اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریفهای علمی بازنویسیشده و پیوند آثار مرتبط در بانکهای فکر بنیان. نشانی اصلی واژهنامه
intelligent tutoring
تدریس هوشمند به سیستمهای کامپیوتری اطلاق میشود که با استفاده از هوش مصنوعی، آموزش را شخصیسازی کرده و بازخورد آنی به یادگیرنده ارائه میدهند. این سیستمها الگوهای یادگیری کاربر را تحلیل کرده و محتوای آموزشی را متناسب با نیازهای شناختی او تنظیم میکنند. هدف اصلی آنها شبیهسازی تعاملات آموزشی یک معلم متخصص است.
نامهای دیگر: intelligent tutoring
شناخت
density
میزان تجمع یا فشردگی عناصر یا ویژگیهای روانشناختی در یک واحد مشخص را نشان میدهد. این مفهوم میتواند در توصیف ساختارهای شناختی یا ویژگیهای شخصیتی به کار رود.
نامهای دیگر: تراکم
شناخت
signal detection
مدلی است که برای بررسی توانایی ادراک در تشخیص محرکها از میان نویز یا پسزمینه استفاده میشود. این مفهوم به بررسی فرآیندهای تصمیمگیری در شرایط عدم قطعیت میپردازد.
نامهای دیگر: signal detection
شناخت
Dream imagery
الگوی بصری و ادراکی که در طول تجربه رویا در ذهن شکل میگیرد. این تصاویر شامل اشکال، رنگها و صحنههایی هستند که در وضعیت خواب تجربه میشوند و بخشی از فعالیتهای شناختی در خواب محسوب میشوند.
نامهای دیگر: تصاویر خواب
شناخت
Decision making
تصمیمگیری فرآیند شناختی انتخاب یک گزینه از میان چندین جایگزین بر اساس ترجیحات، باورها و اطلاعات موجود است. این فرآیند شامل ارزیابی پیامدهای احتمالی، مدیریت ریسک و اعمال قضاوت برای رسیدن به بهترین نتیجه ممکن میشود. عوامل شناختی و هیجانی متعددی بر کیفیت و سرعت تصمیمگیری تأثیر میگذارند.
نامهای دیگر: تصمیمگیری
شناخت
decision making
تصمیمگیری فرآیند شناختی و عاطفی انتخاب یک گزینه از میان چندین امکان است. این فرآیند شامل ارزیابی اطلاعات، پیشبینی پیامدها و انتخاب بهترین راهحل برای رسیدن به هدف مورد نظر است. تصمیمگیری تحت تأثیر عواملی مانند تجربه، ارزشها و محدودیتهای زمانی قرار دارد.
نامهای دیگر: decision making، decision-making
شناخت
Discretion
تصمیمگیری اختیاری به قدرت یا آزادی عمل فرد یا نهاد برای انتخاب میان گزینههای مختلف بر اساس قضاوت شخصی یا حرفهای اشاره دارد. در روانشناسی بالینی و سازمانی، این مفهوم به توانایی اعمال قضاوت خردمندانه در شرایط پیچیده بدون محدودیتهای سفت و سخت قانونی بیان میشود. تعادل در این مهارت برای مسئولیتپذیری و انعطافپذیری شناختی ضروری است.
نامهای دیگر: Discretion، discretion
شناخت
Mental Imagery
تصویرسازی ذهنی فرآیند ایجاد یا بازیابی تصاویر حسی در ذهن بدون محرک خارجی است. این تکنیک در روانشناسی بالینی برای کاهش اضطراب، مدیریت استرس و بهبود عملکرد استفاده میشود. با فعالسازی بخشهای مرتبط با حواس در مغز، تأثیرات فیزیولوژیک و هیجانی مشابه تجربه واقعی ایجاد میکند. تمرین منظم آن میتواند به تنظیم بهتر هیجانات و افزایش آرامش کمک کند.
نامهای دیگر: تصویرسازی ذهنی
شناخت
Mental Imagery
تصویرسازی ذهنی فرآیند ایجاد یا بازیابی تجربههای حسی در ذهن بدون وجود محرک خارجی است. این پدیده شامل تجسم بصری، شنیداری یا حسی میشود و در یادگیری، تمرکز و بازسازی خاطرات نقش کلیدی دارد. در روانشناسی شناختی، به عنوان یکی از مکانیسمهای اصلی پردازش اطلاعات در حافظه کاری مورد بررسی قرار میگیرد.
نامهای دیگر: تصویرسازی
شناخت
Conflict
وضعیت روانی ناشی از کشمکش میان دو یا چند میل، نیاز، ارزش یا انگیزه متضاد در درون فرد. این تعارض میتواند منجر به تنش روانی و دشواری در تصمیمگیری یا انتخاب رفتار شود.
نامهای دیگر: تعارض
شناخت
Human-Machine Interaction
تعامل انسان و ماشین به مطالعه و طراحی روابط بین افراد و سیستمهای فنی یا رایانهای میپردازد. این حوزه بر درک نحوه عملکرد ذهن انسان در کنترل و دریافت اطلاعات از ماشینها تمرکز دارد. هدف اصلی آن بهینهسازی کارایی، ایمنی و رضایت کاربر در استفاده از فناوریهای پیچیده است.
نامهای دیگر: تعامل انسان و ماشین
شناخت
Dream interpretation
فرآیند تحلیل محتوای ذهنی و نمادین رویاها برای دستیابی به درک عمیقتر از فرآیندهای ناخودآگاه. این فعالیت میتواند از دیدگاه روانکاوی یا روانشناسی شناختی انجام شود.
نامهای دیگر: تعبیر خواب
شناخت
dream interpretation
فرآیند تحلیل و استخراج معانی نهفته در رؤیاها برای درک فرآیندهای ناخودآگاه است. این روش تلاش میکند تا نمادهای رؤیا را به مفاهیم آگاهانه و روانشناختی پیوند دهد.
نامهای دیگر: dream interpretation
شناخت
Dream interpretation
فرآیند تحلیل محتوای ذهنی و نمادین رویاها برای دستیابی به درک عمیقتر از فرآیندهای ناخودآگاه. این فعالیت میتواند از دیدگاه روانکاوی یا روانشناسی شناختی انجام شود.
نامهای دیگر: تعبیر رویا
شناخت
Stimulus Generalization
تعمیم محرک تمایل به بروز پاسخ آموختهشده نسبت به محرکهایی است که شباهت ساختاری یا معنایی به محرک شرطی اولیه دارند. این پدیده نشان میدهد که یادگیری میتواند به موقعیتها یا محرکهای مشابه تعمیم یابد. عمق تعمیم معمولاً با شباهت محرک جدید به محرک اصلی رابطه مستقیم دارد.
نامهای دیگر: تعمیم محرک
شناخت
Belief Change
فرآیند اصلاح یا بازنگری در ساختارهای ذهنی و پیشفرضهای فردی در پاسخ به شواهد جدید یا تجربیات متفاوت. این تغییر میتواند منجر به بازسازی طرحوارههای فکری و تغییر در نحوه تفسیر جهان شود.
نامهای دیگر: تغییر باور
شناخت
conceptual change
تغییر مفهومی فرآیندی است که در آن افراد باورها یا درکهای نادرست قبلی خود را با مفاهیم علمی یا دقیقتر جایگزین میکنند. این پدیده معمولاً در فرآیند یادگیری عمیق رخ میدهد و نیازمند بازسازی ساختارهای شناختی موجود است. این مفهوم در روانشناسی تربیتی و آموزش اهمیت ویژهای دارد.
نامهای دیگر: تغییر مفهومی
شناخت
Individual Differences
تفاوتهای فردی به مجموعهای از ویژگیهای روانشناختی، شناختی و هیجانی اشاره دارد که افراد را از یکدیگر متمایز میسازد. این تفاوتها شامل هوش، شخصیت، انگیزش، سبکهای یادگیری و تواناییهای ویژه هستند. روانشناسی تربیتی و بالینی با مطالعه این تفاوتها، به درک بهتر رفتار انسان و ارائه خدمات متناسب با نیازهای خاص هر فرد میپردازد.
نامهای دیگر: تفاوتهای فردی
شناخت
Interpretation
تفسیر فرآیندی است که در آن درمانگر معنای پنهان یا عمیقتر رفتارها، افکار یا احساسات مراجع را ارائه میدهد. این کار معمولاً بر اساس الگوهای تکرارشونده، مکانیسمهای دفاعی یا تجربیات گذشته انجام میشود تا مراجع بینش جدیدی به دست آورد. تفسیر باید با احتیاط و پس از ایجاد اعتماد کافی صورت گیرد تا برای مراجع قابل پذیرش باشد.
نامهای دیگر: تفسیر
شناخت
Interpretation
تفسیر فرآیندی است که در آن درمانگر معنای پنهان یا عمیقتر رفتارها، افکار یا احساسات مراجع را ارائه میدهد. این کار معمولاً بر اساس الگوهای تکرارشونده، مکانیسمهای دفاعی یا تجربیات گذشته انجام میشود تا مراجع بینش جدیدی به دست آورد. تفسیر باید با احتیاط و پس از ایجاد اعتماد کافی صورت گیرد تا برای مراجع قابل پذیرش باشد.
نامهای دیگر: Interpretation، interpretation
شناخت
Test Interpretation
فرایند تحلیل و معنادارسازی نتایج آزمونهای روانشناختی در چارچوب اطلاعات بالینی و زمینهای فرد است. تفسیر صحیح نیازمند تلفیق نمرات کمی با مشاهدات کیفی و تاریخچه فرد است. این فرایند باید توسط متخصص آموزشدیده انجام شود تا از خطاهای تفسیری جلوگیری گردد.
نامهای دیگر: تفسیر آزمون
شناخت
Dream interpretation
تفسیر رویا فرآیند تحلیل محتوای رویاها برای کشف معانی پنهان و نمادین آنهاست. در روانکاوی فرویدی، رویاها به عنوان «شاهراهی به ناخودآگاه» شناخته میشوند که آرزوهای سرکوبشده را به شکل نمادین ابراز میکنند. این روش در رواندرمانی برای افزایش خودآگاهی و حل تعارضهای درونی به کار میرود.
نامهای دیگر: تفسیر رویا
شناخت
Interpretability
تفسیرپذیری در روانشناسی و علوم شناختی به قابلیت درک و تبیین فرآیندهای ذهنی یا نتایج یک مدل اشاره دارد. این مفهوم بیان میکند که تا چه حد میتوان دلایل پشت یک رفتار یا تصمیم خاص را به صورت شفاف و منطقی توضیح داد. در مدلهای هوش مصنوعی، تفسیرپذیری به معنای توانایی انسان برای درک منطق پشت خروجیهای سیستم است.
نامهای دیگر: Interpretability، interpretability
شناخت
Thinking
تفکر فرآیند شناختی سطح بالایی است که در آن ذهن با استفاده از مفاهیم، قضاوتها و استدلالها به پردازش اطلاعات میپردازد. این فرآیند شامل حل مسئله، تصمیمگیری، و خلق ایدههای نوین است که برای سازگاری با محیط و رسیدن به اهداف ضروری میباشد. تفکر میتواند به صورت عینی و ملموس یا انتزاعی و نظری صورت گیرد.
نامهای دیگر: تفکر
شناخت
Thinking
تفکر فرآیند ذهنی و شناختی است که طی آن فرد اطلاعات را پردازش، تحلیل و بازسازی میکند. این پدیده شامل فعالیتهایی مانند استدلال، حل مسئله، قضاوت و تصویرسازی ذهنی است. تفکر پایه و اساس درک واقعیت، یادگیری و سازگاری با محیط پویا را تشکیل میدهد.
نامهای دیگر: thinking
شناخت
strategic thinking
فرآیند ذهنی پیچیدهای که شامل تحلیل بلندمدت، پیشبینی تغییرات محیطی و برنامهریزی برای دستیابی به اهداف کلان است. این نوع تفکر بر حل مسائل پیچیده و شناسایی فرصتها در آینده تمرکز دارد.
نامهای دیگر: تفکر استراتژیک
شناخت
critical thinking
تفکر انتقادی فرآیندی فعال و مهارتی است که در آن فرد با بهکارگیری استدلال منطقی، شواهد را تحلیل و ارزیابی میکند. این رویکرد شامل پرسشگری سیستماتیک، شناسایی مغالطهها و تمایز قائل شدن بین نظر شخصی و واقعیتهای مستند است. هدف نهایی، رسیدن به قضاوتهای عینی و تصمیمگیریهای آگاهانه در مواجهه با اطلاعات پیچیده میباشد.
نامهای دیگر: critical thinking، Critical thinking
شناخت
Critical Thinking
تفکر انتقادی فرآیندی آگاهانه و منطقی برای تحلیل، ارزیابی و تفسیر اطلاعات به منظور رسیدن به قضاوتهای مستدل است. این مهارت شامل پرسشگری، شناسایی مغالطهها و بررسی شواهد از زوایای مختلف میشود. تفکر انتقادی پایهای برای یادگیری عمیق، حل مسئله و تصمیمگیریهای هوشمندانه در زندگی روزمره و حرفهای است.
نامهای دیگر: تفکر انتقادی
شناخت
Critical thought
تفکر انتقادی فرآیند فعال و مهارتمندانهای برای تحلیل، ارزیابی و بازسازی اندیشههاست که منجر به باورهای و اقدامات منطقی میشود. این مهارت شامل پرسشگری، شناسایی مغالطهها و بررسی شواهد بدون پیشداوری است. در روانشناسی، پرورش تفکر انتقادی برای بهبود قضاوتها و تصمیمگیریهای فردی و اجتماعی ضروری دانسته میشود.
نامهای دیگر: Critical thought
شناخت
Organized thought
نوعی از جریان فکری است که در آن ایدهها دارای پیوستگی منطقی، نظم و ارتباط معنادار با یکدیگر هستند. در این حالت، فرد میتواند افکار خود را به شکلی منسجم و قابل فهم برای دیگران بیان کند.
نامهای دیگر: تفکر سازمانیافته
شناخت
Critical systems thinking
تفکر سیستمی انتقادی رویکردی است که در آن فرد مسائل را به عنوان اجزای یک سیستم پیچیده و در هم تنیده بررسی میکند و همزمان دیدگاههای مختلف و ارزشهای پنهان را نقد مینماید. این روش به درک روابط علی و معلولی، الگوهای رفتاری و پیامدهای بلندمدت اقدامات میپردازد. هدف آن دستیابی به درکی جامعتر و عادلانهتر از پدیدههای پیچیده انسانی و اجتماعی است.
نامهای دیگر: Critical systems thinking
شناخت
Design thinking
تفکر طراحی یک رویکرد حل مسئله مبتنی بر همدلی با کاربر و تمرکز بر نیازهای انسانی است. این روش شامل مراحل تعریف مسئله، ایدهپردازی، ساخت نمونه اولیه و آزمون است تا راهحلهای نوآورانه و کاربردی ارائه دهد. در روانشناسی، این چارچوب برای تقویت خلاقیت و انعطافپذیری شناختی به کار میرود.
نامهای دیگر: تفکر طراحی
شناخت
Negative thinking
روند یا الگویی از پردازش اطلاعات که در آن فرد تمایل دارد بر جنبههای ناگوار، شکستها و تهدیدها تمرکز کند. این نوع تفکر معمولاً با سوگیریهای شناختی همراه است و میتواند دیدگاه فرد را نسبت به خود و جهان، تیره و تار جلوه دهد.
نامهای دیگر: تفکر منفی
شناخت
Parallel thinking
تفکر موازی یک تکنیک حل مسئله و تصمیمگیری است که در آن تمام مشارکتکنندگان به جای بحث و جدل، همزمان بر روی یک زاویه دید خاص از مسئله تمرکز میکنند. این روش که توسط ادوارد دو بونو توسعه یافته، به کاهش تعارضات و افزایش خلاقیت در گروهها کمک میکند. با جدا کردن مراحل تفکر، کیفیت تصمیمگیریهای جمعی ارتقا مییابد.
نامهای دیگر: Parallel thinking
شناخت
Long-term potentiation
تقویت طولانیمدت فرآیندی فیزیولوژیک است که در آن انتقال سیناپسی بهطور پایدار افزایش مییابد و منجر به تقویت اتصالات عصبی میشود. این پدیده یکی از مکانیسمهای سلولی اصلی یادگیری و حافظه در مغز محسوب میشود. افزایش تداوم سیگنالدهی نورونی در این فرآیند، پایداری اطلاعات را در حافظه تسهیل میکند.
نامهای دیگر: Long-term potentiation
شناخت
Cognitive Tasks
فعالیتهای ذهنی که مستلزم پردازش اطلاعات، تمرکز، حافظه یا استدلال هستند. این تکالیف شامل فرآیندهایی میشوند که برای یادگیری، حل مسئله و تصمیمگیری ضروری هستند.
نامهای دیگر: تکالیف شناختی
شناخت
Empty chair technique
یک روش در رواندرمانی تجربهمحور است که در آن فرد با تصور حضور یک شخص یا بخشی از خود بر روی یک صندلی خالی، به گفتگو میپردازد. این تکنیک برای حل تعارضات درونی و تسهیل بیان احساسات سرکوبشده به کار میرود.
نامهای دیگر: تکنیک صندلی خالی
شناخت
Empty Chair Technique
تکنیک صندلی خالی روشی تجربی در رواندرمانی گشتالت است که در آن مراجع با صندلی خالی که نماد فرد یا بخشی از خود اوست گفتوگو میکند. این روش برای حل تعارضات درونفردی، بیان احساسات سرکوبشده و یکپارچهسازی جنبههای مختلف شخصیت به کار میرود.
نامهای دیگر: فن صندلی خالی
شناخت
Two-chair technique
یکی از تکنیکهای اصلی در درمان هیجانمدار و گشتالتدرمانی است که برای حل تعارضات درونی استفاده میشود. مراجع با جابجایی بین دو صندلی، بخشهای مختلف یا نظرات متضاد درونی خود را ایفا و بیان میکند. این فرآیند به یکپارچهسازی خود و کاهش تنشهای درونی کمک شایانی میکند.
نامهای دیگر: Two-chair technique
شناخت
Thought traps
الگوهای تکرارشونده و خودکار از تفکر که فرد را در چرخه رفتارهای ناسازگار گرفتار میکنند. این تلهها معمولاً از تحریفهای شناختی نشأت میگیرند و باعث میشوند فرد در موقعیتهای مختلف، واکنشهای افراطی یا غیرواقعبینانه نشان دهد.
نامهای دیگر: تلههای فکری
شناخت
Focus
توانایی روانشناختی برای هدایت توجه به یک محرک خاص و نادیده گرفتن عوامل مزاحم. تمرکز جزء اصلی توجه پایدار و عملکرد اجرایی مغز محسوب میشود. ضعف در تمرکز میتواند نشانهای از خستگی، استرس یا اختلالاتی مانند نقص توجه باشد. بهبود تمرکز از طریق تکنیکهای ذهنآگاهی و مدیریت محیط امکانپذیر است.
نامهای دیگر: تمرکز
شناخت
Process over Content
رویکردی که در آن توجه به نحوه شکلگیری و تکرار الگوهای فکری و رفتاری اولویت دارد، نه خودِ موضوع یا محتوای افکار. این نگاه به جای تغییر دادن موضوعات ذهنی، بر تغییر شیوه تعامل فرد با آنها تمرکز میکند.
نامهای دیگر: تمرکز بر فرایند بهجای محتوا
شناخت
Cognitive training
تمرین شناختی مجموعهای از فعالیتهای ساختاریافته است که برای تقویت فرآیندهای ذهنی مانند حافظه، توجه و حل مسئله طراحی شده است. این روشها معمولاً برای بهبود عملکرد شناختی در افراد سالم یا کمک به جبران کاهشهای مرتبط با سن به کار میروند. تمرینات میتوانند شامل بازیهای کامپیوتری یا تمرینهای ذهنی باشند.
نامهای دیگر: Cognitive training، cognitive training
شناخت
Applied practice
انجام فعالیتهای هدفمند و عملی برای انتقال دانش نظری به مهارتهای مهارتی در زندگی روزمره است. این تمرینها با هدف تثبیت یادگیری و بهبود عملکرد در موقعیتهای واقعی طراحی میشوند.
نامهای دیگر: تمرین کاربردی
شناخت
Stimulus Discrimination
تمیز محرک توانایی فرد در تمایز بین محرک شرطی و سایر محرکهای مشابه است بهگونهای که پاسخ فقط به محرک خاص داده شود. این فرآیند از طریق تقویت پاسخ به محرک هدف و عدم تقویت پاسخ به محرکهای دیگر شکل میگیرد. تمیز محرک دقت و انطباقپذیری رفتار را در محیط افزایش میدهد.
نامهای دیگر: تمیز محرک
شناخت
Variety (cybernetics)
در نظریه سیستمها و سایبرنتیک، تنوع به معنای تعداد حالات ممکن یا پیچیدگی داخلی یک سیستم است. قانون تنوع ضروری آشتابن بیان میکند که برای کنترل یک سیستم، سیستم کنترلکننده باید حداقل به اندازه همان سیستم، تنوع داشته باشد. این مفهوم در روانشناسی برای درک ظرفیت پردازش اطلاعات و انعطافپذیری شناختی انسان کاربرد دارد.
نامهای دیگر: Variety (cybernetics)
شناخت
Cultural diversity
تنوع فرهنگی به وجود گروههای مختلف با ارزشها، باورها، هنجارها و سبکهای زندگی متمایز در یک جامعه یا سازمان اشاره دارد. در روانشناسی، این مفهوم بر تأثیر متقابل فرهنگهای گوناگون بر هویت فردی و تعاملات اجتماعی تمرکز دارد. شناخت تنوع فرهنگی برای درک بهتر رفتارهای انسانی در جوامع چندفرهنگی ضروری است.
نامهای دیگر: تنوع فرهنگی
شناخت
Statistical Power
توان آماری احتمال شناسایی یک اثر واقعی یا تفاوت معنادار در دادههاست، زمانی که چنین اثری در واقعیت وجود دارد. این شاخص نشاندهنده حساسیت آزمون آماری در جلوگیری از خطای نوع دوم (رد فرضیه صفر در حالی که نادرست است) میباشد. توان آماری بالا معمولاً با حجم نمونه بزرگتر و اندازه اثر قویتر مرتبط است.
نامهای دیگر: توان آماری
شناخت
ability
توانایی به ظرفیت ذاتی یا اکتسابی فرد برای انجام موفقیتآمیز یک کار یا عملکرد خاص اشاره دارد. این مفهوم در روانشناسی شناختی و شخصیت، به مهارتهای ذهنی و جسمی گفته میشود که امکان رسیدن به اهداف را فراهم میکنند. تواناییها معمولاً در برابر «استعداد» (که ذاتیتر است) و «مهارت» (که اکتسابیتر است) تعریف میشوند.
نامهای دیگر: ability
شناخت
Cognitive Ability
توانایی شناختی به ظرفیت ذهنی فرد برای پردازش اطلاعات، استدلال، حل مسئله و یادگیری اشاره دارد. این مفهوم شامل مهارتهایی مانند حافظه کاری، توجه، سرعت پردازش و تفکر انتقادی میشود. تواناییهای شناختی پایهای برای یادگیری مهارتهای جدید و عملکرد موثر در محیطهای پیچیده فراهم میکنند.
نامهای دیگر: توانایی شناختی
شناخت
Attention
توجه فرآیند شناختی متمرکز کردن منابع پردازشی ذهن بر یک یا چند محرک خاص در میان سایر محرکهای مزاحم است. این مکانیسم به فرد امکان میدهد تا بر اطلاعات مهم تمرکز کرده و از بار شناختی بیشازحد جلوگیری کند. توجه میتواند انتخابی، تقسیمشده یا پایدار باشد و نقش کلیدی در یادگیری و ادراک ایفا میکند.
نامهای دیگر: توجه
شناخت
attention
توجه فرآیند فعالانهٔ انتخاب و تمرکز بر محرکهای خاص در محیط یا درون ذهن، در حالی که سایر محرکها نادیده گرفته میشوند. این مکانیسم شناختی امکان پردازش عمیقتر اطلاعات منتخب را فراهم میآورد و نقش کلیدی در یادگیری و حافظه دارد. توجه میتواند پایدار، تقسیمشده یا انتخابی باشد و تحت تأثیر عوامل انگیزشی و شناختی قرار گیرد.
نامهای دیگر: attention
شناخت
selective attention
توانایی شناختی برای تمرکز بر محرکهای خاص در محیط و نادیده گرفتن محرکهای مزاحم و غیرضروری است. این فرآیند برای پردازش کارآمد اطلاعات در میان حجم بالای دادههای محیطی ضروری است.
نامهای دیگر: selective attention
شناخت
shared attention
توجه مشترک وضعیتی است که در آن دو یا چند فرد به طور آگاهانه بر یک شیء یا رویداد واحد تمرکز میکنند و میدانند که دیگران نیز به همان موضوع توجه دارند. این مکانیسم پایهای برای ارتباطات اجتماعی، یادگیری و توسعه شناختی در انسانها، به ویژه در دوران کودکی، محسوب میشود.
نامهای دیگر: shared attention
شناخت
Hallucination
یک تجربه ادراکی است که بدون وجود محرک بیرونی واقعی، در ذهن فرد پدید میآید. این تجربه میتواند شامل دیدن، شنیدن، لمس کردن یا چشیدن چیزهایی باشد که در واقعیت وجود ندارند.
نامهای دیگر: توهم
شناخت
Phantosmia
تجربهٔ ادراک بویایی بدون وجود محرک خارجی در محیط است. این پدیده میتواند به صورت بویهای ناخوشایند یا نامفهوم در فرد ظاهر شود و با توهمات حسی دیگر تفاوت دارد.
نامهای دیگر: توهم بویایی
شناخت
Auditory hallucination
ادراک شنیداری چیزی که در واقعیت وجود ندارد، مانند شنیدن صدا، موسیقی یا گفتار. این تجربه میتواند به صورت صداهای تکنفره یا گفتگوهای جمعی باشد و از نشانههای مهم در ارزیابیهای روانپزشکی است.
نامهای دیگر: توهم شنیداری
شناخت
Delusion
یک باور نادرست و ثابتشده است که با شواهد متناقض یا بافت فرهنگی فرد سازگار نیست و با وجود استدلالهای منطقی اصلاح نمیشود. این پدیده معمولاً در اختلالات روانپریشی مانند اسکیزوفرنی مشاهده میشود و شامل محتواهایی مانند تعقیبشوندگی یا برتریجویی کاذب است.
نامهای دیگر: Delusion، delusions
شناخت
Hallucinations and delusions
تجربیات ادراکی نادرست بدون وجود محرک بیرونی (توهم) و باورهای اشتباه و ثابت که با واقعیت همخوانی ندارند (هذیان). این دو پدیده از نشانههای اصلی اختلالات روانپریشی و برخی آسیبهای شناختی محسوب میشوند.
نامهای دیگر: توهمها و هذیانها
شناخت
Olfactory hallucinations
تجربه ادراک بویهای خاص و غیرواقعی در نبود محرک بویایی خارجی است. این توهمها معمولاً با بوهای ناخوشایند همراه هستند و میتوانند نشانهای از اختلالات عصبی یا روانشناختی باشند.
نامهای دیگر: توهمهای بویایی
شناخت
Auditory hallucinations
ادراک حسی بدون وجود محرک خارجی در محیط که در آن فرد صداهایی را میشنود که دیگران قادر به شنیدن آنها نیستند. این پدیده میتواند شامل گفتار، صداهای محیطی یا موسیقی باشد.
نامهای دیگر: توهمهای شنیداری
شناخت
Sharpening
تیز کردن یا تشدید، تمایل ناخودآگاه به برجستهسازی تفاوتها و ویژگیهای متمایزکننده در ادراک یا گزارشدهی است. این پدیده میتواند در یادآوری خاطرات یا ارزیابیهای روانشناختی باعث سوگیری شود و جزئیات را اغراقآمیزتر از واقعیت نشان دهد.
نامهای دیگر: Sharpening
شناخت
thought recording
یک تکنیک در درمانهای شناختی که در آن فرد به صورت مکتوب، افکار خودکار و موقعیتهای مرتبط با آنها را یادداشت میکند. این کار به شناسایی الگوهای فکری و درک بهتر واکنشهای ذهنی کمک میکند.
نامهای دیگر: ثبت افکار
شناخت
Population
در پژوهشهای روانشناسی، به کل گروهی از افراد یا اشیا اطلاق میشود که پژوهشگر مایل است نتایج مطالعه را به آنها تعمیم دهد. دسترسی به بررسی تمام اعضای جامعه آماری معمولاً امکانپذیر نیست، بنابراین پژوهشگران از نمونهگیری برای انتخاب زیرمجموعهای نماینده استفاده میکنند. دقت تعریف جامعه آماری، پایهٔ روایی خارجی پژوهش است.
نامهای دیگر: Population
شناخت
Psychological Immortality
جاودانگی روان به نیاز روانشناختی برای ماندگاری و تداوم پس از مرگ اشاره دارد، بدون آنکه لزوماً به باورهای متافیزیکی وابسته باشد. این مفهوم شامل تلاش برای خلق آثار، انتقال میراث یا تأثیرگذاری بر نسلهای آینده است. نظریههای مدیریت ترس از مرگ، این پدیده را مکانیسمی برای غلبه بر هراس از نیستی میدانند.
نامهای دیگر: جاودانگی روان
شناخت
attentional capture
فرآیندی که در آن یک محرک بیرونی یا درونی، توجه فرد را بهطور ناخودآگاه و سریع از فعالیت فعلی منحرف میکند. این پدیده معمولاً زمانی رخ میدهد که محرک دارای ویژگیهای برجسته یا تهدیدآمیز باشد.
نامهای دیگر: attentional capture
شناخت
Visual search
جستجوی بصری فرآیند شناختی است که طی آن فرد برای یافتن یک شیء هدف خاص در میان محرکهای مزاحم یا پسزمینه بصری تلاش میکند. این فرآیند شامل توجه انتخابی، پردازش سریع اطلاعات بصری و هماهنگی حرکت چشمها است. روانشناسان شناختی از این مفهوم برای مطالعه مکانیسمهای توجه و ادراک استفاده میکنند.
نامهای دیگر: Visual search، visual search
شناخت
Gender and Education
این مفهوم به بررسی تأثیرات متقابل جنسیت فرد و فرآیندهای آموزشی میپردازد. این حوزه تحلیل میکند که چگونه ساختارهای اجتماعی و انتظارات جنسیتی بر دسترسی، مشارکت و نتایج تحصیلی دانشآموزان تأثیر میگذارند. همچنین به نقش جنسیت در شکلگیری هویت تحصیلی و انتخابهای شغلی آینده میپردازد.
نامهای دیگر: جنسیت و آموزش
شناخت
Worldview
مجموعهای از باورها، ارزشها و مفاهیم که چارچوب ذهنی فرد را برای درک جهان و معنابخشی به تجربیاتش تشکیل میدهد. این ساختار شناختی بر نحوه تفسیر واقعیت و تعامل با محیط تأثیرگذار است.
نامهای دیگر: جهانبینی
شناخت
achievement goal orientation
الگویی از باورها و انگیزهها که تعیین میکند فرد چگونه در فعالیتهای یادگیری یا عملکرد، اهداف خود را تعریف و دنبال میکند. این جهتگیری میتواند بر تمرکز فرد بر یادگیری عمیق یا صرفاً نمایش توانایی و کسب امتیاز تأکید داشته باشد.
نامهای دیگر: جهتگیری هدفهای پیشرفت
شناخت
Conceptual framework
ساختاری انتزاعی است که مفاهیم، متغیرها و فرضیههای مرتبط با یک پدیده روانشناختی را سازماندهی میکند. این چارچوب به پژوهشگران کمک میکند تا روابط منطقی بین اجزای نظریه را ترسیم کرده و مسیر تحقیق را هدایت نمایند. معمولاً به صورت نموداری یا متنی برای شفافسازی مبانی نظری مطالعه ارائه میشود. این ابزار پایهای برای طراحی پژوهشهای علمی و تفسیر یافتههاست.
نامهای دیگر: Conceptual framework، conceptual framework
شناخت
Multiculturalism
چندفرهنگی به وجود و تعامل همزمان گروههای فرهنگی مختلف در یک جامعه اشاره دارد که هر یک هویت و ارزشهای خود را حفظ میکنند. این رویکرد بر پذیرش تنوع، برابری فرصتها و مبارزه با تبعیض نژادی و فرهنگی تأکید دارد. در روانشناسی، درک چندفرهنگی به کاهش پیشداوریها و افزایش همدلی بینگروهی کمک میکند.
نامهای دیگر: چندفرهنگی
شناخت
multiple choice
چندگزینهای نوعی ساختار سوال در آزمونهاست که در آن پاسخدهنده باید گزینهٔ صحیح را از میان چند گزینهٔ پیشنهادی انتخاب کند. این روش برای سنجش سریع دانش و درک مفاهیم در حجم بالا مورد استفاده قرار میگیرد. اگرچه اجرای آن آسان است، اما ممکن است توانایی تمایز دقیق بین گزینههای مشابه را سنجش نکند.
نامهای دیگر: multiple choice، Multiple choice
شناخت
Product (mathematics)
این اصطلاح یک مفهوم ریاضی است و معادل روانشناختی مستقیمی ندارد. با این حال، در روانشناسی شناختی و آموزش، درک مفاهیم ریاضی مانند حاصلضرب بخشی از توسعه مهارتهای استدلال منطقی و حل مسئله است. ضعف در درک این مفاهیم میتواند بر عملکرد تحصیلی و اعتمادبهنفس شناختی فرد تأثیر بگذارد.
نامهای دیگر: Product (mathematics)
شناخت
memory
حافظه فرآیند ذهنی ثبت، نگهداری و بازیابی اطلاعات و تجربیات گذشته است. این سیستم شامل حافظه کوتاهمدت، بلندمدت و عملیاتی است که هر کدام نقش خاصی در سازگاری و یادگیری ایفا میکنند. اختلالات حافظه میتواند ناشی از عوامل عصبی، روانی یا آسیبهای مغزی باشد.
نامهای دیگر: حافظه
شناخت
Memory
حافظه فرآیند پیچیدهای است که شامل ثبت، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات از تجربیات گذشته میشود. این سیستم شناختی به فرد امکان میدهد تا دانش انباشته و مهارتهای کسبشده را برای سازگاری با محیط جدید به کار گیرد. حافظه به انواع کوتاهمدت، بلندمدت و کاری تقسیم میشود و پایهی اصلی یادگیری و هویت فردی است.
نامهای دیگر: memory
شناخت
episodic memory
نوعی از حافظه صریح که شامل ذخیره و بازیابی رویدادهای شخصی و تجربیات زیسته در زمان و مکان مشخص است. این حافظه به فرد اجازه میدهد تا وقایع گذشته زندگی خود را مانند یک فیلم در ذهن بازسازی کند.
نامهای دیگر: حافظه اپیزودیک
شناخت
face recognition memory
توانایی ذهنی برای شناسایی و تشخیص چهرههای آشنا و متمایز کردن آنها از چهرههای ناشناس. این فرآیند شناختی بر ذخیره ویژگیهای بصری و ارتباط آنها با هویت فرد تکیه دارد.
نامهای دیگر: face recognition memory
شناخت
face memory
توانایی ذهنی برای ذخیره، نگهداری و بازیافت اطلاعات مربوط به ویژگیهای ظاهری چهرهها. این فرآیند شناختی شامل تشخیص هویت افراد و تمایز میان چهرههای آشنا و ناآشنا است.
نامهای دیگر: حافظه چهره
شناخت
False Memory
حافظه کاذب به یادآوری رویدادها یا اطلاعاتی اشاره دارد که با واقعیت همخوانی ندارند یا اصلاً رخ ندادهاند. این پدیده نشاندهنده انعطافپذیری و گاهی خطایپذیری سیستم حافظه انسانی است که تحت تأثیر پیشنهادات بیرونی یا تفسیرهای شخصی قرار میگیرد. حافظه کاذب در روانشناسی قضایی و درمانی اهمیت ویژهای دارد.
نامهای دیگر: حافظه کاذب
شناخت
Working Memory
حافظه کاری سیستم محدود ظرفیتی است که اطلاعات را بهطور موقت برای پردازش و استفاده در تکالیین شناختی پیچیده نگهداری میکند. این سیستم شامل بخشهای مختلفی مانند حلقه واجی-بینایی، حافظه کاری اجرایی و حافظه کاری فضایی است که همافزایی دارند. حافظه کاری نقش حیاتی در درک زبان، حل مسئله، استدلال و یادگیری دارد و آسیبهای آن میتواند بر عملکرد تحصیلی و روزمره تأثیر بگذارد.
نامهای دیگر: working memory، Working memory
شناخت
working memory
حافظهٔ کاری سیستمی با ظرفیت محدود است که اطلاعات را همزمان برای مدت کوتاه نگه میدارد و آنها را پردازش میکند. این سیستم نقش کلیدی در عملکردهای اجرایی مانند استدلال، درک مطلب و یادگیری ایفا میکند. برخلاف حافظهٔ کوتاهمدت که صرفاً ذخیرهساز است، حافظهٔ کاری شامل مدیریت فعال اطلاعات برای انجام تکالیف شناختی پیچیده است.
نامهای دیگر: حافظه کاری
شناخت
short-term memory
حافظهٔ کوتاهمدت سیستمی با ظرفیت محدود است که اطلاعات را برای مدت زمان کوتاهی (معمولاً کمتر از یک دقیقه) بدون تکرار فعال نگهداری میکند. این حافظه بهعنوان مرحلهٔ گذرا بین دریافت اطلاعات و انتقال آنها به حافظهٔ بلندمدت عمل میکند. ظرفیت آن معمولاً بهصورت «هفت تایی، مثبت یا منفی دو» واحد اطلاعاتی توصیف میشود.
نامهای دیگر: حافظه کوتاهمدت
شناخت
short-term versus long-term memory
تمایز میان ظرفیت محدود برای نگهداری موقت اطلاعات در لحظه و ظرفیت گسترده برای ذخیره ماندگار دانش و تجربیات. این تقابل بر تفاوت در مدتزمان ماندگاری و توانایی بازیابی اطلاعات تمرکز دارد.
نامهای دیگر: short-term versus long-term memory
شناخت
Semantic memory
نوعی از حافظه بلندمدت که شامل ذخیره دانش عمومی، مفاهیم، حقایق و معنای کلمات و اشیاء است. این حافظه برخلاف حافظه رویدادی، به تجربیات شخصی و زمان و مکان وقوع آنها وابسته نیست.
نامهای دیگر: Semantic memory، semantic memory
شناخت
source memory
توانایی بازیابی اطلاعات همراه با شناسایی منبع یا زمینهای که آن اطلاعات در آن دریافت شدهاند. این فرآیند به فرد کمک میکند تا تشخیص دهد یک خاطره از کجا، چه زمانی و از طریق چه کسی به دست آمده است.
نامهای دیگر: source memory
شناخت
Schema modes
حالتهای طرحوارهای وضعیتهای روانی موقتی و پویایی هستند که از ترکیب طرحوارههای ناسازگار اولیه، مکانیسمهای مقابلهای و هیجانات فعالشده شکل میگیرند. این حالتها الگوهای فوری تفکر، احساس و رفتار را در پاسخ به محرکهای محیطی تعیین میکنند. در درمان طرحوارهمحور، شناسایی و تغییر این حالتها برای بهبود سلامت روان ضروری است.
نامهای دیگر: schema modes، Schema mode، Schema Mode
شناخت
sample size
تعداد کل شرکتکنندگان یا مشاهدات مورد نیاز در یک پژوهش برای دستیابی به نتایج معتبر و قابل تعمیم است. تعیین حجم نمونه مناسب به عواملی مانند قدرت آماری، سطح معناداری و اندازه اثر مورد انتظار بستگی دارد. حجم نمونه ناکافی میتواند منجر به عدم توانایی در کشف اثرات واقعی، در حالی که حجم بیشازحد ممکن است اتلاف منابع را به همراه داشته باشد.
نامهای دیگر: sample size
شناخت
Problem Solving
حل مسئله فرآیندی شناختی و رفتاری است که در آن فرد تلاش میکند تا موانع موجود در دستیابی به یک هدف مشخص را برطرف سازد. این فرآوند شامل شناسایی دقیق مسئله، تولید راهحلهای ممکن، ارزیابی گزینهها و اجرای مؤثرترین روش برای رسیدن به نتیجه مطلوب است. در روانشناسی، این مفهوم به الگوهای فکری و مهارتهای اجرایی مرتبط با غلبه بر چالشهای ذهنی و عملی اشاره دارد.
نامهای دیگر: حل مسئله
شناخت
problem solving
حل مسئله فرآیند شناختی و رفتاری برای غلبه بر موانع و رسیدن به هدف مطلوب در شرایطی است که راهحل آشکاری وجود ندارد. این فرآیند شامل شناسایی مسئله، تولید راهحلهای جایگزین، ارزیابی آنها و اجرای بهترین گزینه است. حل مسئله مهارتی پیچیده است که نیازمند تلفیق دانش، تجربه و تفکر خلاقانه میباشد.
نامهای دیگر: problem solving
شناخت
Memories
خاطرات بازماندههای شناختی و هیجانی تجربیات گذشته هستند که در حافظه ذخیره و بازیابی میشوند. این فرآیند شامل سه مرحله اصلی یعنی ثبت، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات است. خاطرات میتوانند صریح (آگاهانه) یا ضمنی (ناخودآگاه) باشند و نقش کلیدی در هویت فردی و یادگیری ایفا میکنند.
نامهای دیگر: خاطرات
شناخت
episodic memory
خاطره رویدادی نوعی حافظه صریح است که شامل بهیادآوری تجربیات شخصی، موقعیتهای زمانی-مکانی و جزئیات عینی یک رویداد خاص است. این حافظه به فرد امکان میدهد تا گذشته خود را به صورت داستانی بازسازی کند و نقش مهمی در هویت فردی ایفا میکند. آسیب به این سیستم معمولاً منجر به ناتوانی در بهیادآوری وقایع شخصی میشود.
نامهای دیگر: episodic memory
شناخت
episodic memory
نوعی از حافظه بلندمدت که شامل بازخوانی تجربیات شخصی و وقایع خاص زندگی فرد است. این حافظه به فرد اجازه میدهد تا رویدادهای گذشته را در بافت زمانی و مکانی مشخص بازسازی کند.
نامهای دیگر: خاطرهی رویدادی
شناخت
Systematic error
خطای سیستماتیک یا سوگیری، انحراف تکرارشونده و قابل پیشبینی از مقدار واقعی است که ناشی از نقص در ابزار اندازهگیری یا روش پژوهش است. برخلاف خطای تصادفی، این خطا با افزایش نمونه کاهش نمییابد و میتواند روایی پژوهش را تهدید کند. شناسایی و کنترل آن برای اطمینان از دقت نتایج علمی حیاتی است.
نامهای دیگر: Systematic error
شناخت
Summarization
خلاصهسازی فرآیند گردآوری و بیان مجدد نکات کلیدی یک گفتگو یا متن است. در روانشناسی، این تکنیک به درمانگر کمک میکند تا درک خود را از گفتههای مراجع تأیید کند و مسیر گفتگو را مشخص نماید. این کار به سازماندهی اطلاعات و ایجاد انسجام در فرآیند درمان یا یادگیری کمک میکند.
نامهای دیگر: خلاصهسازی
شناخت
Creativity
خلاقیت توانایی تولید ایدهها، راهحلها یا محصولات جدید، اصیل و متناسب با زمینه است. این مفهوم فراتر از هنر است و در حل مسئله، نوآوری و تطبیق با شرایط جدید کاربرد دارد. خلاقیت معمولاً شامل ترکیب عناصر شناختهشده به شیوهای غیرمعمول و کارآمد است.
نامهای دیگر: خلاقیت
شناخت
creativity
خلاقیت توانایی تولید ایدهها، راهحلها یا محصولات جدید، اصیل و ارزشمند است. این ویژگی شناختی فراتر از نوآوری صرف رفته و شامل کاربرد عملی و سازندهٔ تفکر واگرا میشود. خلاقیت در حل مسائل پیچیده و سازگاری با تغییرات محیطی نقش حیاتی دارد و تحت تأثیر عوامل شناختی و انگیزشی قرار میگیرد.
نامهای دیگر: creativity، Creativity
شناخت
Readability
شاخصی است که میزان سهولت درک و خواندن یک متن را میسنجد. این مفهوم به ویژگیهای ساختاری متن مانند پیچیدگی واژگان و طول جملات بستگی دارد و بر میزان توانایی مخاطب در دریافت معنا اثر میگذارد.
نامهای دیگر: Readability، readability
شناخت
Legibility
میزان و کیفیت وضوح نوشته یا علائم بهگونهای که برای خواننده قابل تشخیص و درک باشد. در حوزههای روانشناختی و شناختی، این مفهوم به سهولت پردازش بصری و بازشناسی نمادها اشاره دارد.
نامهای دیگر: Legibility
شناخت
reading
فرآیند شناختی دریافت، رمزگشایی و درک علائم نوشتاری برای استخراج معنا. این فعالیت شامل تعامل میان پردازشهای بصری و زبانی است که منجر به فهم متن میشود.
نامهای دیگر: reading
شناخت