فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۲۰ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آزادی نگرش

Attitudinal Value

این مفهوم به توانایی انسان در انتخاب نگرش خود نسبت به شرایط نامطلوب و رنج‌های اجتناب‌ناپذیر اشاره دارد. ویکتور فرانکل معتقد بود که حتی در سخت‌ترین محیط‌ها، فرد آزادی درونی برای تعیین واکنش‌های معنادار خود را حفظ می‌کند. این آزادی، بنیان مسئولیت‌پذیری اخلاقی و معنای زندگی در مواجهه با رنج است.

نام‌های دیگر: آزادی نگرش

هیجان و خلق

آموزش عاطفی

Affective Education

آموزش عاطفی رویکردی نظام‌مند است که هدف آن پرورش مهارت‌های هیجانی، نگرش‌ها و ارزش‌های دانش‌آموزان در کنار رشد شناختی آنان است. این روش بر این باور استوار است که احساسات و هیجانات نقش بنیادینی در یادگیری و سازگاری اجتماعی ایفا می‌کنند. تمرکز اصلی بر توسعه هوش هیجانی، همدلی و توانایی مدیریت احساسات در محیط‌های آموزشی قرار دارد.

نام‌های دیگر: Affective Education

هیجان و خلق

احساس

affect

احساس به تجربه‌های هیجانی کلی و غیراختصاصی اشاره دارد که شامل طیف وسیعی از حالات خلقی و احساسات آنی می‌شود. این مفهوم به عنوان مولفه‌ای از تجربه‌ی هیجانی، ارزش مثبت یا منفی یک رویداد را در لحظه نشان می‌دهد. احساسات می‌توانند کوتاه‌مدت باشند و لزوماً با محرک‌های خاص یا الگوهای رفتاری مشخص همراه نیستند.

نام‌های دیگر: affect

هیجان و خلق

اضطراب و خلق

Anxiety and mood

حوزه‌ای در روان‌شناسی که به بررسی حالات هیجانی مرتبط با ترس، نگرانی و نوسانات خلقی می‌پردازد. این مفاهیم بر نحوه تجربه و تنظیم هیجانات در پاسخ به محرک‌های محیطی و درونی تمرکز دارند.

نام‌های دیگر: اضطراب و خلق

هیجان و خلق

برانگیختگی

Arousal

برانگیختگی به سطح کلی فعالیت فیزیولوژیک و روانی سیستم عصبی مرکزی اشاره دارد که شامل هوشیاری و آمادگی برای پاسخ‌گویی است. این حالت می‌تواند از خواب عمیق تا هیجان شدید متغیر باشد و توسط سیستم عصبی خودمختار تنظیم می‌شود. برانگیختگی بالا می‌تواند به عملکرد بهتر کمک کند، اما برانگیختگی بیش از حد منجر به اضطراب و کاهش تمرکز می‌شود.

نام‌های دیگر: برانگیختگی

هیجان و خلق

بی‌لذتی

Anhedonia

ناتوانی یا کاهش توانایی در تجربه لذت از فعالیت‌هایی که پیش‌تر برای فرد خوشایند بوده‌اند. این ویژگی یکی از نشانه‌های کلیدی در بسیاری از اختلالات خلقی و افسردگی است.

نام‌های دیگر: بی‌لذتی

هیجان و خلق

بی‌لذتی

Anhedonia

ناتوانی یا کاهش توانایی در تجربه لذت از فعالیت‌هایی که پیش‌تر برای فرد خوشایند و لذت‌بخش بوده‌اند. این ویژگی یکی از نشانه‌های کلیدی در بسیاری از اختلالات خلقی و روان‌شناختی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: بی‌لذتی (آنهدونیا)

هیجان و خلق

تحسین

Admiration

تحسین یک هیجان مثبت اجتماعی است که ناشی از ارزیابی مثبت ویژگی‌های برجسته یا دستاوردهای فرد دیگر می‌باشد. این احساس با احترام عمیق همراه است و می‌تواند انگیزه‌ای برای الگوبرداری و بهبود خود باشد. در روابط بین‌فردی، بیان تحسین سازنده به تقویت اعتماد به نفس و صمیمیت کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: تحسین

هیجان و خلق

تعیین دستور جلسه

Agenda setting

فرآیندی مشارکتی است که در آن درمانگر و اعضا موضوعات اصلی مورد بحث در جلسه را مشخص و اولویت‌بندی می‌کنند. این کار به تمرکز گروه بر مسائل کلیدی و مدیریت زمان کمک شایانی می‌کند. دستور جلسه می‌تواند از پیش تعیین شده باشد یا در همان جلسه با نظرسنجی از اعضا شکل گیرد تا مشارکت و تعهد آن‌ها افزایش یابد.

نام‌های دیگر: تعیین دستور جلسه

هیجان و خلق

تمرکز هیجانی

Affective focus

توجه آگاهانه و معطوف کردن تمرکز فرد بر تجربه‌های احساسی و هیجانی در لحظه حال. این وضعیت به فرد کمک می‌کند تا با ماهیت عواطف خود مواجه شده و آن‌ها را بدون قضاوت درک کند.

نام‌های دیگر: تمرکز هیجانی

هیجان و خلق

خشم

Anger

یک هیجان پایه و پاسخ انگیختی است که معمولاً در واکنش به احساس مورد تعرض قرار گرفتن، بی‌عدالتی یا ناکامی بروز می‌کند. این حالت هیجانی شامل تغییرات فیزیولوژیک و تمایل به واکنش‌های دفاعی یا تهاجمی است.

نام‌های دیگر: خشم

هیجان و خلق

خشم

anger

خشم یک هیجان اولیه و واکنش طبیعی به تهدید، ممانعت از اهداف یا بی‌عدالتی ادراک‌شده است. این حالت شامل تغییرات فیزیولوژیک، تجربیات درونی ناخوشایند و رفتارهای ابرازی مانند پرخاشگری می‌شود. خشم می‌تواند سازنده باشد و به حل مسئله کمک کند، اما اگر تنظیم‌نشده باشد، به سلامت روان و روابط آسیب می‌رساند.

نام‌های دیگر: anger، Anger

هیجان و خلق

روان‌درمانی پویایی‌شناختی تجربه‌ای شتابان

Accelerated experiential dynamic psychotherapy (AEDP)

رویکردی درمانی است که بر تسریع فرآیند تغییر هیجانی و ترمیم پیوندهای دلبستگی تمرکز دارد. این روش با ایجاد فضایی امن، به مراجع کمک می‌کند تا هیجانات سرکوب‌شده را تجربه کند و از طریق تجربه‌های تصحیح‌کننده، الگوهای ناسازگار را تغییر دهد. هدف نهایی، تقویت ظرفیت‌های خودتنظیمی و ایجاد حس شادکاهی و زنده‌بودن در فرد است.

نام‌های دیگر: Accelerated experiential dynamic psychotherapy (AEDP)

هیجان و خلق

صداشنوی

auditory hallucination

صداشنوی نوعی توهم شنوایی است که در آن فرد صداهایی را درک می‌کند بدون اینکه محرک صوتی خارجی وجود داشته باشد. این صداها اغلب به صورت شنیدن صداهای افراد ناشناس، مأموران یا دستوراتی برای انجام کارها ظاهر می‌شوند. این پدیده یکی از علائم شایع روان‌پریشی و اسکیزوفرنی است و می‌تواند باعث اضطراب شدید و اختلال در تمرکز شود.

نام‌های دیگر: صداشنوی

هیجان و خلق

عاطفه

Affect

عاطفه به تجربه‌های هیجانی آنی و قابل‌مشاهده اشاره دارد که معمولاً از طریق بیان چهره، لحن صدا و زبان بدن بروز می‌کنند. این مفهوم با خلق‌وخو تفاوت دارد، زیرا عاطفه کوتاه‌مدت‌تر و واکنشی به محرک‌های محیطی است. در روان‌شناسی بالینی، بررسی عاطفه برای درک وضعیت هیجانی فرد و سازگاری او با محیط اهمیت زیادی دارد.

نام‌های دیگر: عاطفه

هیجان و خلق

گروه‌درمانی حاد

Acute group therapy

این رویکرد درمانی کوتاه‌مدت و فشرده است که برای مداخله فوری در بحران‌های روان‌شناختی شدید و ناگهانی طراحی شده است. هدف اصلی آن تثبیت سریع علائم، کاهش پریشانی هیجانی و ایجاد امنیت روانی برای بیمار در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. معمولاً در محیط‌های بیمارستانی یا اورژانس روان‌پزشکی اجرا می‌شود و بر مهارت‌های مقابله‌ای لحظه‌ای تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: گروه‌درمانی حاد

هیجان و خلق

نظریه ارزیابی

Appraisal theory

نظریه‌ای در روان‌شناسی هیجان که بیان می‌کند هیجانات ناشی از تفسیر و ارزیابی ذهنی فرد از یک رویداد است. در این رویکرد، نحوه درک فرد از میزان تهدید یا پاداش یک موقعیت، نوع هیجان تجربه شده را تعیین می‌کند.

نام‌های دیگر: Appraisal theory

هیجان و خلق

هیجان تحصیلی

Academic emotion

هیجانات تحصیلی به تجربه‌های هیجانی مرتبط با فعالیت‌ها، دستاوردها و ارزش‌های تحصیلی اشاره دارد. این هیجانات شامل احساساتی مانند لذت، شادی، غم، خشم و اضطراب در بافت آموزشی هستند. این احساسات بر انگیزش، تلاش و عملکرد یادگیری تأثیر مستقیم دارند و بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه تحصیلی محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: هیجان تحصیلی

هیجان و خلق

هیجانات تحصیلی

academic emotions

هیجانات تحصیلی طیف گسترده‌ای از احساسات هستند که در بستر فرآیندهای یادگیری و تدریس تجربه می‌شوند. این هیجانات می‌توانند مثبت (مانند لذت و امید) یا منفی (مانند خشم و ناامیدی) باشند و بر انگیزش و موفقیت تحصیلی تأثیر می‌گذارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این احساسات نقش مهمی در کیفیت یادگیری ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: academic emotions

هیجان و خلق

هیجانات دستاورد

achievement emotions

هیجانات دستاورد به تجربه‌های هیجانی اطلاق می‌شود که مستقیماً به فعالیت‌های یادگیری یا نتایج آن مرتبط هستند. این هیجانات شامل احساساتی مانند شوق، خوشحالی، آرامش، امید، خشم، غم، شرم و ناامیدی در موقعیت‌های آموزشی می‌باشند. این احساسات می‌توانند بر انگیزش، تلاش و عملکرد تحصیلی افراد تأثیرات معناداری بگذارند.

نام‌های دیگر: achievement emotions، achievement emotion

هیجان و خلق