فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۱۵ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آموزش ارزش‌ها

Values Education

آموزش ارزش‌ها فرآیندی هدفمند برای کمک به افراد جهت شناسایی، درک و درونی‌سازی اصول اخلاقی و هنجارهای اجتماعی است. این رویکرد بر توسعه قضاوت اخلاقی و مسئولیت‌پذیری شهروندی تأکید دارد و معمولاً در محیط‌های آموزشی و پرورشی اجرا می‌شود. هدف نهایی، توانمندسازی افراد برای اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه و سازگار با منافع جمعی است.

نام‌های دیگر: آموزش ارزش‌ها

شناخت

اختلال عصبی‌شناختی عروقی

Vascular neurocognitive disorder

نوعی از اختلال شناختی است که بر اثر آسیب به عروق خون مغز، مانند سکته‌های مغزی یا بیماری‌های عروقی کوچک، ایجاد می‌شود. این وضعیت می‌تواند باعث افت ناگهانی یا تدریجی در عملکردهای ذهنی و شناختی شود.

نام‌های دیگر: اختلال عصبی شناختی عروقی

شناخت

ادراک دیداری

Visual Perception

ادراک دیداری فرآیند تفسیر و سازماندهی اطلاعات نوری دریافتی از طریق چشم برای درک محیط پیرامون است. این فرآیند فراتر از حس بینایی ساده رفته و شامل شناسایی اشکال، رنگ‌ها، عمق و حرکت می‌شود. مغز با استفاده از تجربیات گذشته و الگوهای حسی، داده‌های خام بصری را به تصاویر معنادار تبدیل می‌کند.

نام‌های دیگر: ادراک دیداری

شناخت

تنوع (سایبرنتیک)

Variety (cybernetics)

در نظریه سیستم‌ها و سایبرنتیک، تنوع به معنای تعداد حالات ممکن یا پیچیدگی داخلی یک سیستم است. قانون تنوع ضروری آشتابن بیان می‌کند که برای کنترل یک سیستم، سیستم کنترل‌کننده باید حداقل به اندازه همان سیستم، تنوع داشته باشد. این مفهوم در روان‌شناسی برای درک ظرفیت پردازش اطلاعات و انعطاف‌پذیری شناختی انسان کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Variety (cybernetics)

شناخت

جستجوی بصری

Visual search

جستجوی بصری فرآیند شناختی است که طی آن فرد برای یافتن یک شیء هدف خاص در میان محرک‌های مزاحم یا پس‌زمینه بصری تلاش می‌کند. این فرآیند شامل توجه انتخابی، پردازش سریع اطلاعات بصری و هماهنگی حرکت چشم‌ها است. روان‌شناسان شناختی از این مفهوم برای مطالعه مکانیسم‌های توجه و ادراک استفاده می‌کنند.

نام‌های دیگر: Visual search، visual search

شناخت

دیدپذیری

Visibility

دیدپذیری به میزان آشکارسازی، شفافیت یا در دسترس بودن اطلاعات، رفتار یا وضعیت روان‌شناختی یک فرد اشاره دارد. در تعاملات اجتماعی، دیدپذیری بالا می‌تواند بر قضاوت‌های دیگران و سطح اضطراب اجتماعی تأثیر بگذارد. همچنین در پژوهش‌ها، به معنای قابلیت مشاهده و اندازه‌گیری مستقیم متغیرهای مورد نظر است.

نام‌های دیگر: Visibility، visibility

شناخت

روانی کلامی

Verbal fluency

توانایی تولید سریع و مؤثر واژگان در یک دستهٔ خاص یا با یک حرف آغازین در واحد زمان مشخص. این سازه نشان‌دهندهٔ کارایی حافظهٔ فعال، بازیابی واژگان و کنترل اجرایی مغز است. کاهش روانی کلامی می‌تواند نشانه‌ای از آسیب‌های عصبی یا اختلالات شناختی باشد.

نام‌های دیگر: Fluency، fluency

شناخت

روایی

validity

روایی به میزان درستی و دقتی گفته می‌شود که یک آزمون یا ابزار اندازه‌گیری، واقعاً همان سازه یا ویژگی روان‌شناختی مورد نظر را می‌سنجد. این مفهوم نشان می‌دهد که نتایج حاصل از آزمون تا چه حد با هدف اصلی آن همخوانی دارد. روایی انواع مختلفی دارد، از جمله روایی صوری، محتوایی و سازه، که هر کدام جنبه‌ای متفاوت از درستی ابزار را می‌سنجند.

نام‌های دیگر: روایی، validity، Validity

شناخت

زمان مشاهده

viewing time

به بازهٔ زمانی یا مدت‌زمانی اشاره دارد که یک فرد به یک محرک، تصویر یا پدیده خیره می‌شود یا آن را مشاهده می‌کند. این متغیر در مطالعات ادراکی و توجه برای سنجش میزان تمرکز یا پردازش اطلاعات به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: viewing time

شناخت

شاخص‌های روایی

Validity Scales

مقیاس‌هایی در آزمون‌های روان‌سنجی هستند که برای سنجش صداقت، تلاش و سازگاری پاسخ‌دهنده طراحی شده‌اند. این شاخص‌ها مشخص می‌کنند که آیا نتایج آزمون قابل اعتماد است یا خیر. نمونه‌های رایج آن شامل مقیاس‌های پنهان‌سازی، بی‌دقتی و پاسخ‌دهی تصادفی در آزمون‌های شخصیتی است.

نام‌های دیگر: شاخص‌های روایی

شناخت

موش مجازی

virtual rat

موش مجازی یک شبیه‌سازی رایانه‌ای از یک موش است که برای اهداف آموزشی و پژوهشی در روان‌شناسی یادگیری استفاده می‌شود. این ابزار به کاربران اجازه می‌دهد تا اصول شرطی‌سازی را بدون استفاده از حیوانات واقعی آزمایش کنند. موش مجازی معمولاً در نرم‌افزارهای آموزشی مانند اسنیفی برای نمایش تعاملات بین محرک‌ها و پاسخ‌ها به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: virtual rat

شناخت

میدان بینایی

visual field

به محدوده یا ناحیه‌ای از فضای پیرامون گفته می‌شود که توسط چشم در یک لحظه قابل مشاهده است. این مفهوم در مطالعات ادراکی برای تعیین جهت و مکان اشیاء در فضای بصری به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: visual field

شناخت

واژگان

Vocabulary

مجموعه‌ای از کلمات که یک فرد در یک زبان خاص می‌شناسد و برای برقراری ارتباط و بیان مفاهیم به‌کار می‌برد. تسلط بر واژگان یکی از مؤلفه‌های اصلی توانایی‌های زبانی و عملکردهای شناختی است.

نام‌های دیگر: Vocabulary، vocabulary

شناخت

واقعیت مجازی

Virtual Reality

واقعیت مجازی محیطی شبیه‌سازی‌شده و کامپیوتری است که کاربر را در فضایی سه‌بعدی غوطه‌ور می‌کند. این فناوری با استفاده از ابزارهای تعاملی مانند هدست‌های نمایشگر، حس حضور در یک محیط غیرفیزیکی را ایجاد می‌کند. در روان‌شناسی، از آن برای درمان فوبیاها، مدیریت استرس و آموزش مهارت‌های اجتماعی استفاده می‌شود. این فناوری مرزهای بین دنیای واقعی و مجازی را در تجربه حسی کاربر کمرنگ می‌سازد.

نام‌های دیگر: واقعیت مجازی

شناخت

یادگیری واژگان

Vocabulary learning

یادگیری واژگان فرآیندی است که طی آن فرد معانی، تلفظ و کاربرد کلمات جدید را در یک زبان کسب می‌کند. این فرآیند می‌تواند ضمنی (از طریق مواجهه با متن) یا صریح (از طریق آموزش مستقیم) رخ دهد. گسترش دایره واژگان نقش کلیدی در توسعه مهارت‌های زبانی و شناختی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: Vocabulary learning

شناخت