فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۲۰ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آموزش پیش‌دبستانی

Early childhood education

فرآیند آموزشی رسمی و غیررسمی است که کودکان خردسال، معمولاً از بدو تولد تا هشت سالگی را هدف قرار می‌دهد. این دوره بر رشد شناختی، عاطفی، اجتماعی و جسمانی کودک تمرکز دارد و با استفاده از روش‌های بازی‌محور و تعاملی، زمینه‌ساز موفقیت‌های تحصیلی آینده می‌شود.

نام‌های دیگر: Early childhood education، early childhood education

رشد

آموزش زیست‌محیطی

Environmental education

آموزش زیست‌محیطی فرآیندی است که هدف آن ایجاد آگاهی، نگرش و مهارت‌های لازم برای حل مسائل زیست‌محیطی و پیشگیری از آن‌هاست. این آموزش بر درک تعاملات بین اکوسیستم‌ها و جوامع انسانی تأکید دارد. از منظر روان‌شناسی، این نوع آموزش به تقویت مسئولیت‌پذیری اجتماعی و کاهش احساس بی‌قراری اکولوژیک کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Environmental education، environmental education

رشد

آموزش و پرورش

education and training

فرآیند نظام‌مند انتقال دانش، مهارت‌ها و ارزش‌ها به افراد برای تسهیل رشد شناختی و اجتماعی. این حوزه شامل یادگیری رسمی و غیررسمی در محیط‌های مختلف آموزشی است.

نام‌های دیگر: آموزش و پرورش

رشد

اختلالات دفع

Elimination Disorders

اختلالات دفع دسته‌ای از اختلالات روان‌شناختی هستند که با دفع مکرر ادرار یا مدفوع در مکان‌های نامناسب (مانند لباس یا رختخواب) پس از سنین رشد فیزیولوژیک مشخص تعریف می‌شوند. این اختلالات می‌توانند ناشی از عوامل روانی، استرس‌های محیطی یا مشکلات پزشکی باشند. تشخیص و درمان به موقع برای جلوگیری از پیامدهای اجتماعی و روانی ضروری است.

نام‌های دیگر: اختلالات دفع

رشد

بزرگسالان نوظهور

emerging adults

بزرگسالان نوظهور به افرادی اطلاق می‌شود که در دهه بیست زندگی خود قرار دارند و در مرز بین نوجوانی و بزرگسالی کامل قرار دارند. این مفهوم توسط روان‌شناسانی مانند جفری آرنت معرفی شد و ویژگی‌هایی مانند کاوش هویت، عدم ثبات شغلی و تحصیلی، و تمرکز بر خود را شامل می‌شود. این دوره به عنوان یک مرحله مستقل رشد شناخته می‌شود که در آن افراد به دنبال کشف مسیر زندگی خود هستند.

نام‌های دیگر: بزرگسالان نوظهور، emerging adults

رشد

بی‌اختیاری ادرار (انورزیس)

Enuresis

انورزیس یا بی‌اختیاری ادرار، تکرار دفع غیرارادی ادرار در محیط‌های نامناسب (مانند رختخواب یا لباس) در سنی است که انتظار می‌رود کودک کنترل مثانه را کسب کرده باشد. این اختلال می‌تواند اولیه (همیشگی) یا ثانویه (بعد از دوره‌ای خشکی) باشد. عوامل ژنتیکی، هورمونی و روان‌شناختی در بروز آن نقش دارند.

نام‌های دیگر: بی‌اختیاری ادرار (انورزیس)

رشد

بی‌اختیاری مدفوع (انکوپرزیس)

Encopresis

انکوپرزیس یا بی‌اختیاری مدفوع، تکرار دفع مدفوع در مکان‌های نامناسب توسط کودکانی است که سن تکاملی کافی برای کنترل روده را دارند. این وضعیت اغلب با یبوست شدید و احتباس مدفوع همراه است که منجر به نشت مدفوع مایع می‌شود. جنبه‌های روان‌شناختی مانند مقاومت در برابر آموزش توالت یا استرس‌های محیطی نیز در آن دخیل هستند.

نام‌های دیگر: بی‌اختیاری مدفوع (انکوپرزیس)

رشد

تجربه

Experience

مجموعه‌ای از رویدادها، فعالیت‌ها و تعاملات مستقیمی که فرد در طول زندگی با آن‌ها مواجه می‌شود و بر ساختار روانی و رفتار او تأثیر می‌گذارد. تجربه‌ها بستر اصلی یادگیری، شکل‌گیری باورها و توسعه مهارت‌های سازگاری هستند. این مفهوم در روان‌شناسی اغلب به عنوان عاملی کلیدی در تغییرات رفتاری و شناختی در نظر گرفته می‌شود.

نام‌های دیگر: تجربه

رشد

تعامل‌گرایی بوم‌شناختی

ecological transactional

مدلی نظری که بر تعامل مستمر و دوطرفه میان فرد و محیط‌های مختلف زندگی او تأکید دارد. در این دیدگاه، رشد انسان محصول فرآیندهای متقابل میان ویژگی‌های فردی و بافت‌های اجتماعی و محیطی است.

نام‌های دیگر: ecological transactional

رشد

تکامل

Evolution

تکامل فرآیندی است که طی آن ویژگی‌های زیستی و رفتاری موجودات زنده در طول نسل‌ها تغییر می‌کند. نظریه تکامل داروینی توضیح می‌دهد که چگونه انتخاب طبیعی بر بقا و سازگاری تأثیر می‌گذارد. در روان‌شناسی، این مفهوم به درک ریشه‌های تکاملی رفتارهای انسانی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: تکامل

رشد

دبستان

elementary school

دبستان مرحله اولیه آموزش رسمی است که معمولاً سنین پیش‌دبستانی تا پایان دوره ابتدایی را پوشش می‌دهد. این محیط نقش کلیدی در شکل‌گیری مهارت‌های شناختی پایه، مهارت‌های اجتماعی اولیه و عادت‌های یادگیری دارد. از دیدگاه روان‌شناسی رشد، دبستان فضایی برای گذار از بازی‌های آزاد به ساختارهای منظم آموزشی و تعامل با همسالان است.

نام‌های دیگر: elementary school

رشد

دوران کودکی نوپایی

Early childhood

محدوده سنی خاصی از رشد انسان را توصیف می‌کند که معمولاً از بدو تولد تا هشت سالگی را در بر می‌گیرد. این دوره به عنوان حساس‌ترین زمان برای شکل‌گیری ساختارهای مغزی، زبان و شخصیت شناخته می‌شود و تجربیات آن تأثیرات عمیقی بر سلامت روان و عملکرد آینده فرد باقی می‌گذارد.

نام‌های دیگر: Early childhood، early childhood

رشد

روان‌شناسی تربیتی

Educational Psychology

شاخه‌ای از روان‌شناسی که به مطالعه فرآیندهای یادگیری و آموزش در محیط‌های آموزشی می‌پردازد. این حوزه بر چگونگی یادگیری، انگیزش، تفاوت‌های فردی و تأثیر عوامل محیطی بر رشد شناختی تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: Educational Psychology، educational psychology، Educational psychology

رشد

روان‌شناسی تکاملی

Evolutionary Psychology

روان‌شناسی تکاملی رویکردی است که رفتار و فرآیندهای ذهنی انسان را از منظر سازگاری‌های تکاملی بررسی می‌کند. این مکتب فرض می‌کند که بسیاری از ویژگی‌های روانی امروزی، نتایج انتخاب طبیعی هستند که در طول تاریخ تکامل گونه انسان شکل گرفته‌اند. هدف آن درک چرایی وجود مکانیسم‌های روانی خاص مانند ترس یا جفت‌یابی است.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی تکاملی

رشد

سواد اولیه

Early literacy

سواد اولیه به مرحله‌ای از رشد اشاره دارد که در آن کودکان با مفاهیم خواندن و نوشتن آشنا می‌شوند، پیش از آنکه به صورت رسمی این مهارت‌ها را بیاموزند. این مرحله شامل آشنایی با کتاب، داستان‌خوانی و درک رابطه بین نمادها و معنا است. سواد اولیه پایه‌ای برای یادگیری رسمی خواندن و نوشتن در مدرسه فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: Early literacy، early literacy

رشد

سواد نوظهور

Emergent literacy

سواد نوظهور به فرآیند تدریجی کسب مهارت‌های خواندن و نوشتن در سنین خردسالی گفته می‌شود. این مفهوم بر این باور است که کودکان از بدو تولد در حال یادگیری درباره زبان و نوشتار هستند. این مرحله شامل بازی با کلمات، شناخت حروف و درک ساختار داستان است.

نام‌های دیگر: Emergent literacy، emergent literacy

رشد

شب‌ادراری و بی‌اختیاری مدفوع

Enuresis and Encopresis

شب‌ادراری به ترشح غیرارادی ادرار در خواب و بی‌اختیاری مدفوع به دفع غیرارادی مدفوع در کودکان اطلاق می‌شود که پس از سن تکاملی کنترل مثانه و روده رخ می‌دهد. این اختلالات می‌توانند ریشه‌های روان‌شناختی مانند اضطراب یا تروما داشته باشند یا ناشی از تاخیر در تکامل سیستم عصبی باشند. تشخیص و درمان به‌موقع برای جلوگیری از عوارض روانی و اجتماعی ضروری است.

نام‌های دیگر: شب‌ادراری و بی‌اختیاری مدفوع

رشد

فرگشت

Evolution

تغییرات تدریجی و نسل‌درنسل در ویژگی‌های ژنتیکی و رفتاری موجودات زنده در طول زمان. در روان‌شناسی تکاملی، این مفهوم برای توضیح ریشه‌های زیستی رفتارها، هیجانات و ساختارهای شناختی انسانی به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: فرگشت

رشد

فرهنگ‌نگاری

Ethnography

فرهنگ‌نگاری روشی پژوهشی در انسان‌شناسی و روان‌شناسی فرهنگی است که در آن پژوهشگر برای مدتی طولانی در میان یک گروه یا جامعه زندگی می‌کند تا رفتارها و باورها را از درون مشاهده کند. این روش بر مشاهده مشارکتی و مصاحبه‌های عمیق برای درک معانی فرهنگی تأکید دارد. نتایج فرهنگ‌نگاری توصیفی غنی و زمینه‌مند از سبک زندگی یک گروه ارائه می‌دهد.

نام‌های دیگر: Ethnography

رشد

نظریه تکامل

Evolutionary theory

چارچوبی علمی که بیانگر تغییرات تدریجی و انطباقی در ویژگی‌های موجودات زنده در طول نسل‌هاست. در روان‌شناسی، این نظریه به بررسی ریشه‌های زیستی و تکاملی رفتارهای انسانی می‌پردازد.

نام‌های دیگر: نظریه تکامل

رشد