فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۷۰۴ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۶ از ۸

عوامل یادگیرنده

teachable agents

عوامل هوشمند یا برنامه‌های کامپیوتری که برای شبیه‌سازی یک یادگیرنده طراحی شده‌اند تا از طریق تعامل با کاربر، فرآیند یادگیری را تقویت کنند. این عوامل با نشان دادن استراتژی‌های یادگیری، به کاربر کمک می‌کنند تا مهارت‌های خود را بهبود بخشد.

نام‌های دیگر: teachable agents

شناخت

فاصله اطمینان

Confidence Interval

فاصله اطمینان محدوده‌ای از اعداد است که با احتمال مشخصی (مانند ۹۵ درصد) پارامتر واقعی جامعه را در بر می‌گیرد. این مفهوم جایگزین مناسبی برای برآورد نقطه‌ای است و عدم قطعیت ناشی از نمونه‌گیری را نشان می‌دهد. هرچه فاصله اطمینان باریک‌تر باشد، دقت برآورد پارامتر جامعه بیشتر ارزیابی می‌شود.

نام‌های دیگر: فاصله اطمینان

شناخت

فاصله‌های اطمینان

confidence intervals

محدوده‌ای از مقادیر است که با سطح اطمینان مشخصی (معمولاً ۹۵ درصد) پارامتر واقعی جامعه را در بر می‌گیرد. این فاصله نشان می‌دهد که برآورد نمونه‌ای چقدر به ارزش واقعی نزدیک است و دقت آن را می‌سنجد. هرچه فاصله اطمینان باریک‌تر باشد، دقت برآورد پژوهش بیشتر ارزیابی می‌شود.

نام‌های دیگر: confidence intervals، Confidence interval

شناخت

فرآیندهای تفکر

Thinking processes

فرآیندهای تفکر به مجموعه عملیات ذهنی پیچیده‌ای اطلاق می‌شود که برای تفسیر اطلاعات، حل مسئله و تصمیم‌گیری به کار می‌روند. این فرآیندها شامل استدلال، قضاوت، تخیل و حل مسئله هستند و پایه اصلی عملکرد شناختی را تشکیل می‌دهند. در روان‌شناسی، مطالعه این فرآیندها برای درک چگونگی سازگاری انسان با محیط ضروری است.

نام‌های دیگر: Thinking processes

شناخت

فراتشخیصی

Transdiagnostic

رویکردی در روان‌شناسی است که به جای تمرکز بر اختلالات مجزا، بر فرآیندها و مکانیسم‌های مشترکی تمرکز می‌کند که در چندین اختلال مختلف حضور دارند. این نگاه به دنبال شناسایی عوامل زیربنایی است که در طیف وسیعی از مشکلات روان‌شناختی نقش دارند.

نام‌های دیگر: فراتشخیصی

شناخت

فرا‌درک

Metaperception

فرا‌درک به توانایی فرد در درک و تحلیل نحوه ادراک دیگران از خود اشاره دارد. این مفهوم بخشی از مهارت‌های اجتماعی است و به فرد کمک می‌کند تا بازخورد اجتماعی را بهتر تفسیر کند. فرا‌درک با خودآگاهی و هوش هیجانی ارتباط نزدیکی دارد.

نام‌های دیگر: فرا‌درک

شناخت

فراشناخت

Metacognition

فراشناخت به آگاهی و تنظیم فرآیندهای شناختی فرد اطلاق می‌شود. این مفهوم شامل نظارت بر تفکر، برنامه‌ریزی برای انجام وظایف و ارزیابی عملکرد خود در طول زمان است. افراد با فراشناخت بالا، توانایی بهتری در مدیریت یادگیری و حل مسائل پیچیده دارند.

نام‌های دیگر: فراشناخت

شناخت

فراشناخت

Metacognition

فراشناخت به معنای شناخت دربارهٔ شناخت است و شامل آگاهی فرد از فرآیندهای ذهنی خود و توانایی نظارت و تنظیم آن‌ها می‌باشد. این مفهوم دو مؤلفه اصلی دارد: دانش فراشناختی که شامل اطلاعات دربارهٔ وظایف شناختی و راهبردهای یادگیری است، و تجربه فراشناختی که شامل احساسات و درک لحظه‌ای فرد از عملکردش می‌باشد. افراد با فراشناخت بالا قادرند بهتر یاد بگیرند و مشکلات شناختی خود را شناسایی کنند.

نام‌های دیگر: metacognition، Metacognition

شناخت

فرا‌فهم‌خوانی

metacomprehension

فرا‌فهم‌خوانی به توانایی فرد در نظارت و تنظیم درک خود از متن اشاره دارد. این فرآیند شامل ارزیابی میزان فهم مطلب، پیش‌بینی درک آینده و به‌کارگیری راهبردهای جبرانی هنگام مواجهه با دشواری در فهم است. این مفهوم زیرمجموعه‌ای از فراشناخت است که به‌طور خاص بر فرآیندهای درک مطلب متمرکز است.

نام‌های دیگر: metacomprehension

شناخت

فرایند فکر

Thought process

نحوهٔ سازمان‌یافتهٔ جریان یافتن افکار و چگونگی ارتباط میان ایده‌ها در ذهن فرد است. این مفهوم به جای خودِ موضوعات فکری، به ساختار، سرعت و پیوستگی جریان تفکر می‌پردازد.

نام‌های دیگر: فرایند فکر

شناخت

فرایندهای شناختی

cognitive processes

مجموعه فعالیت‌های ذهنی که شامل دریافت، پردازش، ذخیره‌سازی و بازیابی اطلاعات می‌شود. این فرایندها زیربنای فعالیت‌های ذهنی نظیر توجه، حافظه، ادراک و تفکر را تشکیل می‌دهند.

نام‌های دیگر: فرایندهای شناختی

شناخت

فرمانت

Formant

فرمانت به قله‌های انرژی در طیف صوتی تولید شده توسط دستگاه آوایی انسان گفته می‌شود که مشخصه‌ی اصلی صدای حروف صدادار و برخی همخوان‌ها هستند. این فرکانس‌های تشدید طبیعی در گلو، دهان و حفره بینی ایجاد می‌شوند و به تمایز آوایی کمک می‌کنند. تحلیل فرمانت‌ها در زبان‌شناسی آوایی و روان‌شناسی گفتار برای درک تولید و ادراک صدا ضروری است.

نام‌های دیگر: Formant، formants

شناخت

فرمول‌بندی

formulation

فرآیند ساخت یک مدل نظری و منسجم برای درک علل، عوامل نگهدارنده و ویژگی‌های یک وضعیت روان‌شناختی. این فرآیند به درمانگر کمک می‌کند تا الگوهای رفتاری و شناختی فرد را در بافت زندگی او تحلیل کند.

نام‌های دیگر: فرمول‌بندی

شناخت

فرمول‌بندی مورد

case formulation

فرمول‌بندی مورد یک فرآیند بالینی است که در آن روان‌شناس یا روان‌درمانگر اطلاعات مربوط به بیمار را جمع‌آوری کرده و تفسیر می‌کند تا چرایی بروز مشکلات و عوامل مؤثر بر آن‌ها را درک کند. این مدل شامل عوامل زمینه‌ساز، محرک و نگهدارنده علائم است و به طراحی مداخله درمانی شخصی‌سازی‌شده کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: فرمول‌بندی مورد

شناخت

فرمول‌بندی مورد

case formulation

فرآیند ساختاردهی به اطلاعات گردآوری‌شده دربارهٔ یک فرد برای درک عوامل تداوم‌بخش مشکلات او است. این فرآیند به درمانگر کمک می‌کند تا الگوهای رفتاری و شناختی مراجع را در قالب یک مدل نظری منسجم تبیین کند.

نام‌های دیگر: case formulation، Case formulation، Case Formulation

شناخت

فروتنی فکری

Intellectual Humility

فروتنی فکری به معنای آگاهی از محدودیت‌های دانش خود و باز بودن در برابر اصلاح باورها در برابر شواهد جدید است. این ویژگی با تفکر باز، یادگیری مؤثر و کاهش تعصب شناختی مرتبط است. افراد دارای فروتنی فکری، اشتباهات خود را می‌پذیرند و از دیدگاه‌های مخالف با احترام استقبال می‌کنند. این سازه در روان‌شناسی مثبت‌گرا و اخلاق شناختی مورد توجه است.

نام‌های دیگر: فروتنی فکری

شناخت

فروید

Sigmund Freud

روان‌پزشک اتریشی، بنیان‌گذار مکتب روان‌کاوی که نظریه‌های انقلابی دربارهٔ ناخودآگاه، غرایزه و ساختار شخصیت (نهاد، خود و فراخود) ارائه داد. دیدگاه‌های او پایه‌های روان‌درمانی مدرن را شکل داد و بر ادبیات، هنر و درک انسان از خود تأثیر ماندگاری گذاشت.

نام‌های دیگر: فوگ

شناخت

فلسفه تحلیلی

Analytic Philosophy

فلسفه تحلیلی گرایشی در فلسفه است که بر تحلیل زبانی، منطقی و مفهومی تمرکز دارد. این مکتب معتقد است بسیاری از مسائل فلسفی ناشی از سوءتفاهم‌های زبانی هستند و با شفاف‌سازی مفاهیم قابل حل می‌شوند. در روان‌شناسی، این رویکرد به وضوح مفاهیم و روش‌های پژوهشی دقیق کمک می‌کند. تمرکز اصلی بر استدلال منسجم و پرهیز از ابهام است.

نام‌های دیگر: فلسفه تحلیلی

شناخت

فلسفه تعلیم و تربیت

Philosophy of Education

فلسفه تعلیم و تربیت شاخه‌ای از فلسفه کاربردی است که به بررسی مبانی، اهداف، ارزش‌ها و روش‌های بنیادین آموزش و پرورش می‌پردازد. این رشته به پرسش‌های اساسی درباره ماهیت یادگیری، نقش معلم و دانش‌آموز، و اهداف نهایی تربیت انسانی پاسخ می‌دهد. دیدگاه‌های فلسفی مختلف بر طراحی سیستم‌های آموزشی و محتوای درسی تأثیر مستقیم دارند.

نام‌های دیگر: فلسفه تعلیم و تربیت

شناخت

فلسفهٔ ذهن

philosophy of mind

فلسفهٔ ذهن شاخه‌ای از فلسفه است که به بررسی ماهیت ذهن، هوشیاری و رابطهٔ آن‌ها با بدن و مغز می‌پردازد. این حوزه پرسش‌های اساسی دربارهٔ ذهن‌دوگانی، علیت ذهنی و طبیعت تجربیات درونی را مطرح می‌کند. در روان‌شناسی، این مباحث به تبیین مبانی نظری رفتار و فرآیندهای شناختی کمک می‌کنند.

نام‌های دیگر: فلسفه ذهن

شناخت

فلسفه روان‌شناسی قرن بیستم

20th Century Philosophy of Psychology

این عبارت به بررسی تحولات بنیادین در مبانی نظری و روش‌شناختی روان‌شناسی در طول سده بیستم میلادی اشاره دارد. این دوره شاهد گذار از ساختارگرایی و کارکردگرایی به سمت رفتارگرایی، روان‌کاوی، و سپس روان‌شناسی شناختی بود. تحلیل این مکتب‌ها به درک چگونگی شکل‌گیری تعاریف مدرن از ذهن، رفتار و آگاهی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: فلسفه قرن بیستم

شناخت

فلسفه علم

Philosophy of Science

فلسفه علم به بررسی مبانی، روش‌ها و پیامدهای علم می‌پردازد و ماهیت دانش علمی را تحلیل می‌کند. در روان‌شناسی، این حوزه به ارزیابی روایی روش‌های تحقیق و اعتبار نظریه‌ها کمک می‌کند. فلسفه علم به روان‌شناسان کمک می‌کند تا مرزهای میان دانش تجربی و حدس‌های غیرعلمی را تشخیص دهند.

نام‌های دیگر: فلسفه علم

شناخت

فناپذیری

Mortality

فناپذیری به ویژگی ذاتی انسان برای مرگ و پایان‌پذیری اشاره دارد که هسته مرکزی بسیاری از مباحث روان‌شناسی وجودی است. آگاهی از فناپذیری می‌تواند مکانیسم‌های دفاعی روانی برای کاهش اضطراب وجودی را فعال کند. پذیرش این واقعیت بیولوژیک، گاهی منجر به رشد پسارویدادی و معنای‌یافتگی در زندگی می‌شود.

نام‌های دیگر: فناپذیری

شناخت

فناوری آموزشی

Educational Technology

فناوری آموزشی به کاربرد سیستماتیک ابزارها، فرآیندها و منابع انسانی و غیرانسانی برای تسهیل یادگیری و بهبود عملکرد اطلاق می‌شود. این حوزه شامل طراحی، توسعه، بهره‌برداری، مدیریت و ارزیابی پیام‌های آموزشی است تا یادگیری را در بافت‌های مختلف تسهیل کند. هدف اصلی آن استفاده از اصول روان‌شناسی یادگیری برای ایجاد محیط‌های آموزشی کارآمدتر و جذاب‌تر است.

نام‌های دیگر: فناوری آموزشی

شناخت

قشر پیشانیی مداری

Orbitofrontal cortex

قشر پیشانیی مداری ناحیه‌ای در قشر پیش‌پیشانی مغز است که در پردازش پاداش‌ها، تنبیه‌ها و تصمیم‌گیری‌های مرتبط با هیجان نقش دارد. این ناحیه اطلاعات حسی و هیجانی را یکپارچه کرده و به تنظیم رفتارهای اجتماعی و کنترل تکانه کمک می‌کند. آسیب به این بخش می‌تواند منجر به تغییرات شدید در شخصیت و قضاوت اجتماعی شود.

نام‌های دیگر: Orbitofrontal cortex

شناخت

قصدمندی

Intentionality

ویژگی آگاهی که بر اساس آن فعالیت‌های ذهنی همواره معطوف به یک موضوع، شیء یا هدف مشخص هستند. در روان‌شناسی، این مفهوم به رابطه میان ذهن و ابژه‌هایی که ذهن به آن‌ها توجه دارد اشاره دارد.

نام‌های دیگر: قصدمندی

شناخت

قضاوت

judgment

فرآیند ذهنی ارزیابی، تصمیم‌گیری یا نتیجه‌گیری درباره یک پدیده، فرد یا موقعیت بر اساس شواهد موجود است. در روان‌شناسی شناختی، این اصطلاح به نحوه پردازش اطلاعات برای رسیدن به یک باور یا تصمیم اشاره دارد.

نام‌های دیگر: judgment

شناخت

قضاوت حرفه‌ای

professional judgment

قضاوت حرفه‌ای به توانایی بالینی روان‌شناس در تفسیر داده‌ها، تلفیق اطلاعات و تصمیم‌گیری آگاهانه در موقعیت‌های پیچیده اطلاق می‌شود. این فرآیند فراتر از اجرای صرف آزمون‌ها بوده و نیازمند به‌کارگیری دانش نظری، تجربه بالینی و تفکر انتقادی است. قضاوت صحیح نقش کلیدی در تشخیص دقیق و طراحی مداخلات درمانی مؤثر ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: professional judgment

شناخت

کار رویا

dream work

فرآیند تبدیل محتوای پنهان و خام رویا به محتوای آشکار و قابل درک در قالب نمادها و بازنمایی‌های ذهنی است. این فعالیت ذهنی در جریان خواب، از بازنمایی مستقیم خواسته‌های ناخودآگاه جلوگیری می‌کند.

نام‌های دیگر: کار رویا

شناخت

کارایی

Efficiency

کارایی در روان‌شناسی به توانایی انجام یک فرآیند ذهنی یا رفتاری با کمترین اتلاف انرژی و زمان اشاره دارد. این مفهوم در ارزیابی عملکرد شناختی و یادگیری اهمیت دارد و نشان‌دهندهٔ بهینه‌سازی منابع ذهنی است. افزایش کارایی معمولاً با بهبود مهارت‌ها و کاهش خطاها همراه است.

نام‌های دیگر: Efficiency

شناخت

کاربرد زبان

Language use

نحوه به‌کارگیری ساختارها و قواعد زبانی در موقعیت‌های مختلف ارتباطی برای انتقال معنا. این مفهوم شامل بررسی عملکرد زبان در تعاملات اجتماعی و رسیدن به اهداف ارتباطی است.

نام‌های دیگر: کاربرد زبان

شناخت

کاربردپذیری

Usability

کاربردپذیری به میزان کارایی، بهره‌وری و رضایت کاربر هنگام تعامل با یک محصول یا سیستم در شرایط خاص اشاره دارد. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی و طراحی سیستم‌ها اهمیت دارد و بر سهولت یادگیری و استفاده از ابزارها تمرکز دارد. عواملی مانند وضوح رابط کاربری و کاهش خطای کاربر در این حوزه بررسی می‌شوند.

نام‌های دیگر: Usability، usability

شناخت

کارکرد اجرایی

Executive Function

کارکرد اجرایی به توانایی ذهنی برای مدیریت فرآیندهای شناختی پیچیده جهت دستیابی به اهداف مشخص گفته می‌شود. این مفهوم شامل مهارت‌هایی مانند شروع و پایان دادن به وظایف، نظارت بر عملکرد و تعدیل رفتار هیجانی است. این کارکرد پایه و اساس خودتنظیمی و یادگیری مؤثر در محیط‌های مختلف است.

نام‌های دیگر: کارکرد اجرایی

شناخت

کارکرد رؤیا

dream-work

مجموعه‌ای از فرآیندهای روانی شامل تراکم و جابه‌جایی است که محتوای خام و بی‌شکل ناخودآگاه را به محتوای آشکار و نمادین رؤیا تبدیل می‌کند. این فرآیند باعث می‌شود که محتوای اصلی رؤیا از نظارت آگاهانه پنهان بماند.

نام‌های دیگر: dream-work

شناخت

کارکردهای اجرایی

Executive Functions

کارکردهای اجرایی مجموعه‌ای از فرآیندهای شناختی عالی هستند که توسط قشر پیش‌پیشانی مغز مدیریت می‌شوند. این فرآیندها شامل برنامه‌ریزی، کنترل تکانه، حافظه کاری و انعطاف‌پذیری شناختی برای رسیدگی به وظایف هدفمند هستند. ضعف در این کارکردها می‌تواند منجر به مشکلات در خودتنظیمی و تصمیم‌گیری شود.

نام‌های دیگر: کارکردهای اجرایی

شناخت

کارکردهای اجرایی

executive functions

مجموعه‌ای از فرآیندهای شناختی عالی که برای هدایت رفتارهای هدفمند، برنامه‌ریزی، حافظه کاری و انعطاف‌پذیری شناختی ضروری هستند. این کارکردها در لوب پیشانی مغز مدیریت می‌شوند.

نام‌های دیگر: executive functions، executive function، Executive functions

شناخت

کشف نوآوری

Novelty detection

کشف نوآوری توانایی سیستم عصبی و شناختی برای شناسایی محرک‌ها یا موقعیت‌های جدید و غیرمألوف در مقایسه با تجربیات گذشته است. این فرآیند توجه را جلب کرده و باعث بیداری و پردازش عمیق‌تر اطلاعات می‌شود. کشف نوآوری پایه‌ای برای یادگیری، کنجکاوی و سازگاری با محیط‌های متغیر محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: Novelty detection

شناخت

کشمکش با افکار

Cognitive Struggle

وضعیت ذهنی که در آن فرد تلاش می‌کند با افکار ناخوشایند یا مزاحم مبارزه کند یا آن‌ها را سرکوب نماید. این تقابل معمولاً باعث افزایش شدت افکار و افزایش تنش روانی می‌شود.

نام‌های دیگر: کشمکش با افکار

شناخت

کمیابی

Scarcity

وضعیتی است که در آن منابع مورد نیاز برای برآوردن نیازها یا خواسته‌ها محدودتر از میزان تقاضا است. این مفهوم در روان‌شناسی می‌تواند بر نحوه تصمیم‌گیری، تمرکز توجه و مدیریت منابع ذهنی تأثیرگذار باشد.

نام‌های دیگر: Scarcity، scarcity

شناخت

کنترل توجه

Attentional control

کنترل توجه به توانایی فرد در مدیریت و تنظیم توجه خود بر محرک‌های مرتبط و نادیده گرفتن محرک‌های نامربوط اشاره دارد. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی و مطالعات مربوط به اختلالات توجه مانند ADHD مورد توجه قرار گرفته است. کنترل توجه شامل فرآیندهای شناختی نظیر تمرکز، توزیع توجه و تغییر توجه است که برای عملکرد بهینه ذهنی ضروری هستند.

نام‌های دیگر: Attentional control، attentional control

شناخت

کنترل شناختی

cognitive control

توانایی مدیریت فرآیندهای ذهنی برای جهت‌دهی به توجه، حافظه و تصمیم‌گیری در راستای اهداف مشخص. این فرآیند شامل مهار پاسخ‌های خودکار و جایگزینی آن‌ها با رفتارهای هدفمند و برنامه‌ریزی‌شده است.

نام‌های دیگر: کنترل شناختی

شناخت

گرایش تفکر انتقادی

Critical thinking disposition

گرایش تفکر انتقادی به تمایل پایدار و عادت‌یافته فرد برای درگیر شدن فعال و ماهرانه در فکر کردن به موضوعات و مسائل اشاره دارد. این ویژگی شخصیتی شامل کنجکاوی فکری، ذهن باز، جستجوی حقیقت و اعتماد به عقل است که فرد را برمی‌انگیزد تا مسائل را با دقت و منطقی بررسی کند.

نام‌های دیگر: critical thinking disposition

شناخت

گروه کانونی

Focus group

گروه کانونی یک روش پژوهشی کیفی است که در آن یک گروه کوچک از افراد تحت هدایت یک تسهیل‌گر، درباره یک موضوع خاص بحث می‌کنند. هدف این روش جمع‌آوری دیدگاه‌ها، باورها و تجربیات عمیق از طریق تعاملات گروهی است. این روش برای درک پویایی‌های اجتماعی و نظرات پیچیده در روان‌شناسی اجتماعی کاربرد گسترده‌ای دارد.

نام‌های دیگر: Focus group، focus groups

شناخت

گزارش پژوهشی

Research Report

گزارش پژوهشی سندی مکتوب است که فرآیند، روش‌شناسی، یافته‌ها و تفسیرهای یک مطالعه علمی را به‌طور سیستماتیک ارائه می‌دهد. در روان‌شناسی، این گزارش‌ها پایهٔ استدلال‌های بالینی و توسعهٔ نظریه‌ها را تشکیل می‌دهند. دقت در گزارش‌دهی برای اعتبار علمی پژوهش حیاتی است.

نام‌های دیگر: گزارش پژوهشی

شناخت

گزارش خودسنجی

self-report

گزارش خودسنجی روشی در ارزیابی روان‌شناختی است که در آن فرد درباره افکار، احساسات و رفتارهای خود گزارش می‌دهد. این روش معمولاً از طریق پرسشنامه‌ها و مصاحبه‌های ساختاریافته انجام می‌شود. اگرچه این ابزارها رایج هستند، اما ممکن است تحت تأثیر سوگیری‌های ادراکی فرد قرار گیرند.

نام‌های دیگر: self-report

شناخت

گزارش روان‌شناختی

psychological report

سند مکتوب و ساختاریافته‌ای است که نتایج ارزیابی‌های بالینی، مصاحبه‌ها و آزمون‌های روان‌شناختی را در بر می‌گیرد. این گزارش توسط روان‌شناس تهیه شده و شامل شرح مسئله، یافته‌های کلیدی، تحلیل شخصیت و پیشنهادات درمانی یا مداخله‌ای است. هدف اصلی آن ارائه تصویری جامع و علمی از وضعیت روان‌شناختی مراجع برای استفاده در تصمیم‌گیری‌های بالینی یا حقوقی می‌باشد.

نام‌های دیگر: گزارش روان‌شناختی

شناخت

گزاره (منطق)

Statement (logic)

گزاره به هر جمله خبری یا ادعایی اطلاق می‌شود که قابلیت سنجش درستی یا نادرستی دارد. در منطق و تفکر انتقادی، گزاره‌ها بلوک‌های سازنده استدلال‌ها هستند. این اصطلاح به تمایز بین جملات پرسشی، امری و خبری کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Statement (logic)

شناخت

گسست شناختی

Cognitive defusion

فرآیندی در درمان مبتنی بر پذیرش که در آن فرد یاد می‌گیرد به جای غرق شدن در افکار، آن‌ها را صرفاً به عنوان رویدادهای گذرا در ذهن مشاهده کند. این تکنیک به کاهش قدرت و اثرگذاری افکار خودکار بر رفتار کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Cognitive defusion، cognitive defusion، Cognitive Defusion

شناخت

گسست‌پذیری

Divergence (linguistics)

در زبان‌شناسی، گسست‌پذیری به توانایی زبان برای شکستن واحدهای معنایی یا دستوری به اجزای کوچک‌تر و قابل ترکیب مجدد اشاره دارد. این ویژگی امکان بیان مفاهیم نوین و پیچیده را از طریق ترکیب عناصر محدود زبانی فراهم می‌کند. این مفهوم با «تولیدپذیری» و «آزادی ساختاری» در نظام زبانی انسان مرتبط است.

نام‌های دیگر: Divergence (linguistics)

شناخت

گسلش شناختی

Cognitive Defusion

فرآیندی در درمان مبتنی بر پذیرش که در آن فرد یاد می‌گیرد با افکار خود به عنوان رویدادهای گذرا در ذهن برخورد کند، نه به عنوان حقایق مطلق. این تکنیک به کاهش چسبندگی به افکار و ایجاد فاصله میان خود و محتوای ذهنی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: گسلش شناختی

شناخت

گشتالت

gestalt

رویکردی در روان‌شناسی که بر ادراک کل‌نگر تأکید دارد و معتقد است کل، چیزی فراتر از مجموع اجزای آن است. در این دیدگاه، تمرکز بر سازماندهی تجربه‌های ادراکی و معنای کلی پدیده‌ها در بافتار آن‌هاست.

نام‌های دیگر: gestalt

شناخت

گفتار سازمان‌یافته

Organized speech

نوعی از جریان گفتاری است که در آن جملات و عبارات دارای پیوستگی منطقی و ساختاری صحیح هستند. در ارزیابی‌های روان‌شناختی، توانایی فرد در حفظ نظم در بیان افکار و ارتباط معنایی میان کلمات، نشان‌دهنده سلامت فرآیندهای شناختی است.

نام‌های دیگر: گفتار سازمان‌یافته

شناخت

گفتگومحور

Dialogic

رویکردی که بر تعامل دوطرفه و تبادل فعال میان دو یا چند نفر تأکید دارد. این مفهوم اغلب در یادگیری زبانی و تعاملات اجتماعی به کار می‌رود تا نشان‌دهنده فرآیندی باشد که در آن معنا از طریق گفتگو ساخته می‌شود.

نام‌های دیگر: Dialogic

شناخت

گفت‌وگوی درونی منفی

Negative self-talk

الگوی از خودگویی‌های خودانتقادگرانه و ناخوشایندی است که فرد در ذهن خود تکرار می‌کند. این گفت‌وگوهای درونی می‌تواند منجر به کاهش عزت‌نفس، افزایش اضطراب و تضعیف سلامت روان شود.

نام‌های دیگر: گفت‌وگوی درونی منفی

شناخت

گلدبرگ

Goldberg

این واژه معمولاً به الیوت گلدبرگ، روان‌شناس برجسته اشاره دارد که برای توسعهٔ پرسش‌های غربالگری روان‌شناختی مانند پرسش‌های گلدبرگ (GPQ) شناخته می‌شود. این ابزارها برای شناسایی سریع اختلالات روانی شایع مانند افسردگی و اضطراب در جمعیت‌های عمومی طراحی شده‌اند. گلدبرگ همچنین در زمینهٔ ساختار شخصیت و مدل پنج عاملی نقش داشته است.

نام‌های دیگر: گلدبرگ

شناخت

گلوریا

Gloria (Film Case Study)

منظور معمولاً مجموعهٔ فیلم‌های آموزشی کلاسیک روان‌شناسی است که در آن یک بازیگر نقش یک مراجع با مشکلات متنوع را ایفا می‌کند. این فیلم‌ها برای آموزش مهارت‌های مصاحبه بالینی و مشاهدهٔ تعاملات درمانی در محیط‌های آکادمیک استفاده می‌شوند. هدف، فراهم کردن سناریوی استاندارد برای تمرین و تحلیل تکنیک‌های درمانی توسط دانشجویان و متخصصان است.

نام‌های دیگر: گلوریا

شناخت

لحن و آهنگ گفتار

Prosody

ویژگی‌های صوتی زبان از جمله تکیه، آهنگ و ریتم که به معنای کلام بار معنایی و عاطفی می‌افزاید. این مؤلفه در درک احساسات گوینده و ساختار جملات نقش اساسی دارد.

نام‌های دیگر: Prosody، prosody

شناخت

لکنت زبان

Stuttering

اختلال روان‌زبانی که با تکرار یا کشیدگی صداها، کلمات یا بخش‌هایی از کلمات و مکث‌های ناخواسته مشخص می‌شود. این اختلال اغلب در دوران کودکی آغاز شده و می‌تواند بر ارتباطات کلامی و اعتمادبه‌نفس فرد تأثیر بگذارد. علل آن ترکیبی از عوامل عصبی-زیستی، ژنتیکی و محیطی است.

نام‌های دیگر: Stuttering، stuttering

شناخت

متاپلاستیسیته

Metaplasticity

به «پلاستیسیتهٔ پلاستیسیته» یا تغییر در آستانه و حساسیت تغییرپذیری سیناپسی اشاره دارد. این مفهوم بیان می‌کند که تجربه‌های قبلی، نحوه و میزان تغییرات سیناپسی آینده را تحت تأثیر قرار می‌دهند. متاپلاستیسیته مکانیسمی تنظیمی است که از اشباع بیش‌ازحد یا ناپایداری شبکه‌های عصبی جلوگیری می‌کند.

نام‌های دیگر: Metaplasticity

شناخت

متر

meter

متر در بافت روان‌شناسی و موسیقی، به معنای سیستم سازمان‌دهی ضرب‌ها بر اساس الگوهای تکرارشونده است. این مفهوم با ادراک زمانی و توانایی مغز در دسته‌بندی محرک‌های ریتمیک مرتبط است. متر به افراد امکان می‌دهد تا جریان زمانی رویدادها را پیش‌بینی و پردازش کنند.

نام‌های دیگر: متر

شناخت

متر موسیقایی

musical meter

متر موسیقایی به الگوی تکرارشونده ضرب‌ها در موسیقی اشاره دارد که در آن برخی ضرب‌ها بر دیگران برتری دارند. این ساختار به شنونده کمک می‌کند تا ریتم و وزن قطعه را درک کند و معمولاً با نشان‌های ریتمیک مشخص می‌شود. در روان‌شناسی موسیقی، درک متر به پردازش زمانی و پیش‌بینی‌پذیری محرک‌های شنیداری مرتبط است.

نام‌های دیگر: متر موسیقایی

شناخت

متر موسیقایی

musical meter

متر موسیقایی به ساختار ضرب‌های تکرارشونده در قطعات موسیقی اطلاق می‌شود که بر اساس الگوهای مشخصی سازمان‌دهی شده‌اند. این مفهوم در روان‌شناسی موسیقی برای بررسی نحوه پردازش ریتم و ادراک زمان توسط مغز کاربرد دارد. درک متر موسیقایی به شنوندگان امکان می‌دهد تا جریان موسیقی را بهتر دنبال کنند.

نام‌های دیگر: musical meter

شناخت

محتوای فکر

Thought content

مجموعهٔ ایده‌ها، باورها، عقاید و موضوعاتی است که ذهن فرد در حین تفکر بر آن‌ها تمرکز می‌کند. این مفهوم با نحوهٔ بیان و جریان یافتن افکار، یعنی فرایند فکر، متمایز است.

نام‌های دیگر: محتوای فکر

شناخت

محدودکننده

Limiting

در روان‌شناسی، این اصطلاح معمولاً به باورها، عادت‌ها یا الگوهای فکری اشاره دارد که مانع از پیشرفت فرد یا تحقق پتانسیل‌های او می‌شوند. این محدودیت‌ها اغلب ناخودآگاه عمل کرده و باعث تداوم رفتارهای ناکارآمد یا ترس از تغییر می‌شوند. شناسایی و بازسازی این باورها یکی از اهداف اصلی رویکردهای شناختی-رفتاری است.

نام‌های دیگر: Limiting

شناخت

محرک

Stimulus

محرک هرگونه رویداد یا تغییری در محیط داخلی یا خارجی است که می‌تواند بر رفتار یا فرآیندهای روانی موجود زنده تأثیر بگذارد و آن‌ها را فعال یا تغییر دهد. در روان‌شناسی یادگیری، محرک‌ها نقش کلیدی در شکل‌گیری پاسخ‌ها و شرطی‌سازی ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: محرک

شناخت

محیط‌های یادگیری سازگار

adaptive learning environments

محیط‌های یادگیری سازگار، سیستم‌های آموزشی هوشمندی هستند که با تحلیل مستمر عملکرد و نیازهای یادگیرنده، محتوا و روش تدریس را به‌صورت پویا تنظیم می‌کنند. این سیستم‌ها با استفاده از داده‌های رفتاری و شناختی، مسیر یادگیری را شخصی‌سازی کرده تا بازدهی آموزشی افزایش یابد. هدف اصلی آن‌ها ارائه تجربه‌ای متناسب با سطح دانش و سبک یادگیری هر فرد است.

نام‌های دیگر: adaptive learning environments

شناخت

مداخلات مبتنی بر مدرسه

school-based interventions

این اصطلاح به مجموعه‌ای از برنامه‌ها و خدمات روان‌شناختی اطلاق می‌شود که مستقیماً در محیط آموزشی و مدرسه اجرا می‌شوند. هدف اصلی آن‌ها ارتقای سلامت روان، پیشگیری از مشکلات رفتاری و بهبود عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان است. این مداخلات معمولاً توسط روان‌شناسان مدرسه و تیم‌های چندرشته‌ای طراحی و پیاده‌سازی می‌شوند.

نام‌های دیگر: مداخلات مدرسه‌ای

شناخت

مداخله شناختی

Cognitive Intervention

مداخله شناختی مجموعه‌ای از تکنیک‌های درمانی است که هدف آن اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و بهبود عملکردهای شناختی مانند توجه، حافظه و حل مسئله است. این رویکرد معمولاً در روان‌درمانی‌هایی مانند درمان شناختی-رفتاری استفاده می‌شود تا به افراد کمک کند تا با تغییر نگرش‌های منفی، هیجانات و رفتارهای خود را تنظیم کنند. مداخلات شناختی بر اساس اصول یادگیری و تغییر باورهای مرکزی طراحی شده‌اند.

نام‌های دیگر: مداخله شناختی

شناخت

مدت زمان (موسیقی)

Duration (music)

در روان‌شناسی موسیقی، مدت زمان به طول تداوم یک قطعه یا بخش خاصی از موسیقی اشاره دارد که بر ادراک شنیداری و پاسخ‌های هیجانی تأثیر می‌گذارد. درک نحوه پردازش زمان در موسیقی به بررسی تجربیات شنیداری و تأثیرات عاطفی آن کمک می‌کند. این مفهوم در تحلیل ساختار موسیقی و واکنش‌های روان‌شناختی به آن کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Duration (music)

شناخت

مدل تعاملی

Interaction model

مدلی نظری که در آن متغیرهای مختلف روان‌شناختی یا محیطی به‌صورت دوسویه و پویا بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند. در این چارچوب، هیچ عاملی به‌تنهایی تعیین‌کننده نهایی نیست، بلکه نتیجه از تعامل پیچیده اجزا حاصل می‌شود. این رویکرد در نظریه‌های شخصیت و یادگیری کاربرد گسترده‌ای دارد.

نام‌های دیگر: Interaction model

شناخت

مدل چندسطحی

Multilevel model

مدل‌های چندسطحی چارچوب‌های آماری هستند که برای تحلیل داده‌های سلسله‌مراتبی طراحی شده‌اند، به‌طوری که افراد درون گروه‌ها قرار دارند. این مدل‌ها به پژوهشگران اجازه می‌دهند تا تأثیرات همزمان متغیرهای فردی و زمینه‌ای را به‌طور همزمان بررسی کنند. در روان‌شناسی، این روش برای مطالعه تعامل بین ویژگی‌های فردی و محیط‌های اجتماعی یا سازمانی کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Multilevel model، multilevel models

شناخت

مدل خود-بازبینی

S-REF

مدل خود-بازبینی (S-REF) چارچوبی نظری دربارهٔ خودآگاهی و تنظیم شناختی است. این مدل توضیح می‌دهد که چگونه توجه به خود و پردازش اطلاعات در سطوح مختلف، بر رفتار و هیجان تأثیر می‌گذارد. تمرکز اصلی بر نقش باورها و انتظارات در شکل‌دهی به تجربهٔ شخصی است.

نام‌های دیگر: S-REF

شناخت

مدل درایفوس برای کسب مهارت

Dreyfus model of skill acquisition

این مدل پنج مرحله‌ای تحول تخصص را از مبتدی تا استاد توصیف می‌کند: مبتدی، پیشرفته، کارآمد، متخصص و استاد. در مراحل اولیه، یادگیری مبتنی بر قواعد صریح و بدون زمینه است، اما با افزایش تجربه، فرد به درک شهودی و کلی‌نگر از موقعیت‌ها دست می‌یابد. این چارچوب در آموزش‌های بالینی و حرفه‌ای کاربرد گسترده‌ای دارد.

نام‌های دیگر: Dreyfus model of skill acquisition

شناخت

مدل ذهن‌سازی دینامیک

Dynamic Mental Model

مدل ذهن‌سازی دینامیک (DMM) یک چارچوب نظری است که بر اساس آن، ذهن انسان به‌طور مداوم مدل‌های داخلی از خود، دیگران و محیط پیرامون می‌سازد و به‌روزرسانی می‌کند. این مدل‌ها به فرد کمک می‌کنند تا تجربیات را تفسیر کرده و رفتارهای سازگارانه را پیش‌بینی کند. اختلال در این فرآیند دینامیک می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های هیجانی و رفتاری شود.

نام‌های دیگر: DMM

شناخت

مدل زبانی

Language model

مدل زبانی یک سیستم محاسباتی است که احتمال ظهور دنباله‌ای از کلمات را بر اساس کلمات پیشین پیش‌بینی می‌کند. این مدل‌ها با تحلیل حجم عظیمی از متن، ساختار و معنای زبان را یاد می‌گیرند. در روان‌شناسی زبان، این ابزارها برای شبیه‌سازی فرآیندهای تولید و درک گفتار و مطالعه مکانیسم‌های شناختی مرتبط با زبان استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: Language model

شناخت

مدل سه‌بخشی اضطراب

Three-component model of anxiety

رویکردی که اضطراب را در سه سطح فیزیولوژیک، شناختی و رفتاری تحلیل می‌کند. این مدل به بررسی چگونگی تعامل واکنش‌های جسمی، افکارکرد شناختی، هیجانی و رفتاری را که در تجربه اضطراب نقش ایفا می‌کنند، تبیین می‌کند.

نام‌های دیگر: مدل سه‌بخشی اضطراب

شناخت

مدل‌سازی ریاضی

Mathematical modeling

مدل‌سازی ریاضی فرآیند بازنمایی سیستم‌های روان‌شناختی با استفاده از زبان و اصول ریاضیات برای پیش‌بینی رفتار است. این روش به پژوهشگران اجازه می‌دهد تا فرضیه‌های نظری را به صورت دقیق و قابل آزمون تبدیل کنند. مدل‌های ریاضی در حوزه‌های شناختی و عصب‌روان‌شناسی برای شبیه‌سازی فرآیندهای تصمیم‌گیری استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: مدل‌سازی ریاضی

شناخت

مرگ‌آگاهی

Mortality salience

وضعیت شناختی که در آن فرد به شدت نسبت به ناپایداری حیات و حتمی بودن مرگ خود آگاه می‌شود. این آگاهی می‌تواند بر خودپنداره و رفتارهای دفاعی فرد تأثیرگذار باشد.

نام‌های دیگر: مرگ‌آگاهی

شناخت

مرور ذهنی فعال

active rehearsal

مرور ذهنی فعال به فرآیندی اشاره دارد که در آن فرد اطلاعات را با تکرار آگاهانه و معنادار در ذهن خود تثبیت می‌کند. این روش با مرور مکانیکی متفاوت است و بر درک و سازماندهی اطلاعات تمرکز دارد تا حافظه بلندمدت تقویت شود.

نام‌های دیگر: active rehearsal، مرور ذهنی فعال

شناخت

مسئلهٔ ذهن و بدن

Mind-body problem

این مفهوم به چگونگی رابطه و تعامل میان پدیده‌های ذهنی و رویدادهای فیزیکی در بدن اشاره دارد. در روان‌شناسی، این مسئله بر چالش تبیین چگونگی تأثیرگذاری افکار و احساسات بر عملکرد بیولوژیک و بالعکس تمرکز دارد. پژوهشگران با رویکردهای عصب‌روان‌شناسی و شناختی به دنبال درک مکانیسم‌های مشترک این دو حوزه هستند.

نام‌های دیگر: مسئله ذهن و بدن

شناخت

مسئله ریاضی

Mathematical problem

مسئله ریاضی موقعیتی است که در آن فرد با مانعی روبرو می‌شود که برای رسیدن به هدف مشخص، نیاز به اعمال دانش و مهارت‌های شناختی دارد. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی به مطالعه فرآیندهای حل مسئله و استدلال منطقی اشاره دارد. درک ساختار مسئله و انتخاب راهبرد مناسب، اجزای کلیدی در این فرآیند محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: Mathematical problem

شناخت

مسیر (رایانش)

Path (computing)

در علوم شناختی و مدل‌سازی محاسباتی، مسیر به دنباله‌ای از گره‌ها یا حالت‌ها اطلاق می‌شود که از طریق روابط یا انتقال‌های مشخص به هم متصل شده‌اند. این مفهوم برای شبیه‌سازی فرآیندهای تصمیم‌گیری، یادگیری و جریان اطلاعات در شبکه‌های عصبی یا مدل‌های ذهنی استفاده می‌شود و ساختار منطقی پیمایش در فضای مسئله را تعریف می‌کند.

نام‌های دیگر: Path (computing)

شناخت

مشاهده

Observation

مشاهده، روشی بنیادین در پژوهش روان‌شناسی است که طی آن پژوهشگر رفتار یا پدیده‌ها را بدون مداخله مستقیم و با دقت ثبت می‌کند. این روش می‌تواند به صورت ساختاریافته یا غیرساختاریافته و در محیط طبیعی یا آزمایشگاهی انجام شود. هدف اصلی آن، جمع‌آوری داده‌های عینی و توصیف دقیق رفتارهاست تا الگوهای رفتاری شناسایی شوند.

نام‌های دیگر: مشاهده

شناخت

مصاحبه آموزشی روان‌درمانی

Psychotherapeutic Educational Interview

فرآیندی تعاملی و هدفمند است که در آن درمانگر با استفاده از تکنیک‌های گفت‌وگو، دانش و مهارت‌های مقابله‌ای را به مراجع منتقل می‌کند. این رویکرد بر آموزش آگاهی‌بخشی، بازسازی شناختی و توسعه راهبردهای حل مسئله تمرکز دارد. هدف اصلی، توانمندسازی مراجع برای مدیریت بهتر چالش‌های روان‌شناختی از طریق یادگیری است.

نام‌های دیگر: مصاحبه آموزشی روان‌درمانی

شناخت

مصاحبه بالینی

Clinical interview

فرآیند تعامل مستقیم و سازمان‌یافته میان متخصص و فرد به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت روان. این مصاحبه برای درک تاریخچهٔ فردی، علائم و تشخیص‌های اولیه در فرآیند ارزیابی استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: مصاحبه بالینی، مصاحبه‌ی بالینی

شناخت

مصاحبه نیمه‌ساختاریافته

Semi-structured interview

نوعی گفت‌وگوی پژوهشی است که در آن مصاحبه‌گر از پیش‌طرح یا راهنمای سوالاتی پیروی می‌کند، اما امکان انعطاف و پرسش‌های پیگیری بر اساس پاسخ‌های مصاحبه‌شونده وجود دارد. این روش تعادلی میان نظم و آزادی عمل ایجاد می‌کند تا داده‌های غنی و عمیق‌تری نسبت به مصاحبه ساختاریافته به دست آید.

نام‌های دیگر: Semi-structured interview

شناخت

مصاحبه یونگ

Jungian Interview

مصاحبه یونگ رویکردی بالینی و اکتشافی در روان‌درمانی تحلیلی کارل گوستاو یونگ است. هدف آن کاوش در ناخودآگاه فردی و جمعی، کهن‌الگوها و فرآیند فردیت‌یابی مراجع است. این مصاحبه ساختاری منعطف دارد و بر درک عمیق نمادها و رویاهای بیمار تمرکز می‌کند.

نام‌های دیگر: مصاحبه یونگ

شناخت

مطالعات فرهنگی

Cultural Studies

مطالعات فرهنگی حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است که به بررسی چگونگی شکل‌گیری معنا، قدرت و هویت در بسترهای فرهنگی می‌پردازد. در روان‌شناسی، این رویکرد به تحلیل تأثیرات ساختارهای فرهنگی بر فرآیندهای شناختی، عاطفی و رفتاری افراد کمک می‌کند. این حوزه بر نقش زبان، نمادها و گفتمان‌ها در سازوکارهای روانی تأکید ویژه‌ای دارد.

نام‌های دیگر: مطالعات فرهنگی

شناخت

مطالعه درس

Lesson study

مطالعه درس یک رویکرد توسعه حرفه‌ای معلمان است که در آن گروهی از مربیان با همکاری یکدیگر، برنامه درسی را طراحی، اجرا و ارزیابی می‌کنند. اگرچه ریشه در علوم تربیتی دارد، اما در روان‌شناسی آموزشی به عنوان روشی برای بهبود فرآیندهای یادگیری و تدریس مورد توجه است. این روش بر یادگیری مشارکتی و بازخورد ساختاریافته تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: Lesson study، lesson study

شناخت

مطالعهٔ موردی

case study

روش تحقیقی کیفی در روان‌شناسی است که به بررسی عمیق و دقیق یک فرد، گروه یا رویداد خاص می‌پردازد. پژوهشگران از طریق مشاهده، مصاحبه و تحلیل مدارک، اطلاعات جامعی دربارهٔ پدیدهٔ مورد نظر جمع‌آوری می‌کنند. این روش برای کشف الگوهای جدید یا مطالعهٔ موارد نادر بسیار کارآمد است.

نام‌های دیگر: مطالعه موردی

شناخت

مطالعه و یادگیری

Study and learning

فرآیند اکتساب دانش، مهارت‌ها یا رفتارهای جدید از طریق مطالعه، تجربه یا آموزش است. این فعالیت نقش مهمی در توسعه شناختی و رشد فکری فرد ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: مطالعه و یادگیری

شناخت

معاینه وضعیت روانی

Mental status examination

یک فرآیند ارزیابی ساختارمند برای بررسی وضعیت فعلی عملکرد شناختی، عاطفی و رفتاری فرد است. این معاینه شامل بررسی دقیق جنبه‌هایی نظیر آگاهی، توجه، حافظه، تفکر و درک است تا وضعیت سلامت روان در لحظه مورد سنجش قرار گیرد.

نام‌های دیگر: معاینه وضعیت روانی، معاینه‌ی وضعیت روانی

شناخت

معرفت

knowledge

معرفت در روان‌شناسی به مجموعه‌ای از باورها، اطلاعات و مهارت‌هایی اطلاق می‌شود که فرد از طریق تجربه و یادگیری کسب کرده است. این مفهوم با حافظه و پردازش اطلاعات پیوند عمیقی دارد و پایهٔ قضاوت‌ها و تصمیم‌گیری‌ها را تشکیل می‌دهد. ساختارهای شناختی مختلف نقش کلیدی در سازمان‌دهی این دانش ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: معرفت

شناخت

معرفت‌شناسی عدم قطعیت

Epistemology of uncertainty

معرفت‌شناسی عدم قطعیت به بررسی چگونگی شکل‌گیری باورها و دانش در شرایطی می‌پردازد که اطلاعات ناقص یا غیرقطعی هستند. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی به توانایی فرد برای مدیریت ابهام و تصمیم‌گیری بدون اطمینان کامل از پیامدها اشاره دارد. درک این موضوع به بهبود سازگاری روانی در موقعیت‌های پیچیده کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: معرفت و عدم‌قطعیت

شناخت

معلم پیش‌خدمت

Servant Teacher

معلم پیش‌خدمت رویکردی آموزشی است که در آن اولویت اصلی، خدمت به رشد و نیازهای یادگیرندگان است. این سبک تدریس بر همدلی، شنیدن فعال و توانمندسازی دانش‌آموزان تأکید دارد تا آن‌ها به سمت خودمختاری و رشد اخلاقی حرکت کنند. در روان‌شناسی تربیتی، این مدل به عنوان الگویی برای ایجاد محیط‌های حمایتی و انگیزشی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: معلم پیش‌خدمت

شناخت

معماری شناختی

Architecture

در روان‌شناسی، معماری به ساختار بنیادین و سازمان‌یافته‌ی سیستم‌های ذهنی یا عصبی اشاره دارد که فرآیندهای شناختی و رفتاری را ممکن می‌سازد. این مفهوم شامل نحوه اتصال و تعامل اجزای مختلف مغز یا ذهن برای پردازش اطلاعات است. معماری شناختی چارچوبی نظری برای درک مکانیسم‌های زیربنایی یادگیری، حافظه و توجه فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: Architecture

شناخت

معناسازی

Meaning making

فرآیند شناختی و عاطفی است که طی آن افراد به رویدادهای زندگی، به‌ویژه تجربیات دشوار یا بحرانی، معنا و تفسیر می‌بخشند. این فرآیند به افراد کمک می‌کند تا جهان‌بینی خود را بازسازی کرده و احساس سازگاری و رشد پس از سانحه را تجربه کنند. معناسازی نقش کلیدی در سلامت روان و تاب‌آوری روان‌شناختی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: Meaning making، meaning-making

شناخت

معناسازی

Sensemaking

فرآیند فعال و اجتماعی است که طی آن افراد تجربیات ناگهانی یا مبهم خود را تفسیر کرده و برای آن‌ها معنا و ساختار ایجاد می‌کنند. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی و سازمانی برای درک چگونگی درک انسان از محیط پیرامونش به کار می‌رود. معناسازی به افراد کمک می‌کند تا در شرایط عدم قطعیت، تصمیم‌گیری کنند.

نام‌های دیگر: Sensemaking، sensemaking

شناخت

معناشناسی رایانشی

Semantics (computer science)

در روان‌شناسی شناختی، این مفهوم به مطالعه چگونگی پردازش معنا در ذهن انسان و شبیه‌سازی آن توسط رایانه اشاره دارد. این حوزه بررسی می‌کند که چگونه نمادها و نشانه‌ها در سیستم‌های هوشمند بار معنایی می‌گیرند و با مفاهیم ذهنی مرتبط می‌شوند. درک معنا در این بستر، پایه‌ای برای تحلیل فرآیندهای زبانی و شناختی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: Semantics (computer science)

شناخت

معنای رویا

Dream meaning

بررسی محتوا و نمادهای ذهنی که در هنگام خواب تجربه می‌شوند تا پیام یا بازتابی از فرآیندهای روانی فرد باشند. این مفهوم در روان‌کاوی به تحلیل نمادهای نهفته در رویا برای درک ناخودآگاه می‌پردازد.

نام‌های دیگر: معنای رویا

شناخت