزیابی می‌کنند. این پایش به فرد کمک می‌کند تا خطاها را شناسایی کرده و رفتار خود را با اهداف تعیین‌شده تطبیق دهد.

نام‌های دیگر: performance monitoring

شناخت

پردازش (رایانش)

Process (computing)

در روان‌شناسی شناختی، این اصطلاح به شبیه‌سازی فرآیندهای ذهنی توسط رایانه اشاره دارد. این رویکرد، ذهن را به مثابه یک سیستم پردازش اطلاعات می‌بیند که ورودی‌ها را دریافت، تفسیر و خروجی تولید می‌کند. تمرکز اصلی بر مراحل میانی مانند حافظه کاری و توجه است.

نام‌های دیگر: Process (computing)

شناخت

پردازش پیش‌آگاه

preconscious processing

مجموعه‌ای از فعالیت‌های ذهنی که در خارج از تمرکز آگاهانه قرار دارند اما در صورت نیاز می‌توانند به سرعت به سطح آگاهی منتقل شوند. این پردازش بر اطلاعاتی نظیر خاطرات و دانش‌های ذخیره‌شده‌ای تمرکز دارد که در لحظه فعال نیستند.

نام‌های دیگر: preconscious processing

شناخت

پست‌مدرن

Postmodern

یک پارادایم نظری در روان‌شناسی که واقعیت‌های عینی و کلی را به چالش می‌کشد و بر ساخت‌های اجتماعی و زبان تأکید دارد. این دیدگاه بر این باور است که معنای تجربه فردی توسط بافت فرهنگی و گفتمان‌های اجتماعی شکل می‌گیرد.

نام‌های دیگر: پست‌مدرن

شناخت

تحلیل پروتکل

Protocol analysis

روشی در پژوهش که در آن فرد هنگام انجام یک تکلیف، تمام افکار و مراحل ذهنی خود را با صدای بلند بیان می‌کند. محقق با بررسی این گزارش‌های کلامی، فرآیندهای شناختی و استراتژی‌های حل مسئله را تحلیل می‌کند.

نام‌های دیگر: Protocol analysis

شناخت

تحلیل پسین

post hoc analysis

نوعی تحلیل آماری که پس از انجام آزمون‌های اصلی برای بررسی تفاوت‌های معنادار میان گروه‌های خاص در داده‌ها انجام می‌شود. این تحلیل به پژوهشگر کمک می‌کند تا الگوهای پنهان در نتایج اولیه را با دقت بیشتری بررسی کند.

نام‌های دیگر: تحلیل پسین

شناخت

تحلیل توان

power analysis

روشی آماری برای تعیین حداقل حجم نمونه لازم جهت شناسایی یک اثر معنادار با احتمال مشخصی است. این تحلیل با در نظر گرفتن سطح معناداری و اندازه اثر، احتمال رد فرضیه صفر در صورت وجود اثر واقعی را محاسبه می‌کند. استفاده از آن پیش از انجام پژوهش برای اطمینان از اعتبار نتایج و اجتناب از خطای نوع دوم ضروری است.

نام‌های دیگر: power analysis

شناخت

تحلیل توان

power analysis

تحلیل توان روشی آماری برای تعیین اندازه نمونه لازم جهت شناسایی یک اثر واقعی با احتمال مشخصی است. این تحلیل به پژوهشگران کمک می‌کند تا از انجام مطالعات با توان پایین که منجر به خطای نوع دوم می‌شود، جلوگیری کنند. با محاسبه توان آزمون، محققان می‌توانند تعادلی میان دقت نتایج و منابع مورد نیاز برقرار سازند.

نام‌های دیگر: تحلیل توان

شناخت

تفکر موازی

Parallel thinking

تفکر موازی یک تکنیک حل مسئله و تصمیم‌گیری است که در آن تمام مشارکت‌کنندگان به جای بحث و جدل، همزمان بر روی یک زاویه دید خاص از مسئله تمرکز می‌کنند. این روش که توسط ادوارد دو بونو توسعه یافته، به کاهش تعارضات و افزایش خلاقیت در گروه‌ها کمک می‌کند. با جدا کردن مراحل تفکر، کیفیت تصمیم‌گیری‌های جمعی ارتقا می‌یابد.

نام‌های دیگر: Parallel thinking

شناخت

تمرکز بر فرایند به‌جای محتوا

Process over Content

رویکردی که در آن توجه به نحوه شکل‌گیری و تکرار الگوهای فکری و رفتاری اولویت دارد، نه خودِ موضوع یا محتوای افکار. این نگاه به جای تغییر دادن موضوعات ذهنی، بر تغییر شیوه تعامل فرد با آن‌ها تمرکز می‌کند.

نام‌های دیگر: تمرکز بر فرایند به‌جای محتوا

شناخت

توهم بویایی

Phantosmia

تجربهٔ ادراک بویایی بدون وجود محرک خارجی در محیط است. این پدیده می‌تواند به صورت بوی‌های ناخوشایند یا نامفهوم در فرد ظاهر شود و با توهمات حسی دیگر تفاوت دارد.

نام‌های دیگر: توهم بویایی

شناخت

جامعه آماری

Population

در پژوهش‌های روان‌شناسی، به کل گروهی از افراد یا اشیا اطلاق می‌شود که پژوهشگر مایل است نتایج مطالعه را به آن‌ها تعمیم دهد. دسترسی به بررسی تمام اعضای جامعه آماری معمولاً امکان‌پذیر نیست، بنابراین پژوهشگران از نمونه‌گیری برای انتخاب زیرمجموعه‌ای نماینده استفاده می‌کنند. دقت تعریف جامعه آماری، پایهٔ روایی خارجی پژوهش است.

نام‌های دیگر: Population

شناخت

جاودانگی روان

Psychological Immortality

جاودانگی روان به نیاز روان‌شناختی برای ماندگاری و تداوم پس از مرگ اشاره دارد، بدون آنکه لزوماً به باورهای متافیزیکی وابسته باشد. این مفهوم شامل تلاش برای خلق آثار، انتقال میراث یا تأثیرگذاری بر نسل‌های آینده است. نظریه‌های مدیریت ترس از مرگ، این پدیده را مکانیسمی برای غلبه بر هراس از نیستی می‌دانند.

نام‌های دیگر: جاودانگی روان

شناخت

حاصل‌ضرب (ریاضیات)

Product (mathematics)

این اصطلاح یک مفهوم ریاضی است و معادل روان‌شناختی مستقیمی ندارد. با این حال، در روان‌شناسی شناختی و آموزش، درک مفاهیم ریاضی مانند حاصل‌ضرب بخشی از توسعه مهارت‌های استدلال منطقی و حل مسئله است. ضعف در درک این مفاهیم می‌تواند بر عملکرد تحصیلی و اعتمادبه‌نفس شناختی فرد تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: Product (mathematics)

شناخت

حل مسئله

Problem Solving

حل مسئله فرآیندی شناختی و رفتاری است که در آن فرد تلاش می‌کند تا موانع موجود در دستیابی به یک هدف مشخص را برطرف سازد. این فرآوند شامل شناسایی دقیق مسئله، تولید راه‌حل‌های ممکن، ارزیابی گزینه‌ها و اجرای مؤثرترین روش برای رسیدن به نتیجه مطلوب است. در روان‌شناسی، این مفهوم به الگوهای فکری و مهارت‌های اجرایی مرتبط با غلبه بر چالش‌های ذهنی و عملی اشاره دارد.

نام‌های دیگر: حل مسئله

شناخت

حل مسئله

problem solving

حل مسئله فرآیند شناختی و رفتاری برای غلبه بر موانع و رسیدن به هدف مطلوب در شرایطی است که راه‌حل آشکاری وجود ندارد. این فرآیند شامل شناسایی مسئله، تولید راه‌حل‌های جایگزین، ارزیابی آن‌ها و اجرای بهترین گزینه است. حل مسئله مهارتی پیچیده است که نیازمند تلفیق دانش، تجربه و تفکر خلاقانه می‌باشد.

نام‌های دیگر: problem solving

شناخت

درک

Perception

درک فرآیند فعال ذهنی است که طی آن اطلاعات حسی سازمان‌دهی، تفسیر و معنا می‌یابند. این فرآیند تنها ثبت منفعلانه محرک‌ها نیست، بلکه شامل ساختن تجربه‌ای معنادار از محیط بر اساس دانش پیشین و انتظارات فرد است. درک به ما امکان می‌دهد تا جهان پیرامون را به‌صورت یکپارچه و قابل فهم تجربه کنیم.

نام‌های دیگر: درک

شناخت

درمان روان‌پویشی

Psychodynamic Therapy

رویکردی در روان‌درمانی است که بر بررسی فرآیندهای ناخودآگاه، انگیزه‌های پنهان و تجربیات گذشته تمرکز دارد. این درمان با هدف افزایش بینش نسبت به تعارضات درونی و تأثیر آن‌ها بر رفتار و احساسات فعلی انجام می‌شود.

نام‌های دیگر: درمان روان‌پویشی

شناخت

دقت

Precision

دقت در پژوهش به معنای نزدیکی نتایج تکرارشونده به یکدیگر و میزان جزئیات یا باریکی فاصله اطمینان است. این مفهوم با صحت (Accuracy) که نشان‌دهنده نزدیکی به مقدار واقعی است، متفاوت می‌باشد. دقت بالا معمولاً با کاهش خطای تصادفی و استفاده از ابزارهای سنجش استاندارد همراه است.

نام‌های دیگر: دقت

شناخت

دقت

precision

نشان‌دهنده میزان نزدیکی نتایج تکرارشونده به یکدیگر و پراکندگی کم داده‌ها در یک برآورد آماری است. در پژوهش‌های روان‌شناسی، دقت بالا به معنای فاصله اطمینان باریک‌تر و وابستگی کمتر به شانس است. این مفهوم با روایی متفاوت بوده و بر ثبات و جزئی‌نگری اندازه‌گیری‌ها تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: precision

شناخت

رگرسیون پواسون

Poisson regression

رگرسیون پواسون یک مدل آماری است که برای تحلیل متغیرهای پاسخ شمارشی استفاده می‌شود. این روش رابطه بین متغیرهای پیش‌بین و تعداد وقوع یک رویداد را در یک بازه زمانی یا فضایی مشخص مدل‌سازی می‌کند. در روان‌شناسی و علوم اجتماعی، این تکنیک برای تحلیل داده‌هایی که توزیع پواسون دارند کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Poisson regression

شناخت

روان‌درمانی شخص‌محور

Person-Centered Psychotherapy

روان‌درمانی شخص‌محور رویکردی است که توسط کارل راجرز توسعه یافته و بر ظرفیت ذاتی فرد برای خودشفا‌بخشی تأکید دارد. در این روش، رابطه درمانی مبتنی بر همدلی، پذیرش خالص و اصالت درمانگر، بستری امن برای رشد شخصی ایجاد می‌کند. هدف، کمک به فرد برای همسوسازی خودِ ایده‌آل با خودِ واقعی و افزایش خودپنداره مثبت است.

نام‌های دیگر: Person-Centered Psychotherapy، person-centered psychotherapy

شناخت

روان‌سنجی

psychometrics

شاخه‌ای از روان‌شناسی که به اندازه‌گیری کمی ویژگی‌های روان‌شناختی مانند هوش، شخصیت و توانایی‌ها می‌پردازد. این علم بر توسعه روش‌های استاندارد و معتبر برای سنجش متغیرهای ذهنی تمرکز دارد. روایی و پایایی ابزارهای سنجش از مفاهیم کلیدی در این حوزه هستند. نتایج روان‌سنجی در تشخیص، انتخاب شغل و پژوهش‌های بالینی کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: روان‌سنجی

شناخت

روان‌سنجی

Psychometrics

شاخه‌ای از روان‌شناسی است که بر اندازه‌گیری کمی ویژگی‌های روانی مانند هوش، شخصیت و مهارت‌ها تمرکز دارد. این علم با استفاده از روش‌های ریاضی و آماری، ابزارهای سنجش معتبر و پایایی را توسعه می‌دهد. روان‌سنجی تضمین می‌کند که نتایج آزمون‌های روان‌شناختی قابل اعتماد و علمی باشند.

نام‌های دیگر: Psychometrics، psychometrics

شناخت

روان‌فیزیک

Psychophysics

روان‌فیزیک شاخه‌ای از روان‌شناسی است که رابطه کمی میان ویژگی‌های فیزیکی محرک‌های محیطی و تجربیات ذهنی یا ادراکی فرد را مطالعه می‌کند. این رشته با اندازه‌گیری آستانه‌های حساسیت، درک می‌کند که مغز چگونه شدت محرک‌های خارجی را تفسیر می‌کند. گوستاو فربر و ارنست ماخ از بنیان‌گذاران این حوزه به شمار می‌روند.

نام‌های دیگر: روان‌فیزیک

شناخت

روان‌فیزیک

Psychophysics

روان‌فیزیک شاخه‌ای از روان‌شناسی است که رابطه کمی میان ویژگی‌های فیزیکی محرک‌های حسی و ادراک روان‌شناختی آن‌ها را بررسی می‌کند. این حوزه به سنجش آستانه‌های حسی، مانند حداقل شدت نور یا صدایی که قابل تشخیص باشد، می‌پردازد. روان‌فیزیک پایه‌ای برای درک مکانیسم‌های انتقال اطلاعات از محیط به سیستم عصبی فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: psychophysics، Psychophysics

شناخت

روان‌کاوی

Psychoanalysis

روان‌کاوی رویکردی نظری و روشی درمانی است که توسط زیگموند فروید بنیان‌گذاری شد و بر نقش ناخودآگاه، تعارضات درونی و تجربیات اولیهٔ کودکی در شکل‌گیری شخصیت و رفتار تأکید دارد. این مکتب با استفاده از تکنیک‌هایی مانند تعبیر خواب و انتقال، به کشف محتویات سرکوب‌شدهٔ روان می‌پردازد تا از طریق خودآگاه‌سازی، به بهبود سلامت روان کمک کند.

نام‌های دیگر: روانکاوی، روان‌کاوی

شناخت

سیستم سنجش پیامد پرومیس

PROMIS

پرومیس (Patient-Reported Outcomes Measurement Information System) یک چارچوب استاندارد و معتبر برای اندازه‌گیری گزارش‌های خودکار بیماران درباره سلامت و کیفیت زندگی است. این سیستم از روش‌های نوین روان‌سنجی مانند نظریه پاسخ گویه استفاده می‌کند تا با نمونه‌سواری کمتر، دقت بالایی داشته باشد. پرومیس برای پایش تغییرات بالینی در طول زمان و در جمعیت‌های مختلف طراحی شده است.

نام‌های دیگر: PROMIS

شناخت

فلسفه تعلیم و تربیت

Philosophy of Education

فلسفه تعلیم و تربیت شاخه‌ای از فلسفه کاربردی است که به بررسی مبانی، اهداف، ارزش‌ها و روش‌های بنیادین آموزش و پرورش می‌پردازد. این رشته به پرسش‌های اساسی درباره ماهیت یادگیری، نقش معلم و دانش‌آموز، و اهداف نهایی تربیت انسانی پاسخ می‌دهد. دیدگاه‌های فلسفی مختلف بر طراحی سیستم‌های آموزشی و محتوای درسی تأثیر مستقیم دارند.

نام‌های دیگر: فلسفه تعلیم و تربیت

شناخت

فلسفهٔ ذهن

philosophy of mind

فلسفهٔ ذهن شاخه‌ای از فلسفه است که به بررسی ماهیت ذهن، هوشیاری و رابطهٔ آن‌ها با بدن و مغز می‌پردازد. این حوزه پرسش‌های اساسی دربارهٔ ذهن‌دوگانی، علیت ذهنی و طبیعت تجربیات درونی را مطرح می‌کند. در روان‌شناسی، این مباحث به تبیین مبانی نظری رفتار و فرآیندهای شناختی کمک می‌کنند.

نام‌های دیگر: فلسفه ذهن

شناخت

فلسفه علم

Philosophy of Science

فلسفه علم به بررسی مبانی، روش‌ها و پیامدهای علم می‌پردازد و ماهیت دانش علمی را تحلیل می‌کند. در روان‌شناسی، این حوزه به ارزیابی روایی روش‌های تحقیق و اعتبار نظریه‌ها کمک می‌کند. فلسفه علم به روان‌شناسان کمک می‌کند تا مرزهای میان دانش تجربی و حدس‌های غیرعلمی را تشخیص دهند.

نام‌های دیگر: فلسفه علم

شناخت

قضاوت حرفه‌ای

professional judgment

قضاوت حرفه‌ای به توانایی بالینی روان‌شناس در تفسیر داده‌ها، تلفیق اطلاعات و تصمیم‌گیری آگاهانه در موقعیت‌های پیچیده اطلاق می‌شود. این فرآیند فراتر از اجرای صرف آزمون‌ها بوده و نیازمند به‌کارگیری دانش نظری، تجربه بالینی و تفکر انتقادی است. قضاوت صحیح نقش کلیدی در تشخیص دقیق و طراحی مداخلات درمانی مؤثر ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: professional judgment

شناخت

گزارش روان‌شناختی

psychological report

سند مکتوب و ساختاریافته‌ای است که نتایج ارزیابی‌های بالینی، مصاحبه‌ها و آزمون‌های روان‌شناختی را در بر می‌گیرد. این گزارش توسط روان‌شناس تهیه شده و شامل شرح مسئله، یافته‌های کلیدی، تحلیل شخصیت و پیشنهادات درمانی یا مداخله‌ای است. هدف اصلی آن ارائه تصویری جامع و علمی از وضعیت روان‌شناختی مراجع برای استفاده در تصمیم‌گیری‌های بالینی یا حقوقی می‌باشد.

نام‌های دیگر: گزارش روان‌شناختی

شناخت

لحن و آهنگ گفتار

Prosody

ویژگی‌های صوتی زبان از جمله تکیه، آهنگ و ریتم که به معنای کلام بار معنایی و عاطفی می‌افزاید. این مؤلفه در درک احساسات گوینده و ساختار جملات نقش اساسی دارد.

نام‌های دیگر: Prosody، prosody

شناخت

مسیر (رایانش)

Path (computing)

در علوم شناختی و مدل‌سازی محاسباتی، مسیر به دنباله‌ای از گره‌ها یا حالت‌ها اطلاق می‌شود که از طریق روابط یا انتقال‌های مشخص به هم متصل شده‌اند. این مفهوم برای شبیه‌سازی فرآیندهای تصمیم‌گیری، یادگیری و جریان اطلاعات در شبکه‌های عصبی یا مدل‌های ذهنی استفاده می‌شود و ساختار منطقی پیمایش در فضای مسئله را تعریف می‌کند.

نام‌های دیگر: Path (computing)

شناخت

مصاحبه آموزشی روان‌درمانی

Psychotherapeutic Educational Interview

فرآیندی تعاملی و هدفمند است که در آن درمانگر با استفاده از تکنیک‌های گفت‌وگو، دانش و مهارت‌های مقابله‌ای را به مراجع منتقل می‌کند. این رویکرد بر آموزش آگاهی‌بخشی، بازسازی شناختی و توسعه راهبردهای حل مسئله تمرکز دارد. هدف اصلی، توانمندسازی مراجع برای مدیریت بهتر چالش‌های روان‌شناختی از طریق یادگیری است.

نام‌های دیگر: مصاحبه آموزشی روان‌درمانی

شناخت

مقایسه‌های برنامه‌ریزی‌شده

planned comparisons

رویکردی در تحلیل داده‌ها که در آن پژوهشگر پیش از انجام آزمون‌های آماری، جفت‌مقایسه‌های مشخصی را بر اساس فرضیات نظری تعیین می‌کند. این روش جایگزینی دقیق‌تر برای آزمون‌های پس‌ازآن (post-hoc) در تحلیل‌های واریانس است.

نام‌های دیگر: مقایسه‌های برنامه‌ریزی‌شده

شناخت

نظریه‌های روان‌شناسی

Psychological theories

نظریه‌های روان‌شناسی مجموعه‌ای از ایده‌ها و مدل‌های منسجم هستند که برای تبیین مکانیسم‌های ذهنی، هیجانی و رفتاری انسان توسعه یافته‌اند. این چارچوب‌های فکری با ارائهٔ فرضیه‌های قابل آزمون، به پژوهشگران کمک می‌کنند تا پدیده‌های پیچیدهٔ انسانی را به‌صورت سیستماتیک مطالعه و تفسیر کنند.

نام‌های دیگر: نظریه‌های روانشناسی، نظریه‌های روان‌شناسی

شناخت

نظریه‌های روان‌کاوی

Psychoanalytic theories

نظریه‌های روان‌کاوی مجموعه‌ای از دیدگاه‌های روان‌شناسی هستند که بر نقش ناخودآگاه، تعارضات درونی و تجربیات دوران کودکی در شکل‌گیری شخصیت تأکید دارند. این مکتب که توسط زیگموند فروید پایه‌گذاری شد، مکانیسم‌های دفاعی و پویایی‌های روانی را بررسی می‌کند. نظریه‌پردازان بعدی مانند یونگ و آدلر نیز با افزودن ابعاد اجتماعی و معنوی، این چارچوب را گسترش دادند.

نام‌های دیگر: نظریه‌های روان‌کاوی

شناخت

نگارش حرفه‌ای

Professional writing

نگارش حرفه‌ای به شیوه‌ای از بیان کتبی اطلاق می‌شود که برای ارتباطات در محیط‌های کاری، سازمانی یا تخصصی طراحی شده است. این نوع نگارش بر وضوح، ایجاز، لحن مناسب و ساختار منطقی تأکید دارد تا پیام به بهترین شکل به مخاطب هدف منتقل شود. در روان‌شناسی شناختی، این مهارت نشان‌دهنده توانایی تنظیم سبک زبانی بر اساس زمینه اجتماعی و نیازهای ارتباطی است.

نام‌های دیگر: Professional writing

شناخت

ویژگی‌های روان‌سنجی

psychometric properties

ویژگی‌های روان‌سنجی به مجموعه‌ای از شاخص‌های کمی اطلاق می‌شود که کیفیت و کارایی ابزارهای اندازه‌گیری روان‌شناختی را ارزیابی می‌کند. این ویژگی‌ها عمدتاً شامل پایایی (ثبات نتایج) و روایی (دقت سنجش مفهوم مورد نظر) هستند. بررسی این ویژگی‌ها برای اطمینان از اعتبار علمی پرسش‌ها یا آزمون‌های روان‌شناختی ضروری است.

نام‌های دیگر: ویژگی‌های روان‌سنجی، psychometric properties، ویژگیهای روانسنجی

شناخت

هذیان گزند و آسیب

Persecutory delusion

یک نوع باور ثابت و غیرقابل تغییر و غیرمنطقی است که فرد بر این باور است که دیگران قصد آسیب رساندن، فریب دادن یا آزار او را دارند. این هذیان یکی از اشکال رایج محتواهای فکری در اختلالات روان‌پریشی است.

نام‌های دیگر: هذیان گزند و آسیب

شناخت

هذیان‌های بدگمانانه

Paranoid delusions

باورهای اشتباه و ثابت‌قدمی که فرد تصور می‌کند دیگران قصد آسیب رساندن، فریب دادن یا جاسوسی از او را دارند. این نوع هذیان‌ها هسته اصلی بسیاری از اختلالات شبه‌روان‌پریشی را تشکیل می‌دهند.

نام‌های دیگر: هذیان‌های بدگمانانه (پارانوئید)

شناخت