اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریفهای علمی بازنویسیشده و پیوند آثار مرتبط در بانکهای فکر بنیان. نشانی اصلی واژهنامه
Reading (process)
خواندن یک فرایند شناختی پیچیده است که در آن فرد نمادهای نوشتاری را رمزگشایی کرده و معنای آنها را درک میکند. این فرایند شامل مهارتهای دیداری، زبانی و توجه است که بهصورت هماهنگ برای تفسیر متن عمل میکنند. اختلالات در هر یک از این زیرمجموعهها میتواند منجر به دشواری در یادگیری و عملکرد تحصیلی شود.
نامهای دیگر: Reading (process)
شناخت
Self-awareness
توانایی بازشناسی ویژگیهای درونی، حالات هیجانی و الگوهای فکری خویشتن است. این فرآیند به فرد کمک میکند تا بر وضعیت روانی و رفتاری خود نظارت داشته باشد.
نامهای دیگر: خودآگاهی
شناخت
self-rating
فرآیندی که در آن فرد ویژگیها، توانمندیها یا وضعیت روانی خود را مورد سنجش و قضاوت قرار میدهد. این روش اغلب در ابزارهای خودگزارشدهی برای ارزیابی سطح علائم یا ویژگیهای شخصیتی استفاده میشود.
نامهای دیگر: self-rating
شناخت
Self-criticism
یک فرآیند شناختی و عاطفی که در آن فرد با نگاهی سختگیرانه و منفی به ویژگیها، عملکردها یا اشتباهات خود مینگرد. این رویکرد میتواند منجر به کاهش عزتنفس و افزایش استرسهای روانی شود.
نامهای دیگر: خودانتقادی
شناخت
self-reflection
فرآیندی آگاهانه و نظاممند که در آن فرد به بررسی تجربیات، افکار و احساسات درونی خود میپردازد تا معنای عمیقتری از آنها بیابد. این فرآیند با تأمل انتقادی همراه است و به رشد شخصی و خودآگاهی کمک میکند. خودبازاندیشی میتواند منجر به تغییرات مثبت در نگرشها و رفتارها شود.
نامهای دیگر: خودبازاندیشی
شناخت
self-study
خودپژوهشی رویکردی پژوهشی است که در آن فرد پژوهشگر، خود را به عنوان موضوع اصلی مطالعه قرار میدهد. این روش معمولاً در حوزهٔ توسعهٔ حرفهای معلمان و روانشناسان کاربرد دارد تا با بازتاب بر تجربیات شغلی خود، بینش عمیقتری کسب کنند. خودپژوهشی ترکیبی از تجربهٔ شخصی و تحلیل نظاممند است.
نامهای دیگر: self-study
شناخت
self-concept
مجموعهای از باورها، افکار و تصوراتی است که فرد درباره خود دارد و شامل ارزیابیهای شناختی از ویژگیها، تواناییها و ارزشهای شخصی است. خودپنداره به عنوان ساختاری شناختی عمل میکند که نحوه درک فرد از هویت و جایگاه خود در جهان را شکل میدهد. این مفهوم نقش کلیدی در تنظیم هیجانی، انگیزه و سازگاری اجتماعی ایفا میکند.
نامهای دیگر: self-concept
شناخت
Self-regulation
خودتنظیمی به فرآیند فعال و مستمری اطلاق میشود که طی آن فرد افکار، هیجانات و رفتارهای خود را برای دستیابی به اهداف شخصی یا سازگاری با محیط مدیریت میکند. این مفهوم شامل نظارت بر عملکرد خود، ارزیابی پیشرفت و اعمال اصلاحات لازم در رفتار است. در روانشناسی، خودتنظیمی نقش کلیدی در کنترل تکانه، مدیریت استرس و یادگیری مؤثر ایفا میکند.
نامهای دیگر: خودتنظیمی
شناخت
Self-knowledge
خودشناسی فرآیند آگاهی عمیق فرد از ویژگیهای روانی، انگیزهها، ارزشها و الگوهای رفتاری خود است. این مفهوم در روانشناسی به عنوان پایهای برای رشد شخصی و تنظیم هیجانی در نظر گرفته میشود. دستیابی به خودشناسی منجر به تصمیمگیریهای آگاهانهتر و سازگاری بهتر با محیط میگردد.
نامهای دیگر: خودشناسی
شناخت
self-deception
فرآیندی که در آن فرد به طور ناخودآگاه خود را نسبت به حقایق یا باورهای واقعیاش گمراه میکند. این حالت برای محافظت از خودارزش یا اجتناب از مواجهه با تناقضهای شناختی به کار میرود.
نامهای دیگر: self-deception
شناخت
self-efficacy
خودکارآمدی به باور فرد نسبت به تواناییهای خود در سازماندهی و انجام اقدامات لازم جهت انجام موفق یک تکلیف یا رسیدن به هدفی مشخص است. این باور بر انتخاب تکلیف، میزان تلاش و پایداری فرد در برابر دشواریها اثر میگذارد.
نامهای دیگر: خودکارآمدی، self-efficacy، Self-efficacy
شناخت
Automation
فرآیندی که در آن وظایف یا عملکردهای خاصی بدون دخالت مستقیم و پیوستهٔ انسان، توسط ماشینآلات یا نرمافزارها انجام میشود. در روانشناسی و علوم شناختی، این مفهوم گاه به رفتارهای عادیشده و بدون تفکر آگاهانه نیز اطلاق میگردد. خودکارسازی میتواند باعث افزایش کارایی شود، اما ممکن است منجر به کاهش توجه و آگاهی فرد نسبت به محیط گردد.
نامهای دیگر: Automation، automation
شناخت
automaticity
توانایی انجام فعالیتها یا فرآیندهای شناختی بدون نیاز به تلاش آگاهانه و کنترل ارادی. این ویژگی زمانی رخ میدهد که یک مهارت یا پاسخ از طریق تمرین و تکرار، به بخشی خودکار از سیستم رفتاری تبدیل شود.
نامهای دیگر: automaticity، Automaticity
شناخت
Self-exploration
فرآیند بازاندیشی و بررسی آگاهانه الگوهای فکری، احساسات و تجربیات شخصی برای دستیابی به خودشناسی بیشتر. این فعالیت میتواند بخشی از فرآیند رشد فردی یا مداخلات روانشناختی باشد.
نامهای دیگر: خودکاوی
شناخت
negative self-talk
مجموعهای از افکار و گفتگویهای درونی که فرد با لحنی انتقادی، تحقیرآمیز یا ناامیدکننده خطاب به خود انجام میدهد. این الگوهای فکری میتواند منجر به کاهش عزتنفس و تضعیف سلامت روان شود.
نامهای دیگر: خودگویی منفی
شناخت
self-management
خودمدیریتی به توانایی فرد در تنظیم و کنترل افکار، احساسات و رفتارهای خود جهت دستیابی به اهداف شخصی اشاره دارد. این مهارت شامل برنامهریزی، نظارت بر پیشرفت و تعدیل استراتژیها در مواجهه با چالشهاست. خودمدیریتی نقش کلیدی در بهبود عملکرد تحصیلی، شغلی و سلامت روان ایفا میکند.
نامهای دیگر: self-management
شناخت
Autoethnography
خودمطالعه روشی کیفی است که در آن پژوهشگر با استفاده از تجربیات شخصی و خودآگاهی، به تحلیل فرهنگ، جامعه یا پدیدههای روانشناختی میپردازد. این روش مرزهای بین خودِ فرد و بافت اجتماعی را در هم میآمیزد تا بینشهای عمیقتری ارائه دهد. در روانشناسی، خودمطالعه میتواند برای درک بهتر پویاییهای درونی و تأثیر محیط بر خودشناسی به کار رود.
نامهای دیگر: خودمطالعه
شناخت
Egocentrism
وضعیت شناختی که در آن فرد قادر به درک دیدگاهها یا احساسات دیگران نیست و تصور میکند جهان تنها از منظر او قابل درک است. این ویژگی معمولاً در مراحل خاصی از رشد شناختی مشاهده میشود.
نامهای دیگر: خودمیانبینی
شناخت
Self-monitoring attention
خودنظارتی توجه به فرآیندی اشاره دارد که در آن فرد میزان تمرکز و توجه خود را به صورت لحظهای ارزیابی و ثبت میکند. این مهارت برای افزایش خودآگاهی و بهبود تنظیم شناختی در حین انجام تکالیف یا فعالیتها به کار میرود. این روش اغلب در مداخلات آموزشی و درمانی برای تقویت تمرکز استفاده میشود.
نامهای دیگر: self-monitoring attention
شناخت
emotional scaffolding
فرآیندی حمایتی است که در آن فردی باتجربهتر، به کودک یا یادگیرنده کمک میکند تا هیجانات خود را شناسایی، درک و تنظیم کند. این مفهوم با الهام از نظریه داربستبندی شناختی، بر ایجاد ساختارهای امن برای پردازش تجربههای هیجانی تأکید دارد. هدف نهایی، توانمندسازی فرد برای مدیریت مستقل هیجانات در غیاب حمایتگر خارجی است.
نامهای دیگر: emotional scaffolding
شناخت
Narrative
فرآیند ساخت و بازنمایی تجربیات زندگی در قالب روایتهای منسجم است. در روانشناسی، داستانگویی به فرد کمک میکند تا معنای زندگی خود را بازسازی کرده و هویت شخصیاش را شکل دهد.
نامهای دیگر: داستانگویی
شناخت
Knowledge
دانش به باورها، اطلاعات و مهارتهایی اطلاق میشود که از طریق تجربه یا آموزش کسب شدهاند. در روانشناسی شناختی، دانش به صورت ساختارهای ذهنی ذخیره میشود. این مفهوم پایهٔ یادگیری و تصمیمگیریهای انسانی را تشکیل میدهد.
نامهای دیگر: knowledge
شناخت
Perception
درک فرآیند فعال ذهنی است که طی آن اطلاعات حسی سازماندهی، تفسیر و معنا مییابند. این فرآیند تنها ثبت منفعلانه محرکها نیست، بلکه شامل ساختن تجربهای معنادار از محیط بر اساس دانش پیشین و انتظارات فرد است. درک به ما امکان میدهد تا جهان پیرامون را بهصورت یکپارچه و قابل فهم تجربه کنیم.
نامهای دیگر: درک
شناخت
Natural language understanding
درک زبان طبیعی فرآیندی است که در آن سیستمهای هوشمند یا ذهن انسان، معنای پنهان در پشت عبارتهای زبانی را تحلیل و تفسیر میکنند. این فراتر از تشخیص کلمات بوده و شامل درک نیت گوینده، زمینه موقعیتی و روابط منطقی جملات است. در روانشناسی، این مفهوم به بررسی چگونگی پردازش معنا توسط مغز در حین گفتگو اشاره دارد.
نامهای دیگر: Natural language understanding
شناخت
reading comprehension
فرآیند فعال و پیچیدهای است که در آن خواننده با تعامل با متن، معنا را استخراج کرده و اطلاعات جدید را با دانش پیشین خود پیوند میدهد. این توانایی مستلزم استفاده از راهبردهای شناختی برای بازسازی مفهوم متن است.
نامهای دیگر: reading comprehension، Reading comprehension
شناخت
reading comprehension
توانایی خواننده در بازسازی معنا و فهم مفاهیم موجود در یک متن از طریق تعامل فعال با نویسنده و محتوا. این فرآیند شامل استخراج اطلاعات صریح و استنباط مفاهیم ضمنی است.
نامهای دیگر: درک مطلب
شناخت
Adlerian therapy
درمان آدلری رویکردی رواندرمانی است که بر اساس نظریات آلفرد آدلر شکل گرفته و بر حس تعلق اجتماعی، انگیزه پیشرفت و سبک زندگی فرد تأکید دارد. این روش با هدف اصلاح باورهای ناکارآمد و تقویت همکاری اجتماعی، به فرد کمک میکند تا احساس کمبرابری خود را مدیریت کند. درمانگر در این رویکرد نقش همکار و الگوی اجتماعی را ایفا میکند.
نامهای دیگر: درمان آدلری
شناخت
Psychodynamic Therapy
رویکردی در رواندرمانی است که بر بررسی فرآیندهای ناخودآگاه، انگیزههای پنهان و تجربیات گذشته تمرکز دارد. این درمان با هدف افزایش بینش نسبت به تعارضات درونی و تأثیر آنها بر رفتار و احساسات فعلی انجام میشود.
نامهای دیگر: درمان روانپویشی
شناخت
Cognitive Therapy
رویکردی در روانشناسی که بر شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و تحریفهای شناختی تمرکز دارد. این روش با تغییر ساختار باورهای فرد، به اصلاح احساسات و رفتارهای او کمک میکند.
نامهای دیگر: درمان شناختی
شناخت
cognitive therapy
درمان شناختی رویکردی رواندرمانی ساختاریافته است که بر شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و باورهای ناسازگار تمرکز دارد. این روش به افراد کمک میکند تا با تغییر تفسیرهای خود از رویدادها، علائم هیجانی و رفتاری خود را بهبود بخشند. درمان شناختی معمولاً کوتاهمدت است و بر مهارتهای حل مسئله و تنظیم هیجان تأکید دارد.
نامهای دیگر: cognitive therapy، Cognitive therapy
شناخت
MBCT
رویکردی ترکیبی که اصول درمان شناختی-رفتاری را با تمرینات ذهنآگاهی ادغام میکند. هدف این روش، تغییر رابطه فرد با افکار و احساسات خود برای پیشگیری از بازگشت الگوهای منفی فکری است.
نامهای دیگر: MBCT
شناخت
Cognitive behavioral therapy (CBT)
یک رویکرد درمانی روانشناختی است که بر ارتباط متقابل میان افکار، احساسات و رفتارها تمرکز دارد. این روش با شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد، به تغییر رفتارهای ناسازگار کمک میکند.
نامهای دیگر: Cognitive behavioral therapy (CBT)
شناخت
REBT
یک رویکرد رواندرمانی از خانواده درمانهای شناختی است که بر شناسایی و اصلاح باورهای غیرعقلانی و ناکارآمد تأکید دارد. این روش بر این اصل استوار است که مشکلات هیجانی ناشی از تفسیرهای نادرست فرد از رویدادها است.
نامهای دیگر: REBT
شناخت
Rational Emotive Behavior Therapy
یک رویکرد رواندرمانی کوتاهمدت و فعال است که بر ارتباط میان افکار، احساسات و رفتارها تمرکز دارد. این روش با هدف شناسایی و تغییر باورهای غیرمنطقی و ناکارآمد، به فرد کمک میکند تا واکنشهای هیجانی و رفتاری سازگارانهتری نسبت به موقعیتها اتخاذ کند.
نامهای دیگر: درمان عقلانی ـ هیجانی ـ رفتاری
شناخت
Rational Emotive Behavior Therapy
یک رویکرد رواندرمانی شناختی-رفتاری است که بر شناسایی و اصلاح باورهای غیرعقلانی تأکید دارد. این روش با تغییر الگوهای فکری ناکارآمد، به تعدیل هیجانات و اصلاح رفتارهای ناسازگار کمک میکند.
نامهای دیگر: درمان عقلانی هیجانی رفتاری
شناخت
metacognitive therapy
یک رویکرد درمانی است که به جای تمرکز بر محتوای افکار، بر فرآیندهای فکری و باورهای فرد درباره خودِ تفکر تمرکز میکند. این درمان با هدف تغییر الگوهای پردازش اطلاعات و مدیریت استراتژیهای شناختی برای کاهش علائم روانشناختی انجام میشود.
نامهای دیگر: metacognitive therapy
شناخت
ACT
یک رویکرد در رواندرمانی مبتنی بر ذهنآگاهی است که بر افزایش انعطافپذیری روانشناختی تمرکز دارد. این روش به فرد کمک میکند تا با ارزشهای خود همسو شده و بهجای مبارزه با تجربیات ناخوشایند، با آنها به شکلی سازنده برخورد کند.
نامهای دیگر: ACT
شناخت
internalization
فرآیندی که طی آن فرد ارزشها، باورها، هنجارها یا تجربیات محیطی را به بخشی از ساختار روانی و نظام فکری خود تبدیل میکند. این پدیده میتواند هم در جهت سازگاری و هم در جهت پذیرش الگوهای آسیبزا باشد.
نامهای دیگر: درونیسازی
شناخت
Grammar
مجموعهای از قواعد و اصول که ساختار جملات و نحوه ترکیب کلمات را در یک زبان مشخص تعیین میکند. مهارت در دستور زبان برای سازماندهی افکار و برقراری ارتباط زبانی دقیق و مؤثر ضروری است.
نامهای دیگر: Grammar
شناخت
Generative grammar
نظریهای در زبانشناسی که بر توانایی ذهن برای تولید جملات بیشمار و جدید بر اساس مجموعهای از قواعد محدود تأکید دارد. این مفهوم در روانشناسی شناختی برای درک ساختارهای ذهنی و فرآیندهای یادگیری زبان بسیار حائز اهمیت است.
نامهای دیگر: Generative grammar
شناخت
Precision
دقت در پژوهش به معنای نزدیکی نتایج تکرارشونده به یکدیگر و میزان جزئیات یا باریکی فاصله اطمینان است. این مفهوم با صحت (Accuracy) که نشاندهنده نزدیکی به مقدار واقعی است، متفاوت میباشد. دقت بالا معمولاً با کاهش خطای تصادفی و استفاده از ابزارهای سنجش استاندارد همراه است.
نامهای دیگر: دقت
شناخت
precision
نشاندهنده میزان نزدیکی نتایج تکرارشونده به یکدیگر و پراکندگی کم دادهها در یک برآورد آماری است. در پژوهشهای روانشناسی، دقت بالا به معنای فاصله اطمینان باریکتر و وابستگی کمتر به شانس است. این مفهوم با روایی متفاوت بوده و بر ثبات و جزئینگری اندازهگیریها تمرکز دارد.
نامهای دیگر: precision
شناخت
Delirium and neurocognitive disorders
دستهبندی بالینی که شامل وضعیتهای حاد کاهش آگاهی (دلیریوم) و اختلالات مزمن و پیشرونده شناختی میشود. این حوزه بر بررسی تغییرات عملکردی مغز در پاسخ به عوامل بیماری یا فرسایش عصبی تمرکز دارد.
نامهای دیگر: دلیریوم و اختلالات عصبی شناختی
شناخت
dementia
دمانس یا زوال عقل، گروهی از علائم است که با کاهش شدید حافظه و سایر تواناییهای فکری همراه است و این کاهش آنقدر پیشرفت میکند که کارهای روزمره را مختل میسازد. این سندرم میتواند بر رفتار، خلقوخو و توانایی ارتباطی فرد تأثیر بگذارد. دمانس یک بیماری مستقل نیست، بلکه نشاندهندهی آسیبهای عصبی زمینهای مانند بیماری آلزایمر است.
نامهای دیگر: dementia، Dementia
شناخت
Democracy
دموکراسی نظامی سیاسی و اجتماعی است که در آن قدرت متعلق به مردم بوده و از طریق مشارکت مستقیم یا نمایندگان منتخب اعمال میشود. اصول کلیدی آن شامل حاکمیت قانون، برابری شهروندان و تضمین آزادیهای بنیادین است. از دیدگاه روانشناسی، دموکراسی بستری برای رشد خودمختاری و هویت اجتماعی فراهم میآورد.
نامهای دیگر: دموکراسی
شناخت
Term (time)
در روانشناسی، درک زمان و درک شهودی از گذشت دورههای زمانی، بخشی از ادراک و شناخت است. این مفهوم به نحوه تجربه ذهنی طولانیتر یا کوتاهتر شدن زمان در شرایط مختلف هیجانی یا شناختی اشاره دارد. درک صحیح از دورههای زمانی برای برنامهریزی، صبر و تنظیم هیجانی ضروری است.
نامهای دیگر: Term (time)
شناخت
Cartesian dualism
این اصطلاح به شکل خاصی از دوگانهانگاری اشاره دارد که توسط رنه دکارت مطرح شد و ذهن را غیرمادی و بدن را مادی میداند. این دیدگاه مسئله تعامل میان این دو حوزه را به چالش میکشد. در روانشناسی معاصر، اگرچه پذیرش کامل آن محدود است، اما برای بحث درباره ماهیت آگاهی و خودآگاهی مورد استناد قرار میگیرد.
نامهای دیگر: دوگانگی دکارتی
شناخت
ambivalence
دوگانگینظری یا ابهامنگری به وضعیت روانشناختی اشاره دارد که در آن فرد همزمان احساسات، افکار یا تمایلات متضاد نسبت به یک موضوع یا رفتار خاص دارد. در روانشناسی، این حالت اغلب به عنوان مانعی برای تغییر رفتار دیده میشود، زیرا فرد بین مزایا و معایب یک گزینه گیر کرده است. درک و حل این دوگانگی بخشی مهم از فرآیند تصمیمگیری و درمان است.
نامهای دیگر: ambivalence، Ambivalence
شناخت
Dualism
دوگانهانگاری نظریهای فلسفی است که ذهن و بدن را دو موجودیت کاملاً مجزا و مستقل از هم میداند. در روانشناسی، این دیدگاه با رویکردهای عصبروانشناسی که بر یکپارچگی مغز و روان تأکید دارند، در تقابل است. با این حال، درک این مفهوم برای تحلیل تاریخی نظریههای روانشناختی ضروری است.
نامهای دیگر: دوگانهانگاری
شناخت
Visibility
دیدپذیری به میزان آشکارسازی، شفافیت یا در دسترس بودن اطلاعات، رفتار یا وضعیت روانشناختی یک فرد اشاره دارد. در تعاملات اجتماعی، دیدپذیری بالا میتواند بر قضاوتهای دیگران و سطح اضطراب اجتماعی تأثیر بگذارد. همچنین در پژوهشها، به معنای قابلیت مشاهده و اندازهگیری مستقیم متغیرهای مورد نظر است.
نامهای دیگر: Visibility، visibility
شناخت
client's perspective
نحوه نگاه و تفسیر مراجع نسبت به مسائل شخصی، خود و جهان پیرامون خود. درک این دیدگاه برای درک معنای تجربههای فردی و ایجاد همدلی در فرآیند درمان ضروری است.
نامهای دیگر: دیدگاه مراجع
شناخت
Mind
ذهن مجموعهای از فرآیندهای شناختی، عاطفی و آگاهیبخشی است که تجربه و درک فرد از جهان درون و برون را شکل میدهد. این مفهوم شامل حافظه، توجه، تفکر، ادراک و احساسات میشود. در روانشناسی، ذهن به عنوان واحد تحلیل رفتار و فرآیندهای درونی در نظر گرفته میشود.
نامهای دیگر: ذهن
شناخت
Mind in sleep
وضعیت فعالیتهای شناختی و پردازشهای ذهنی که در حین مراحل مختلف خواب رخ میدهد. این مفهوم به بررسی چگونگی عملکرد حافظه، توجه و ادراک در زمانی میپردازد که فرد در حالت هوشیاری نیست.
نامهای دیگر: ذهن در خواب
شناخت
Mind and body
این مفهوم به رابطه میان فرآیندهای ذهنی و پدیدههای فیزیولوژیک بدن اشاره دارد. در روانشناسی، بررسی میشود که چگونه افکار، احساسات و باورها بر سلامت جسمانی تأثیر میگذارند و بالعکس. این حوزه پایهای برای درک تأثیرات روانتنی و مکانیسمهای مقابلهای است.
نامهای دیگر: ذهن و بدن
شناخت
detached mindfulness
یک حالت از حضور ذهنی است که در آن فرد بدون درگیر شدن با محتوای افکار یا احساسات، آنها را مشاهده میکند. در این رویکرد، فرد یاد میگیرد که با افکار گذرا برخورد نکند و از آنها فاصله بگیرد تا از چرخه تکرار افکار مزاحم جلوگیری کند.
نامهای دیگر: detached mindfulness
شناخت
Mindset
ذهنیت مجموعهای از باورها، نگرشها و فرضیات زمینهای است که نحوه درک فرد از خود، دیگران و جهان را شکل میدهد. این مفهوم بر چگونگی پردازش اطلاعات، مواجهه با چالشها و تفسیر موفقیت یا شکست تأثیر مستقیم دارد و در روانشناسی مثبتگرا و رشدی مورد توجه ویژه قرار گرفته است.
نامهای دیگر: ذهنیت
شناخت
Mentalization
ذهنیسازی توانایی درک رفتارهای خود و دیگران بر اساس حالات ذهنی مانند نیات، باورها و احساسات است. این فرآیند به افراد کمک میکند تا درک عمیقتری از خود و محیط اجتماعی داشته باشند. ضعف در ذهنیسازی با مشکلات تنظیم هیجان و دشواری در روابط همراه است. این مفهوم در درک اختلالات شخصیت و درمانهای مبتنی بر گفتگو اهمیت ویژهای دارد.
نامهای دیگر: ذهنیسازی
شناخت
compensatory strategy
تلاشهای ذهنی یا رفتاری که فرد برای مقابله با نقصها، ضعفها یا کمبودهای درونی و بیرونی به کار میگیرد. این راهبردها با هدف حفظ تعادل و بهبود عملکرد در مواجهه با چالشها انجام میشوند.
نامهای دیگر: راهبرد جبرانی
شناخت
Reading strategies
راهبردهای خواندن تکنیکهایی هستند که خوانندگان برای درک بهتر متن، حفظ اطلاعات و افزایش سرعت خواندن به کار میبرند. این راهبردها شامل پیشبینی محتوا، پرسشگری، خلاصهسازی و بازنویسی جملات کلیدی است. استفاده از این راهبردها به بهبود مهارتهای خوانداری کمک شایانی میکند.
نامهای دیگر: راهبردهای خواندن
شناخت
text reduction strategies
تکنیکهایی هستند که برای سادهسازی یا خلاصهسازی محتوای نوشتاری جهت تسهیل درک و پردازش اطلاعات به کار میروند. این راهبردها معمولاً با هدف کاهش بار شناختی در هنگام مطالعه متنهای پیچیده استفاده میشوند.
نامهای دیگر: text reduction strategies
شناخت
Coping strategies
تلاشهای شناختی و رفتاری که فرد برای مدیریت، کاهش یا تحمل استرسهای ناشی از موقعیتهای دشوار به کار میگیرد. این راهبردها میتوانند بهصورت سازگارانه یا ناسازگارانه با ساختار روانی فرد عمل کنند.
نامهای دیگر: راهبردهای مقابلهای
شناخت
cognitive and metacognitive learning strategies
روشهایی که دانشآموز یا یادگیرنده برای سازماندهی، ذخیره و بازیابی اطلاعات از آنها استفاده میکند. این راهبردها شامل مدیریت فرآیندهای ذهنی و نظارت آگاهانه بر خود برای بهبود کیفیت یادگیری و درک مطلب است.
نامهای دیگر: راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی
شناخت
Ranking (information retrieval)
رتبهبندی در بافت بازیابی اطلاعات، فرآیند مرتبسازی اسناد یا نتایج بر اساس میزان مرتبط بودن آنها با یک پرسش خاص است. در روانشناسی شناختی، این مفهوم میتواند به نحوه سازماندهی و بازیابی اطلاعات از حافظه توسط مغز اشاره داشته باشد. سیستمهای رتبهبندی تلاش میکنند تا مفیدترین و دقیقترین اطلاعات را در رتبههای بالاتر قرار دهند تا کارایی جستجو افزایش یابد.
نامهای دیگر: Ranking (information retrieval)
شناخت
Digital Media
رسانه دیجیتال به هرگونه محتوای رسانهای اطلاق میشود که با استفاده از فناوریهای دیجیتال تولید، ذخیره و توزیع میشود. این رسانهها شامل شبکههای اجتماعی، وبسایتها و اپلیکیشنهای تعاملی هستند که نقش مهمی در شکلگیری نگرشها و رفتارهای اجتماعی ایفا میکنند. مطالعه تأثیرات آنها بر روانشناسی فردی و گروهی از دغدغههای اصلی این حوزه است.
نامهای دیگر: رسانه دیجیتال
شناخت
behaviorism
مکتب روانشناسی که بر مطالعه علمی رفتار قابل مشاهده و محیط تأثیرگذار بر آن تمرکز دارد. این رویکرد از بررسی حالات درونی و ذهنی بهعنوان موضوع اصلی علم پرهیز میکند. رفتارگرایی معتقد است رفتارها از طریق تعامل با محیط و فرآیندهای یادگیری شکل میگیرند. بنیانگذاران این مکتب شامل جان واتسون و بی. اف. اسکینر هستند.
نامهای دیگر: رفتارگرایی
شناخت
regression
یک روش آماری برای مدلسازی و بررسی رابطه میان یک متغیر وابسته و یک یا چند متغیر مستقل. این تحلیل به پیشبینی مقادیر احتمالی یک متغیر بر اساس دادههای سایر متغیرها کمک میکند.
نامهای دیگر: رگرسیون
شناخت
regression
یک روش آماری برای مدلسازی و بررسی رابطه میان یک متغیر وابسته و یک یا چند متغیر مستقل است. این تحلیل به پیشبینی مقادیر احتمالی یک متغیر بر اساس تغییرات در متغیرهای دیگر کمک میکند.
نامهای دیگر: regression، Regression
شناخت
Poisson regression
رگرسیون پواسون یک مدل آماری است که برای تحلیل متغیرهای پاسخ شمارشی استفاده میشود. این روش رابطه بین متغیرهای پیشبین و تعداد وقوع یک رویداد را در یک بازه زمانی یا فضایی مشخص مدلسازی میکند. در روانشناسی و علوم اجتماعی، این تکنیک برای تحلیل دادههایی که توزیع پواسون دارند کاربرد دارد.
نامهای دیگر: Poisson regression
شناخت
Regression analysis
رگرسیون تحلیلی روشی آماری برای بررسی رابطه بین یک متغیر وابسته و یک یا چند متغیر مستقل است. این روش به پژوهشگران اجازه میدهد تا پیشبینی کنند که تغییرات در متغیرهای پیشبین چگونه بر متغیر هدف تأثیر میگذارد. در روانشناسی، از این تکنیک برای شناسایی عوامل مؤثر بر رفتارها و حالتهای روانشناختی استفاده میشود.
نامهای دیگر: Regression analysis
شناخت
Chronic delusional psychosis
یک وضعیت روانی پایدار و طولانیمدت که در آن فرد دچار باورهای اشتباه و غیرقابل تغییر است. این حالت با وجود شواهد متناقض، همچنان در ذهن فرد پابرجا میماند و بر ادراک او از واقعیت تأثیر میگذارد.
نامهای دیگر: روانپریشی توهمی مزمن (اصطلاح تاریخی)
شناخت
Person-Centered Psychotherapy
رواندرمانی شخصمحور رویکردی است که توسط کارل راجرز توسعه یافته و بر ظرفیت ذاتی فرد برای خودشفابخشی تأکید دارد. در این روش، رابطه درمانی مبتنی بر همدلی، پذیرش خالص و اصالت درمانگر، بستری امن برای رشد شخصی ایجاد میکند. هدف، کمک به فرد برای همسوسازی خودِ ایدهآل با خودِ واقعی و افزایش خودپنداره مثبت است.
نامهای دیگر: Person-Centered Psychotherapy، person-centered psychotherapy
شناخت
Cognitive Behavioral Therapy
نوعی رویکرد درمانی که بر پیوند میان افکار، احساسات و رفتارها تمرکز دارد. هدف این درمان، شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و تغییر رفتارهای ناسازگار برای بهبود سلامت روان است.
نامهای دیگر: رواندرمانی شناختیرفتاری
شناخت
psychometrics
شاخهای از روانشناسی که به اندازهگیری کمی ویژگیهای روانشناختی مانند هوش، شخصیت و تواناییها میپردازد. این علم بر توسعه روشهای استاندارد و معتبر برای سنجش متغیرهای ذهنی تمرکز دارد. روایی و پایایی ابزارهای سنجش از مفاهیم کلیدی در این حوزه هستند. نتایج روانسنجی در تشخیص، انتخاب شغل و پژوهشهای بالینی کاربرد دارد.
نامهای دیگر: روانسنجی
شناخت
Psychometrics
شاخهای از روانشناسی است که بر اندازهگیری کمی ویژگیهای روانی مانند هوش، شخصیت و مهارتها تمرکز دارد. این علم با استفاده از روشهای ریاضی و آماری، ابزارهای سنجش معتبر و پایایی را توسعه میدهد. روانسنجی تضمین میکند که نتایج آزمونهای روانشناختی قابل اعتماد و علمی باشند.
نامهای دیگر: Psychometrics، psychometrics
شناخت
Experimental psychology
روانشناسی آزمایشی شاخهای از روانشناسی است که به مطالعه تجربی و سیستماتیک رفتار و فرآیندهای ذهنی با استفاده از روشهای علمی کنترلشده میپردازد. این حوزه بر آزمایشهای کنترلشده برای بررسی علل و پیامدهای رفتار تمرکز دارد. هدف اصلی آن کشف قوانین کلی حاکم بر رفتار انسان و حیوانات است.
نامهای دیگر: روانشناسی آزمایشی
شناخت
experimental psychology
شاخهای از روانشناسی است که بر استفاده از روشهای تجربی و کنترلشده برای مطالعه فرآیندهای ذهنی و رفتاری تمرکز دارد. این حوزه با طرح آزمایش و کنترل متغیرها، به کشف روابط علی و معلولی میپردازد.
نامهای دیگر: experimental psychology، Experimental psychology
شناخت
Social Psychology
روانشناسی اجتماعی شاخهای از علم روانشناسی است که چگونگی تأثیر متقابل عوامل اجتماعی و روانشناختی را بر افکار، احساسات و رفتار افراد بررسی میکند. این رشته به مطالعه پدیدههایی مانند ادراک اجتماعی، طرد اجتماعی، تعصبات و تبعیض، و پویاییهای گروهی میپردازد. هدف اصلی آن درک چگونگی شکلگیری نگرشها و چگونگی تغییر آنها در بستر تعاملات انسانی است.
نامهای دیگر: روانشناسی اجتماعی، روانشناسی اجتماعی
شناخت
economic psychology
شاخهای میانرشتهای که به بررسی تأثیر عوامل روانشناختی، شناختی و عاطفی بر رفتارهای اقتصادی و مالی افراد و جوامع میپردازد. این حوزه چگونگی تصمیمگیری، صرفهجویی، سرمایهگذاری و مصرف را با در نظر گرفتن سوگیریهای ذهنی و انگیزههای درونی تحلیل میکند.
نامهای دیگر: روانشناسی اقتصادی
شناخت
Humanistic Psychology
روانشناسی انسانگرا جریانی است که بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارد. این مکتب با نگرشهای تعیینگرانه روانکاوی و رفتارگرایی مخالفت کرده و بر تجربه زیسته و معنای شخصی فرد تمرکز میکند. در این دیدگاه، انسان موجودی فعال و خلاق تلقی میشود که به دنبال تحقق بخشیدن به خود است.
نامهای دیگر: روانشناسی انسانگرا
شناخت
Internet Psychology
روانشناسی اینترنت شاخهای از روانشناسی است که به بررسی تأثیرات متقابل فناوریهای دیجیتال و رفتار، شناخت و احساسات انسان میپردازد. این حوزه چگونگی شکلگیری هویت، برقراری ارتباط و تصمیمگیریها در فضای مجازی را تحلیل میکند. پژوهشهای این زمینه بر الگوهای استفاده از اینترنت و پیامدهای روانشناختی آن تمرکز دارند.
نامهای دیگر: روانشناسی اینترنت
شناخت
Internet Psychology
روانشناسی اینترنت شاخهای از روانشناسی است که به بررسی تأثیرات تعاملات انسانی با اینترنت و فناوریهای دیجیتال میپردازد. این حوزه رفتار، افکار و احساسات کاربران در فضای آنلاین را تحلیل میکند. پژوهشها در این زمینه بر تغییرات شناختی، عاطفی و رفتاری ناشی از استفاده از اینترنت تمرکز دارند. این رشته به درک پدیدههایی مانند هویت مجازی و اعتیاد به اینترنت کمک میکند.
نامهای دیگر: internet psychology
شناخت
educational psychology
روانشناسی تربیتی شاخهای از روانشناسی است که اصول روانشناختی را در فرآیند آموزش و یادگیری به کار میبرد. این رشته به مطالعه روشهای تدریس، انگیزش تحصیلی و تفاوتهای فردی در یادگیری میپردازد. هدف اصلی آن بهبود عملکرد آموزشی و توسعه راهکارهای علمی برای چالشهای یادگیری است.
نامهای دیگر: روانشناسی تربیتی، روانشناسی تربیتی
شناخت
evolutionary psychology
روانشناسی تکاملی شاخهای از روانشناسی است که رفتارها و فرآیندهای ذهنی انسانی را از منظر سازگاریهای تکاملی و انتخاب طبیعی بررسی میکند. این رویکرد فرض میکند که بسیاری از مکانیسمهای روانی امروزی، راهحلهایی برای مشکلات سازگاری که اجداد انسان در گذشته با آنها روبرو بودند، محسوب میشوند.
نامهای دیگر: evolutionary psychology
شناخت
cognitive psychology
روانشناسی شناختی شاخهای از روانشناسی است که فرآیندهای ذهنی مانند ادراک، حافظه، توجه، زبان و حل مسئله را مطالعه میکند. این رشته به بررسی چگونگی پردازش، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات توسط مغز میپردازد. رویکردهای آزمایشی و مدلهای محاسباتی ابزارهای اصلی این حوزه هستند.
نامهای دیگر: روانشناسی شناختی
شناخت
school psychology
روانشناسی مدرسه رشتهای کاربردی است که بر ارزیابی، پیشگیری و مداخله در مشکلات یادگیری، رفتاری و عاطفی دانشآموزان در محیط آموزشی تمرکز دارد. روانشناسان مدرسه با همکاری معلمان و والدین، راهکارهایی برای بهبود عملکرد تحصیلی و سلامت روان دانشآموزان ارائه میدهند. این تخصص بر ایجاد محیطی حمایتی و عادلانه در مدرسه تأکید ویژهای دارد.
نامهای دیگر: روانشناسی مدرسه
شناخت
school psychology
روانشناسی مدرسه شاخهای از روانشناسی کاربردی است که بر تعامل میان عوامل آموزشی، روانشناختی و رفتاری در محیط مدرسه تمرکز دارد. متخصصان این حوزه به ارزیابی نیازهای یادگیری، مداخله در بحرانها و حمایت از سلامت روان دانشآموزان میپردازند. آنها با همکاری معلمان و والدین، راهکارهایی برای بهبود محیط یادگیری ارائه میدهند.
نامهای دیگر: school psychology، School psychology
شناخت
Cross-cultural psychology
روانشناسی میانفرهنگی شاخهای از روانشناسی است که به بررسی تأثیر فرهنگ بر رفتار و فرآیندهای روانی انسان میپردازد. این رشته با مقایسهٔ گروههای انسانی در بافتهای فرهنگی مختلف، به دنبال کشف الگوهای جهانی و تفاوتهای فرهنگی در شناخت، هیجان و رفتار است. هدف اصلی آن درک چگونگی تعامل عوامل زیستی و فرهنگی در شکلگیری روان انسان است.
نامهای دیگر: روانشناسی میانفرهنگی
شناخت
Existential psychology
روانشناسی وجودی شاخهای از روانشناسی است که بر تجربهٔ انسانی، آزادی، مسئولیت، تنهایی بنیادین و جستوجوی معنا تمرکز دارد. این رویکرد معتقد است که رنج و اضطراب ناشی از مواجهه با حقایق وجودی زندگی، نه بیماری، بلکه بخشی طبیعی از رشد شخصیت است. هدف اصلی آن کمک به افراد برای زیستن اصیلتر و پذیرش مسئولیت انتخابهای خود است.
نامهای دیگر: روانشناسی وجودی
شناخت
learning psychology
شاخهای از روانشناسی است که به مطالعه تغییرات نسبتاً پایدار در رفتار یا دانش در نتیجه تجربه میپردازد. این حوزه مکانیسمهای اکتساب عادتها، مهارتها و اطلاعات را بررسی میکند.
نامهای دیگر: روانشناسی یادگیری
شناخت
Psychophysics
روانفیزیک شاخهای از روانشناسی است که رابطه کمی میان ویژگیهای فیزیکی محرکهای محیطی و تجربیات ذهنی یا ادراکی فرد را مطالعه میکند. این رشته با اندازهگیری آستانههای حساسیت، درک میکند که مغز چگونه شدت محرکهای خارجی را تفسیر میکند. گوستاو فربر و ارنست ماخ از بنیانگذاران این حوزه به شمار میروند.
نامهای دیگر: روانفیزیک
شناخت
Psychophysics
روانفیزیک شاخهای از روانشناسی است که رابطه کمی میان ویژگیهای فیزیکی محرکهای حسی و ادراک روانشناختی آنها را بررسی میکند. این حوزه به سنجش آستانههای حسی، مانند حداقل شدت نور یا صدایی که قابل تشخیص باشد، میپردازد. روانفیزیک پایهای برای درک مکانیسمهای انتقال اطلاعات از محیط به سیستم عصبی فراهم میکند.
نامهای دیگر: psychophysics، Psychophysics
شناخت
Psychoanalysis
روانکاوی رویکردی نظری و روشی درمانی است که توسط زیگموند فروید بنیانگذاری شد و بر نقش ناخودآگاه، تعارضات درونی و تجربیات اولیهٔ کودکی در شکلگیری شخصیت و رفتار تأکید دارد. این مکتب با استفاده از تکنیکهایی مانند تعبیر خواب و انتقال، به کشف محتویات سرکوبشدهٔ روان میپردازد تا از طریق خودآگاهسازی، به بهبود سلامت روان کمک کند.
نامهای دیگر: روانکاوی، روانکاوی
شناخت
Classical psychoanalysis
روانکاوی کلاسیک اشاره به سیستم نظری و درمانی بنیانگذار آن، زیگموند فروید، دارد که بر غریزه، ناخودآگاه، و ساختار نهاد، خود و فراخود استوار است. این مکتب با تأکید بر تعارضات روانرنجورانه و مکانیسمهای دفاعی، به دنبال کشف ریشههای درونی اختلالات روانی از طریق کاوش در تاریخچهٔ روانی فرد است.
نامهای دیگر: Freud
شناخت
Lacanian psychoanalysis
روانکاوی لکانی بازخوانی نوین و ساختارگرایانهٔ آثار فروید توسط ژاک لکان است که بر نقش زبان، ناخودآگاه بهمثابهٔ ساختاری زبانی و مرحلهٔ آینهای در شکلگیری سوژه تأکید دارد. این رویکرد با تمرکز بر تمنا و دیگری، به تحلیل چگونگی ورود فرد به نظم نمادین و شکلگیری هویت میپردازد.
نامهای دیگر: Lacan
شناخت
Verbal fluency
توانایی تولید سریع و مؤثر واژگان در یک دستهٔ خاص یا با یک حرف آغازین در واحد زمان مشخص. این سازه نشاندهندهٔ کارایی حافظهٔ فعال، بازیابی واژگان و کنترل اجرایی مغز است. کاهش روانی کلامی میتواند نشانهای از آسیبهای عصبی یا اختلالات شناختی باشد.
نامهای دیگر: Fluency، fluency
شناخت
Narrative
روایت به ساختاردهی و بیان تجربیات زندگی فرد در قالب داستان یا گفتار اطلاق میشود. در روانشناسی، روایتها ابزاری برای درک هویت، معنایبخشی به رویدادها و پردازش هیجانی گذشته هستند. تحلیل روایتها به درمانگران کمک میکند تا الگوهای فکری و رفتاری مراجع را بهتر بشناسند.
نامهای دیگر: روایت
شناخت
narrative
ساختاری از معناسازی که در آن فرد تجربیات، رویدادها و وقایع زندگی خود را در قالب یک داستان منسجم بازنمایی میکند. این فرآیند روایی به شکلگیری هویت و درک فرد از جهان پیرامون کمک میکند.
نامهای دیگر: narrative، Narrative
شناخت
Narratives
ساختارهای معنایی و داستانهایی که افراد درباره خود، دیگران و جهان میسازند تا به تجربیات خود نظم بخشند. در روانشناسی، روایتها نقش مهمی در شکلگیری هویت و درک فرد از گذشته و آینده ایفا میکنند.
نامهای دیگر: روایتها
شناخت
validity
روایی به میزان درستی و دقتی گفته میشود که یک آزمون یا ابزار اندازهگیری، واقعاً همان سازه یا ویژگی روانشناختی مورد نظر را میسنجد. این مفهوم نشان میدهد که نتایج حاصل از آزمون تا چه حد با هدف اصلی آن همخوانی دارد. روایی انواع مختلفی دارد، از جمله روایی صوری، محتوایی و سازه، که هر کدام جنبهای متفاوت از درستی ابزار را میسنجند.
نامهای دیگر: روایی، validity، Validity
شناخت
Construct validity
میزان دقت یک ابزار اندازهگیری در سنجش همان ویژگی یا سازهای که ادعا میکند را اندازهگیری میکند. این مفهوم نشان میدهد که آزمون تا چه حد با تعریف نظری سازه مورد نظر مطابقت دارد.
نامهای دیگر: Construct validity، construct validity، Construct Validity
شناخت