فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۳۵ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آزمون تورینگ

Turing test

آزمون تورینگ معیاری است برای سنجش توانایی ماشین در شبیه‌سازی رفتار انسانی به گونه‌ای که تشخیص آن از انسان دشوار باشد. این آزمون که توسط آلن تورینگ پیشنهاد شد، بر اساس تعامل زبانی و رفتاری بین یک بازرس انسانی و دو شرکت‌کننده (یکی انسان و دیگری ماشین) انجام می‌شود. این مفهوم در روان‌شناسی هوش مصنوعی و فلسفه ذهن برای بحث درباره آگاهی و هوش مورد استناد قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: Turing test

شناخت

آزمون تی

t-test

آزمون تی یک روش آماری استنباطی برای مقایسه میانگین‌ها در یک یا دو گروه است. این آزمون زمانی کاربرد دارد که واریانس جامعه ناشناخته باشد و حجم نمونه کوچک باشد. با محاسبه آماره t، پژوهشگر می‌تواند تعیین کند آیا تفاوت مشاهده‌شده بین میانگین‌ها معنادار است یا صرفاً ناشی از خطای نمونه‌گیری است.

نام‌های دیگر: آزمون t

شناخت

آزمون تی

t-test

آزمون تی یک آزمون آماری پارامتریک است که برای مقایسه میانگین‌ها و سنجش معناداری تفاوت‌های بین گروه‌ها استفاده می‌شود. این آزمون زمانی کاربرد دارد که واریانس جامعه ناشناخته باشد و حجم نمونه کوچک باشد. با توزیع تی-استیودنت، پژوهشگران می‌توانند تعیین کنند که آیا تفاوت مشاهده‌شده بین میانگین‌ها واقعاً وجود دارد یا ناشی از خطای نمونه‌گیری است.

نام‌های دیگر: t-test

شناخت

آزمون و اندازه‌گیری

testing and measurement

فرآیند سیستماتیک تعیین ویژگی‌های روان‌شناختی از طریق ابزارهای استاندارد است. این حوزه بر طراحی، اجرا و تفسیر آزمون‌ها برای سنجش دقیق متغیرهای ذهنی تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: آزمون و اندازه‌گیری

شناخت

آزمون‌ها

Tests

ابزارهای استاندارد و نظام‌مندی که برای سنجش ویژگی‌های خاص روانی، توانایی‌های شناختی یا سطح دانش فرد به کار می‌روند. آزمون‌ها در روان‌شناسی برای اندازه‌گیری دقیق متغیرهای رفتاری و شخصیتی استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: آزمون‌ها

شناخت

آموزش تفکر

Thinking skills training

آموزش تفکر به برنامه‌های ساختاریافته‌ای اطلاق می‌شود که هدف آن‌ها تقویت مهارت‌های شناختی مانند استدلال، تحلیل و حل مسئله است. این آموزش‌ها با هدف بهبود کارایی ذهنی و توانایی مدیریت بهتر اطلاعات در موقعیت‌های مختلف طراحی شده‌اند. این رویکرد بر توسعه خودآگاهی و تنظیم فرآیندهای فکری تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: آموزش تفکر

شناخت

ادراک زمان

time perception

فرآیند شناختی که طی آن فرد زمان را تجربه و تفسیر می‌کند. این مفهوم به بررسی تفاوت میان زمان فیزیکی و تجربه‌ی ذهنی فرد از گذر زمان، تحت تأثیر عوامل مختلف مانند هیجان یا توجه می‌پردازد.

نام‌های دیگر: ادراک زمان

شناخت

ادراک زمانی

temporal perception

فرآیند ذهنی که طی آن فرد به گذشت زمان، توالی رویدادها و مدت زمان وقوع پدیده‌ها می‌پردازد. این ادراک تحت تأثیر عوامل شناختی، هیجانی و توجه قرار دارد و می‌تواند در شرایط مختلف تغییر کند.

نام‌های دیگر: temporal perception

شناخت

پژوهش تدریس

Teaching Research

پژوهش تدریس به بررسی عملی فرآیندهای آموزشی در کلاس درس و تأثیر آن‌ها بر یادگیری می‌پردازد. این حوزه بر بهبود روش‌های تدریس، مدیریت کلاس و ارزیابی پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان تمرکز دارد. نتایج این پژوهش‌ها معمولاً برای به‌روزرسانی برنامه‌های درسی و آموزش معلمان استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: پژوهش تدریس

شناخت

تجربه دگرگونی

Transformative experience

یک تجربه عمیق و تغییردهنده که منجر به بازنگری در باورها، ارزش‌ها یا نگرش‌های بنیادین فرد می‌شود. این نوع تجربه معمولاً باعث ایجاد تغییرات پایدار در ساختار شناختی و هویت شخصی می‌گردد.

نام‌های دیگر: تجربه دگرگونی

شناخت

تحلیل تکلیف

Task analysis

تحلیل تکلیف فرآیند شکستن یک مهارت یا وظیفه پیچیده به مراحل کوچک‌تر و قابل‌آموزش‌تر است. این روش در روان‌شناسی تربیتی و آموزش مهارت‌ها کاربرد دارد تا یادگیرنده بتواند گام‌به‌گام مهارت را بیاموزد. تحلیل تکلیف به شناسایی پیش‌نیازهای هر مرحله کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Task analysis، task analysis

شناخت

تحلیل تماتیک

Thematic analysis

تحلیل تماتیک روشی کیفی برای شناسایی، تحلیل و گزارش الگوهای تکرارشونده یا تم‌ها در داده‌هاست. این روش با کدگذاری سیستماتیک داده‌های اولیه آغاز شده و با دسته‌بندی آن‌ها به مضامین معنادار، به درک عمیق‌تر از پدیده مورد پژوهش می‌پردازد. تحلیل تماتیک انعطاف‌پذیر است و می‌تواند در چارچوب‌های نظری مختلف به کار رود.

نام‌های دیگر: Thematic analysis

شناخت

تفسیر آزمون

Test Interpretation

فرایند تحلیل و معنادارسازی نتایج آزمون‌های روان‌شناختی در چارچوب اطلاعات بالینی و زمینه‌ای فرد است. تفسیر صحیح نیازمند تلفیق نمرات کمی با مشاهدات کیفی و تاریخچه فرد است. این فرایند باید توسط متخصص آموزش‌دیده انجام شود تا از خطاهای تفسیری جلوگیری گردد.

نام‌های دیگر: تفسیر آزمون

شناخت

تفکر

Thinking

تفکر فرآیند شناختی سطح بالایی است که در آن ذهن با استفاده از مفاهیم، قضاوت‌ها و استدلال‌ها به پردازش اطلاعات می‌پردازد. این فرآیند شامل حل مسئله، تصمیم‌گیری، و خلق ایده‌های نوین است که برای سازگاری با محیط و رسیدن به اهداف ضروری می‌باشد. تفکر می‌تواند به صورت عینی و ملموس یا انتزاعی و نظری صورت گیرد.

نام‌های دیگر: تفکر

شناخت

تفکر

Thinking

تفکر فرآیند ذهنی و شناختی است که طی آن فرد اطلاعات را پردازش، تحلیل و بازسازی می‌کند. این پدیده شامل فعالیت‌هایی مانند استدلال، حل مسئله، قضاوت و تصویرسازی ذهنی است. تفکر پایه و اساس درک واقعیت، یادگیری و سازگاری با محیط پویا را تشکیل می‌دهد.

نام‌های دیگر: thinking

شناخت

تکنیک صندلی دوتایی

Two-chair technique

یکی از تکنیک‌های اصلی در درمان هیجان‌مدار و گشتالت‌درمانی است که برای حل تعارضات درونی استفاده می‌شود. مراجع با جابجایی بین دو صندلی، بخش‌های مختلف یا نظرات متضاد درونی خود را ایفا و بیان می‌کند. این فرآیند به یکپارچه‌سازی خود و کاهش تنش‌های درونی کمک شایانی می‌کند.

نام‌های دیگر: Two-chair technique

شناخت

تله‌های فکری

Thought traps

الگوهای تکرارشونده و خودکار از تفکر که فرد را در چرخه رفتارهای ناسازگار گرفتار می‌کنند. این تله‌ها معمولاً از تحریف‌های شناختی نشأت می‌گیرند و باعث می‌شوند فرد در موقعیت‌های مختلف، واکنش‌های افراطی یا غیرواقع‌بینانه نشان دهد.

نام‌های دیگر: تله‌های فکری

شناخت

ثبت افکار

thought recording

یک تکنیک در درمان‌های شناختی که در آن فرد به صورت مکتوب، افکار خودکار و موقعیت‌های مرتبط با آن‌ها را یادداشت می‌کند. این کار به شناسایی الگوهای فکری و درک بهتر واکنش‌های ذهنی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: ثبت افکار

شناخت

دوره زمانی

Term (time)

در روان‌شناسی، درک زمان و درک شهودی از گذشت دوره‌های زمانی، بخشی از ادراک و شناخت است. این مفهوم به نحوه تجربه ذهنی طولانی‌تر یا کوتاه‌تر شدن زمان در شرایط مختلف هیجانی یا شناختی اشاره دارد. درک صحیح از دوره‌های زمانی برای برنامه‌ریزی، صبر و تنظیم هیجانی ضروری است.

نام‌های دیگر: Term (time)

شناخت

راهبردهای کاهش متن

text reduction strategies

تکنیک‌هایی هستند که برای ساده‌سازی یا خلاصه‌سازی محتوای نوشتاری جهت تسهیل درک و پردازش اطلاعات به کار می‌روند. این راهبردها معمولاً با هدف کاهش بار شناختی در هنگام مطالعه متن‌های پیچیده استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: text reduction strategies

شناخت

زمان‌بندی

Timing

زمان‌بندی در روان‌شناسی به توالی و زمان وقوع رویدادها یا مداخلات در فرآیندهای رشدی، درمانی یا یادگیری اشاره دارد. اهمیت این مفهوم در آن است که اثرگذاری یک عامل محیطی یا آموزشی به لحظه وقوع آن بستگی دارد. برای مثال، زمان مناسب برای ارائه بازخورد یا آموزش مهارت‌های جدید می‌تواند نتایج را به‌طور چشمگیری تغییر دهد.

نام‌های دیگر: زمان‌بندی

شناخت

زمان‌مندی

Temporality

زمان‌مندی به ویژگی پدیده‌های روان‌شناختی اشاره دارد که در بستر زمان رخ می‌دهند، تغییر می‌کنند و دارای توالی منطقی هستند. این مفهوم در درک تجربه زیسته، حافظه و فرآیندهای تصمیم‌گیری نقش کلیدی دارد. توجه به زمان‌مندی به پژوهشگران کمک می‌کند تا تغییرات رفتاری و هیجانی را در طول زمان به‌درستی تحلیل کنند.

نام‌های دیگر: Temporality، temporality

شناخت

شبکه درجه دو

Tier 2 network

این اصطلاح در مدل‌های مداخله چندمرحله‌ای (MTSS) به گروهی از دانش‌آموزان یا مراجعان اطلاق می‌شود که نیاز به حمایت‌های هدفمند و گروهی فراتر از آموزش عمومی دارند. این سطح شامل مداخلات کوتاه‌مدت و ساختاریافته است که برای رفع مشکلات رفتاری یا تحصیلی خاص طراحی شده‌اند. هدف، پیشگیری از تشدید مشکلات و کاهش نیاز به خدمات سنگین‌تر در آینده است.

نام‌های دیگر: Tier 2 network

شناخت

شبکه درجه یک

Tier 1 network

این اصطلاح به سطح پایه و عمومی مداخلات در مدل‌های چندمرحله‌ای اشاره دارد که برای تمام افراد یک جامعه یا کلاس طراحی شده است. هدف، ایجاد محیطی پیشگیرانه و ارائه آموزش‌های استاندارد برای ارتقای سلامت روان یا عملکرد تحصیلی همگانی است. این شبکه شامل مداخلات گسترده و غیرتخصصی است که برای اکثریت قریب به اتفاق افراد کافی می‌باشد.

نام‌های دیگر: Tier 1 network

شناخت

عوامل یادگیرنده

teachable agents

عوامل هوشمند یا برنامه‌های کامپیوتری که برای شبیه‌سازی یک یادگیرنده طراحی شده‌اند تا از طریق تعامل با کاربر، فرآیند یادگیری را تقویت کنند. این عوامل با نشان دادن استراتژی‌های یادگیری، به کاربر کمک می‌کنند تا مهارت‌های خود را بهبود بخشد.

نام‌های دیگر: teachable agents

شناخت

فرآیندهای تفکر

Thinking processes

فرآیندهای تفکر به مجموعه عملیات ذهنی پیچیده‌ای اطلاق می‌شود که برای تفسیر اطلاعات، حل مسئله و تصمیم‌گیری به کار می‌روند. این فرآیندها شامل استدلال، قضاوت، تخیل و حل مسئله هستند و پایه اصلی عملکرد شناختی را تشکیل می‌دهند. در روان‌شناسی، مطالعه این فرآیندها برای درک چگونگی سازگاری انسان با محیط ضروری است.

نام‌های دیگر: Thinking processes

شناخت

فراتشخیصی

Transdiagnostic

رویکردی در روان‌شناسی است که به جای تمرکز بر اختلالات مجزا، بر فرآیندها و مکانیسم‌های مشترکی تمرکز می‌کند که در چندین اختلال مختلف حضور دارند. این نگاه به دنبال شناسایی عوامل زیربنایی است که در طیف وسیعی از مشکلات روان‌شناختی نقش دارند.

نام‌های دیگر: فراتشخیصی

شناخت

فرایند فکر

Thought process

نحوهٔ سازمان‌یافتهٔ جریان یافتن افکار و چگونگی ارتباط میان ایده‌ها در ذهن فرد است. این مفهوم به جای خودِ موضوعات فکری، به ساختار، سرعت و پیوستگی جریان تفکر می‌پردازد.

نام‌های دیگر: فرایند فکر

شناخت

محتوای فکر

Thought content

مجموعهٔ ایده‌ها، باورها، عقاید و موضوعاتی است که ذهن فرد در حین تفکر بر آن‌ها تمرکز می‌کند. این مفهوم با نحوهٔ بیان و جریان یافتن افکار، یعنی فرایند فکر، متمایز است.

نام‌های دیگر: محتوای فکر

شناخت

مدل سه‌بخشی اضطراب

Three-component model of anxiety

رویکردی که اضطراب را در سه سطح فیزیولوژیک، شناختی و رفتاری تحلیل می‌کند. این مدل به بررسی چگونگی تعامل واکنش‌های جسمی، افکارکرد شناختی، هیجانی و رفتاری را که در تجربه اضطراب نقش ایفا می‌کنند، تبیین می‌کند.

نام‌های دیگر: مدل سه‌بخشی اضطراب

شناخت

نظریه

theory

مجموعه‌ای از مفاهیم، تعاریف و گزاره‌های مرتبط که برای تبیین پدیده‌های روان‌شناختی به‌کار می‌روند. نظریه با ایجاد پیوند میان مشاهدات پراکنده، چارچوبی ساختارمند برای درک و پیش‌بینی رفتار و فرآیندهای ذهنی ارائه می‌دهد.

نام‌های دیگر: theory

شناخت

نظریه آزمون

Test theory

چارچوبی نظری برای درک و بهبود کیفیت ابزارهای سنجش روان‌شناختی است که بر رابطه بین نمرات مشاهده‌شده و ویژگی‌های واقعی فرد تمرکز دارد. این نظریه به ارزیابی روایی، پایایی و دقت سوالات یا آیتم‌های تست می‌پردازد. هدف اصلی آن اطمینان از این است که نمرات کسب‌شده بازتاب‌گر دقیق سازه‌های مورد اندازه‌گیری باشند.

نام‌های دیگر: نظریه آزمون

شناخت

نظریه رفتار برنامه‌ریزی‌شده

Theory of planned behavior

یک نظریه در روان‌شناسی اجتماعی است که بیان می‌کند قصد انجام یک رفتار، محصول نگرش فرد، هنجارهای ذهنی و کنترل ادراک‌شده بر آن رفتار است. این مدل به پیش‌بینی رفتارهای انسانی بر اساس عوامل شناختی و اجتماعی می‌پردازد.

نام‌های دیگر: Theory of planned behavior، theory of planned behavior

شناخت

یادگیری تحول‌آفرین

Transformative Learning

یادگیری تحول‌آفرین فرآیندی است که در آن چارچوب‌های ذهنی و باورهای عمیق فرد بازبینی و بازسازی می‌شوند. این نوع یادگیری منجر به تغییرات بنیادین در دیدگاه‌ها و تفسیرهای فرد از جهان و خود می‌گردد.

نام‌های دیگر: یادگیری تحول‌آفرین

شناخت

یادگیری تحول‌آفرین

Transformative learning

یادگیری تحول‌آفرین فرآیندی است که در آن افراد بازنمایی‌های معنایی خود را از جهان بازبینی و اصلاح می‌کنند. این نوع یادگیری منجر به تغییرات عمیق در چارچوب‌های ذهنی، باورها و انتظارات فرد می‌شود. جک مگیرو از نظریه‌پردازان اصلی این حوزه است که بر نقش تفکر انتقادی در این دگرگونی تأکید دارد.

نام‌های دیگر: Transformative learning، transformative learning

شناخت