فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۳۹ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

احساس ارزشمندی خویشتن

Self-worth

باور درونی فرد نسبت به ارزش ذاتی و شایستگی‌های او به عنوان یک انسان است. این مفهوم فراتر از دستاوردهای بیرونی رفته و به احساس لیاقت و احترام به خود اشاره دارد. احساس ارزشمندی پایدار، پایه‌ای برای سلامت روان و تاب‌آوری در برابر شکست‌هاست و معمولاً در دوران کودکی و از طریق تعاملات اولیه شکل می‌گیرد.

نام‌های دیگر: احساس ارزشمندی خویشتن

شخصیت

اختلال شخصیت سادیستی

Sadistic personality disorder

الگوی پایدار و مزمن از رفتار که در آن فرد از اعمال درد، تحقیر یا رنج دیگران برای کسب لذت یا احساس قدرت استفاده می‌کند. این ویژگی شخصیتی با رفتارهای سلطه‌جویانه و خشونت‌آمیز در تعاملات اجتماعی همراه است.

نام‌های دیگر: Sadistic personality disorder

شخصیت

اعتماد به نفس

Self-confidence

اعتماد به نفس باور فرد به توانایی‌ها، قضاوت‌ها و منابع شخصی‌اش برای موفقیت در انجام وظایف و مواجهه با چالش‌هاست. این ویژگی روان‌شناختی شامل ارزیابی واقع‌بینانه از خود و امیدواری به کسب نتایج مطلوب است. اعتماد به نفس بالا به فرد کمک می‌کند تا با استرس‌ها بهتر کنار بیاید و در موقعیت‌های مختلف اجتماعی و شغلی عملکرد بهتری داشته باشد.

نام‌های دیگر: اعتمادبه‌نفس

شخصیت

اقلیت جنسی

Sexual minority

این اصطلاح به گروه‌هایی از افراد اشاره دارد که گرایش جنسی، هویت جنسی یا رفتار جنسی آن‌ها با هنجارهای غالب هتروسکشوال در جامعه متفاوت است. این دسته شامل افراد همجنس‌گرا، دوجنس‌گرا، بی‌جنس‌گرا و سایر گرایش‌های غیرهتروسکشوال می‌شود. این مفهوم بیشتر در مطالعات جامعه‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی برای بررسی تجربیات و چالش‌های خاص این گروه‌ها به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Sexual minority

شخصیت

انکار اجتماعی

social denial

مکانیسمی دفاعی که در آن فرد یا گروه، واقعیت‌های تلخ یا ناخوشایند اجتماعی را نادیده می‌گیرند یا آن‌ها را انکار می‌کنند. این فرآیند باعث می‌شود تا مسائل ساختاری یا بحران‌های جمعی از سطح آگاهی خارج شوند.

نام‌های دیگر: انکار اجتماعی

شخصیت

بیگانگی از خود

Self-alienation

بیگانگی از خود وضعیتی است که در آن فرد احساس جدایی، غریبگی یا عدم ارتباط با هویت واقعی، ارزش‌ها یا نیازهای درونی خود می‌کند. این پدیده اغلب در پی فشارهای اجتماعی، سرکوب احساسات یا زندگی ناصادقانه رخ می‌دهد و می‌تواند منجر به احساس پوچی و کاهش سلامت روان شود.

نام‌های دیگر: بیگانگی از خود

شخصیت

بی‌واسطگی

Spontaneity

توانایی فرد برای واکنش نشان دادن به موقعیت‌ها به شکلی طبیعی، خودجوش و بدون نیاز به برنامه‌ریزی از پیش یا کنترل بیش از حد. این ویژگی نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری روانی و آزادی در عمل است.

نام‌های دیگر: بی‌واسطگی

شخصیت

تفاوت‌های جنسیتی

sex differences

تفاوت‌های جنسیتی به تمایلات و ویژگی‌های رفتاری، شناختی یا بیولوژیکی اشاره دارد که به‌طور میانگین بین مردان و زنان مشاهده می‌شود. این تفاوت‌ها تحت تأثیر تعامل پیچیده عوامل زیستی (مانند هورمون‌ها و ژنتیک) و محیطی (مانند فرهنگ و تربیت) شکل گرفته‌اند و موضوع اصلی مطالعات روان‌شناسی تفاوت‌های جنسیتی هستند.

نام‌های دیگر: sex differences

شخصیت

ثبات

Stability

به وضعیت پایداری و توازن در ویژگی‌های روانی، هیجانی یا رفتاری فرد اشاره دارد. این مفهوم نشان‌دهنده توانایی حفظ حالت متعادل در مواجهه با تغییرات محیطی است.

نام‌های دیگر: ثبات

شخصیت

جستجوی حس

Sensation seeking

جستجوی حس به تمایل فرد برای تجربه‌های جدید، خطرناک یا شدید و حساسیت کمتر به پاداش‌های تکراری اشاره دارد. این ویژگی شخصیتی با رفتارهای ریسک‌پذیر و اکتشافی مرتبط است. افراد با جستجوی حس بالا معمولاً به دنبال محرک‌های حسی قوی‌تر هستند.

نام‌های دیگر: Sensation seeking، sensation seeking

شخصیت

جنسیت‌شناسی

sexuality

جنسیت‌شناسی به ابعاد گسترده‌ای از تجربه انسانی شامل تمایلات جنسی، هویت جنسی، رفتارهای جنسی و احساسات عاطفی مرتبط با جنسیت اشاره دارد. این مفهوم فراتر از عمل فیزیکی رفته و شامل جنبه‌های روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی هویت فرد است. درک صحیح جنسیت‌شناسی برای سلامت روان و رضایت از زندگی ضروری است.

نام‌های دیگر: sexuality

شخصیت

جهت‌گیری جنسی

Sexual orientation

الگوی پایدار و درونی از کشش عاطفی، رمانتیک یا جنسی فرد به دیگران. این جهت‌گیری می‌تواند شامل تمایل به جنس‌های مختلف، هم‌جنس یا عدم تمایل جنسی باشد.

نام‌های دیگر: جهت‌گیری جنسی

شخصیت

حرمت نفس

Self-Respect

حرمت نفس یا احترام به خود، باور فرد به ارزش ذاتی و شایستگی‌های خود و نیازمند رفتار محترمانه از سوی دیگران است. این مفهوم پایه‌ای از عزت‌نفس سالم بوده و در مرزگذاری‌های شخصی و حفظ کرامت انسانی نقش کلیدی دارد. افرادی که حرمت نفس بالایی دارند، معمولاً در روابط خود از الگوهای آسیب‌زا پرهیز می‌کنند.

نام‌های دیگر: حرمت خود

شخصیت

خجالت‌کشی

Shyness

خجالت‌کشی یک ویژگی شخصیتی یا وضعیت عاطفی است که با احساس ناراحتی، خجالت یا نگرانی شدید در موقعیت‌های اجتماعی همراه است. افراد خجالتی معمولاً از قضاوت منفی دیگران می‌ترسند و در برقراری ارتباط چشمی یا شروع گفتگو دچار تردید می‌شوند. این حالت می‌تواند از یک تمایل ملایم تا اختلالی شدید به نام اضطراب اجتماعی متغیر باشد.

نام‌های دیگر: Shyness، shyness

شخصیت

خودآگاهی

self-awareness

خودآگاهی به توانایی فرد برای مشاهده، درک و ارزیابی دقیق افکار، احساسات، انگیزه‌ها و رفتارهای خود اطلاق می‌شود. این سازه شامل آگاهی از نقاط قوت، ضعف و تأثیر متقابل فرد بر محیط پیرامون است. خودآگاهی بالا معمولاً با تنظیم هیجانی بهتر و تصمیم‌گیری‌های سازگارانه‌تر همراه است. این مفهوم پایه‌ای در رشد فردی و روان‌درمانی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: self-awareness

شخصیت

خودانتقادگری

Self-criticism

تمایل فرد به ارزیابی منفی، قضاوت سختگیرانه و سرزنش کردن خویشتن در مواجهه با خطاها یا نقص‌ها است. این ویژگی می‌تواند بر عزت‌نفس و سلامت روان تأثیرگذار باشد و اغلب با استانداردهای بسیار بالا همراه است.

نام‌های دیگر: خودانتقادگری

شخصیت

خودپنداره

Self-concept

مجموعه‌ای از باورها، نگرش‌ها و تصورات فرد درباره خود، شامل ویژگی‌های شخصیتی، توانمندی‌ها و نقش‌های اجتماعی است. این مفهوم زیربنای ارزیابی فرد از ارزش و جایگاه خویش در جهان محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: خودپنداره

شخصیت

خودتعیین‌گری

Self-Determination

خودتعیین‌گری به نیاز اساسی انسان برای احساس مالکیت بر رفتارها و انتخاب‌های خود اشاره دارد. بر اساس نظریه خودتعیین‌گری، ارضای این نیاز همراه با نیازهای شایستگی و پیوستگی، منجر به انگیزش درونی و بهزیستی روان‌شناختی می‌شود. در این حالت، فرد احساس می‌کند که عامل اصلی اعمال و نتایج زندگی‌اش است.

نام‌های دیگر: خودتعیین‌گری

شخصیت

خودتعیین‌گری

self-determination

خودتعیین‌گری تمایل ذاتی افراد برای سازماندهی رفتار خود بر اساس نیازهای روان‌شناختی درونی است. این مفهوم بر سه نیاز اساسی خودمختاری، شایستگی و ارتباط تأکید دارد. وقتی این نیازها برآورده شوند، فرد انگیزه درونی بالاتری برای یادگیری و رشد خواهد داشت.

نام‌های دیگر: self-determination

شخصیت

خودشکوفایی

Self-actualization

خودشکوفایی فرآیند تحقق کامل پتانسیل‌ها و استعدادهای ذاتی فرد است. این مفهوم در روان‌شناسی انسان‌گرا، به‌ویژه در نظریه آبراهام مزلو، به عنوان اوج سلسله‌مراتب نیازها تعریف می‌شود. فرد خودشکوفا به استقلال، خلاقیت و پذیرش واقعیت‌ها دست یافته و معنای زندگی را درونی می‌یابد.

نام‌های دیگر: Self-actualization

شخصیت

خودشکوفایی

Self-actualization

خودشکوفایی به معنای تحقق کامل پتانسیل‌های ذاتی و استعدادهای فردی است. این مفهوم در روان‌شناسی انسان‌گرا، به‌ویژه در نظریه آبراهام مزلو، به عنوان بالاترین سطح نیازهای انسانی شناخته می‌شود. فرد در این حالت، به رشد شخصی، خلاقیت و معناداری زندگی دست می‌یابد. این فرآیند شامل پذیرش واقع‌بینانه خود و دیگران است.

نام‌های دیگر: خودشکوفایی

شخصیت

خودفریبی

Self-deception

فرآیندی است که در آن فرد به‌طور ناخودآگاه خود را از حقیقت یا واقعیت‌های مهم درباره خود یا جهان محروم می‌کند. این حالت می‌تواند برای محافظت از عزت‌نفس یا کاهش تنش‌های روانی ایجاد شود.

نام‌های دیگر: خودفریبی

شخصیت

خودکنترلی

self-control

توانایی مدیریت تکانه‌ها، هیجانات و رفتارهای خود برای دستیابی به اهداف بلندمدت. این سازه با توانایی مهار پاسخ‌های آنی و تنظیم خود در موقعیت‌های مختلف در ارتباط است.

نام‌های دیگر: self-control

شخصیت

خودمهارگری

Self-regulation

توانایی فرد برای کنترل و مدیریت هیجانات، تکانه‌ها و رفتارهای خود در جهت دستیابی به اهداف بلندمدت. این فرآیند شامل پایش خود و تنظیم پاسخ‌ها بر اساس موقعیت‌های محیطی است.

نام‌های دیگر: خودمهارگری

شخصیت

زیگموند فروید

Sigmund Freud

پزشک اتریشی و بنیان‌گذار روان‌کاوی که نظریات خود را بر مفاهیمی چون غریزه، ناخودآگاه و ساختارهای روانی بنا نهاد. رویکرد او بر اهمیت تجربیات دوران کودکی و فرآیندهای روانی ناخودآگاه تأکید دارد.

نام‌های دیگر: زیگموند فروید

شخصیت

سادومازوخیسم

Sadomasochism

الگویی از تمایلات جنسی که در آن لذت جنسی از طریق تجربه درد، تحقیر یا تسلط یافتن و تسلط داشتن حاصل می‌شود. این اصطلاح ترکیبی از دو گرایش سادیسم و مازوخیسم است.

نام‌های دیگر: سادومازوخیسم

شخصیت

سایه

Shadow (psychology)

بخشی از شخصیت که شامل ویژگی‌ها، انگیزه‌ها و تکانه‌های ناخودآگاه و ناپسند یا ناخواسته است که فرد آن‌ها را از خود پنهان می‌کند. این مفهوم در روان‌شناسی تحلیلی به جنبه‌های انکارشدهٔ روان اشاره دارد.

نام‌های دیگر: Shadow (psychology)

شخصیت

شخصیت اسکیزوئید

Schizoid Personality Disorder

اختلال شخصیت اسکیزوئید با الگوی فراگیر عدم علاقه به روابط اجتماعی و دامنه محدود ابراز هیجانات مشخص می‌شود. افراد مبتدا معمولاً نه تمایل به برقراری رابطه نزدیک دارند و نه از آن لذت می‌برند و نسبت به تحسین یا انتقاد دیگران بی‌تفاوت‌اند. آن‌ها اغلب فعالیت‌های انفرادی را ترجیح داده و از تجربیات هیجانی متنوع و شدید دوری می‌کنند.

نام‌های دیگر: شخصیت اسکیزوئید

شخصیت

شخصیت اسکیزوتایپی

Schizotypal Personality Disorder

اختلال شخصیت اسکیزوتایپی با الگوی فراگیر ناراحتی اجتماعی، نقص در شناخت و ادراک، و رفتارهای عجیب و غریب مشخص می‌شود. افراد مبتدا ممکن است باورهای عجیب و جادویی‌وار داشته باشند، ادراکات حسی نادرست تجربه کنند و در برقراری ارتباط کلامی به شیوه‌ای مبهم و استعاری صحبت کنند. این ویژگی‌ها منجر به انزوای اجتماعی شدید و اضطراب شدید در موقعیت‌های صمیمیت می‌شود.

نام‌های دیگر: شخصیت اسکیزوتایپی

شخصیت

عزت نفس

self-esteem

عزت نفس به ارزیابی کلی فرد از ارزش درونی و شایستگی خود اشاره دارد و نشان‌دهنده میزان احترام و پذیرش اوست. این سازه شامل باورهای شناختی و احساسات مثبت یا منفی نسبت به خود است. عزت نفس سالم با تاب‌آوری بیشتر در برابر استرس و رضایت بالاتر از زندگی مرتبط است، در حالی که عزت نفس پایین می‌تواند زمینه‌ساز مشکلات روان‌شناختی شود.

نام‌های دیگر: عزت نفس، عزت‌نفس

شخصیت

گرایش جنسی

Sexual orientation

گرایش جنسی به الگوی پایدار جذابیت عاطفی، عاطفی یا جنسی نسبت به افراد جنس معین، جنس مخالف یا هر دو جنس اشاره دارد. این مفهوم شامل هویت فردی و احساسات درونی او نسبت به دیگران است و بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت شخصی محسوب می‌شود. گرایش جنسی طیفی پیوسته است و تنها به دوتایی‌انگاری محدود نمی‌شود.

نام‌های دیگر: Sexual orientation، sexual orientation

شخصیت

محافظت از خود

Self-protection

محافظت از خود به مجموعه‌ای از رفتارها و مکانیسم‌های روانی اطلاق می‌شود که فرد برای حفظ سلامت روانی و فیزیکی خود در برابر تهدیدات یا آسیب‌ها به کار می‌گیرد. این مفهوم می‌تواند شامل مرزگذاری‌های سالم یا در موارد افراطی، انزوا و اجتناب باشد. هدف اصلی این فرایند، کاهش آسیب‌پذیری و حفظ تعادل روانی فرد در شرایط پراسترس است.

نام‌های دیگر: محافظت از خود

شخصیت

مد طرحواره

schema mode

وضعیت‌های هیجانی موقت و لحظه‌ای هستند که از ترکیب طرحواره‌های ناسازگار اولیه، مکانیسم‌های مقابله‌ای و احساسات بدنی شکل می‌گیرند. هر مد شامل یک الگوی خاص از تفکر، احساس و رفتار است که فرد در آن لحظه تجربه می‌کند. درک مد‌ها به درمانگران کمک می‌کند تا الگوهای هیجانی ناکارآمد را در لحظه شناسایی و مداخله کنند.

نام‌های دیگر: مد طرحواره

شخصیت

مدهای طرحواره‌ای

Schema Modes

مدهای طرحواره‌ای وضعیت‌های روانی موقتی و گذرا هستند که از ترکیب طرحواره‌های ناسازگار اولیه، سبک‌های مقابله‌ای و هیجانات فعال‌شده شکل می‌گیرند. این مدها شامل حالت‌های کودک آسیب‌پذیر، کودک خشمگین، والد تنبیه‌گر و سالم بالغ هستند. شناسایی و درک این مدها برای درمان اختلالات شخصیت و هیجانی ضروری است.

نام‌های دیگر: مدهای طرحواره‌ای

شخصیت

نقاط قوت و ضعف

Strengths and weaknesses

این عبارت به ویژگی‌های درونی فرد یا سازمان اشاره دارد که به ترتیب توانمندی‌ها و محدودیت‌های آن را توصیف می‌کنند. در روان‌شناسی بالینی و مشاوره، تحلیل این موارد بخشی از ارزیابی جامع شخصیت و عملکرد است که برای تدوین برنامه‌های درمانی یا توسعه فردی به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Strengths and weaknesses

شخصیت

واکنش‌های شرم

shame reactions

مجموعه‌ای از پاسخ‌های رفتاری و هیجانی است که فرد در پی احساس شرم، یعنی ارزیابی منفی از کل خود، از خود نشان می‌دهد. این واکنش‌ها شامل اجتناب، پنهان‌کاری، خجالت یا خشم دفاعی برای پوشاندن آسیب‌پذیری درونی است. شرم می‌تواند بر عزت‌نفس و سلامت روان تأثیرات بلندمدتی داشته باشد.

نام‌های دیگر: shame reactions

شخصیت

همانندسازی اجتماعی

Social identification

فرآیندی است که طی آن فرد ویژگی‌ها، ارزش‌ها و باورهای یک گروه اجتماعی را با خود همسو کرده و خود را با آن گروه یکی می‌پندارد. این فرآیند به تقویت پیوند میان فرد و گروه و شکل‌گیری هویت جمعی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Social identification، social identification

شخصیت

هویت اجتماعی

Social identity

بخشی از خودپنداره فرد است که بر پایه وابستگی او به گروه‌های اجتماعی، مانند قومیت، مذهب یا حرفه، شکل می‌گیرد. این هویت تعیین می‌کند که فرد خود را چگونه در بافت اجتماعی تعریف و بازنمایی کند.

نام‌های دیگر: Social identity، social identity

شخصیت

هیجان‌خواهی

Sensation seeking

ویژگی شخصیتی که با تمایل شدید به تجربه تجربه‌های جدید، متنوع و پیچیده همراه است. افراد دارای این ویژگی معمولاً به دنبال محرک‌های حسی قوی و هیجان‌آفرین هستند.

نام‌های دیگر: هیجان‌خواهی

شخصیت