اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریفهای علمی بازنویسیشده و پیوند آثار مرتبط در بانکهای فکر بنیان. نشانی اصلی واژهنامه
Mentalization-Based Treatment (MBT)
یک رویکرد رواندرمانی است که بر تقویت توانایی فرد برای درک حالات ذهنی خود و دیگران تمرکز دارد. این روش به بیمار کمک میکند تا میان رفتار و حالات درونی (مانند افکار و احساسات) ارتباط برقرار کند.
نامهای دیگر: درمان مبتنی بر ذهنیسازی
شخصیت
Client-Centered Therapy
یک رویکرد رواندرمانی غیرهدایتگر است که بر توانمندی ذاتی مراجع برای رشد و خودسازی تأکید دارد. در این روش، درمانگر با فراهم کردن شرایط پذیرش و همدلی، فضای امنی برای خودکاوی مراجع ایجاد میکند.
نامهای دیگر: درمان مراجعمحور
شخصیت
Introvert
فردی که انرژی روانی خود را از طریق دنیای درونی، افکار و احساسات دریافت میکند و معمولاً در موقعیتهای اجتماعی پرجمعیت احساس خستگی میکند. این ویژگی با تمایل به فعالیتهای آرام و تمرکز بر تجربیات ذهنی همراه است.
نامهای دیگر: درونگرا
شخصیت
Introversion and Extroversion
دو قطب اصلی در نظریههای شخصیت که به نحوه جهتگیری انرژی روانی و واکنش فرد به محرکهای محیطی اشاره دارد. این دو مفهوم نشاندهنده طیفی از ویژگیهای شخصیتی هستند که میزان تعامل با دنیای درون یا بیرون را تعیین میکنند.
نامهای دیگر: درونگرایی و برونگرایی
شخصیت
Bisexuality
گرایشی جنسی یا عاطفی که در آن فرد به هر دو جنس (زن و مرد) تمایل دارد. این اصطلاح به تنوع در انتخابهای عاطفی و جنسی اشاره دارد.
نامهای دیگر: دوجنسگرایی
شخصیت
Defensive Behavior
رفتار دفاعی مجموعهای از واکنشهای ناخودآگاه یا خودآگاه است که برای محافظت از خود در برابر تهدیدات روانی، اضطراب یا واقعیتهای ناخوشایند به کار میروند. این رفتارها میتوانند شامل انکار، فرافکنی یا جابجایی احساسات باشند. هدف اصلی آنها حفظ تعادل روانی و کاهش درد عاطفی در کوتاهمدت است.
نامهای دیگر: رفتار دفاعی
شخصیت
psychoanalysis
روانپویشی رویکردی نظری و درمانی است که توسط زیگموند فروید بنیانگذاری شد و بر نقش ناخودآگاه، تعارضات درونی و تجربیات دوران کودکی در شکلگیری شخصیت تأکید دارد. این مکتب معتقد است که رفتارهای انسانی ریشه در انگیزهها و امیال سرکوبشده دارند که با روشهای خاصی قابل کشف و درماناند.
نامهای دیگر: روانپویشی
شخصیت
Adlerian Psychotherapy
یک رویکرد رواندرمانی مبتنی بر نظریه روانشناسی فردی آلفرد آدلر است که بر احساس اجتماعی، اهداف زندگی و سبک زندگی فرد تمرکز دارد. این روش بر اهمیت تعاملات اجتماعی و تلاش برای غلبه بر احساس حقارت تأکید میکند.
نامهای دیگر: رواندرمانی آدلری
شخصیت
Humanistic psychotherapy
رویکردی در روانشناسی که بر پتانسیل رشد فردی، خودشکوفایی و تجربه زیسته تأکید دارد. این نوع درمان بر اهمیت خودآگاهی، ارادهٔ آزاد و نگاه مثبت به ماهیت انسانی تمرکز میکند.
نامهای دیگر: رواندرمانی انسانگرا
شخصیت
Adlerian Integrative Psychotherapy
رویکردی در رواندرمانی است که اصول نظری روانشناسی فردی آدلر را با سایر مدلهای رویکردی و تکنیکهای درمانی مدرن ترکیب میکند. هدف این روش، استفاده از مفاهیم آدلری در چارچوبی منعطفتر برای پاسخگویی به نیازهای متنوع مراجع است.
نامهای دیگر: رواندرمانی تلفیقی آدلری
شخصیت
Existential therapy
رویکردی فلسفی-روانشناختی که بر آزادی، مسئولیت فردی و جستجوی معنا در زندگی تمرکز دارد. این مکتب معتقد است مواجهه با نگرشهای بنیادین مانند مرگ، تنهایی و بیمعنایی میتواند به رشد شخصی و اصالت منجر شود. هدف اصلی، کمک به فرد برای پذیرش مسئولیت انتخابهایش و ساختن زندگی اصیل است.
نامهای دیگر: وجودی
شخصیت
Adlerian psychology
رویکردی روانشناختی که توسط آلفرد آدلر بنیانگذاری شد و بر حس تعلق اجتماعی، مقابله با احساسات حقارت و تلاش برای برتری تأکید دارد. این مکتب معتقد است رفتار انسان تحت تأثیر انگیزههای آگاهانه و ناآگاهانه برای غلبه بر چالشهای زندگی است. در این دیدگاه، سبک زندگی فرد و اهداف خودانگاشتهاش نقش کلیدی در شکلگیری شخصیت ایفا میکنند.
نامهای دیگر: آدلری
شخصیت
Analytical psychology
رویکردی در روانشناسی که توسط کارل گوستاو یونگ بنیانگذاری شد و بر مفاهیمی چون ناخودآگاه جمعی و آرکیتایپها تمرکز دارد. این مکتب به بررسی فرآیندهای روانشناختی برای دستیابی به خودشکوفایی و یکپارچگی شخصیت میپردازد.
نامهای دیگر: روانشناسی تحلیلی (یونگ)
شخصیت
Analytical Psychology
رویکردی در روانشناسی که بر بررسی فرآیندهای ناخودآگاه و ساختارهای روانی تمرکز دارد. این مکتب با تأکید بر مفاهیمی چون کهنالگوها و فرآیند تفرد، به تحلیل دینامیکهای روانی میپردازد.
نامهای دیگر: روانشناسی تحلیلی
شخصیت
personality psychology
شاخهای از روانشناسی که به مطالعه الگوهای پایدار تفکر، احساس و رفتار در افراد میپردازد. این حوزه بر تفاوتهای فردی و ساختارهای زیربنایی که باعث تمایز انسانها میشود، تمرکز دارد.
نامهای دیگر: روانشناسی شخصیت، روانشناسی شخصیت
شخصیت
Depth Psychology
شاخهای از روانشناسی که بر بررسی لایههای زیرین و ناخودآگاه ذهن تمرکز دارد. این رویکرد معتقد است برای درک رفتار، باید به ریشههای پنهان و فرآیندهای ناخودآگاه فرد توجه کرد.
نامهای دیگر: روانشناسی عمقی
شخصیت
Psychology of men
شاخهای از روانشناسی که به مطالعهٔ ویژگیهای روانشناختی، تجربیات زیسته و سازوکارهای رفتاری مردان میپردازد. این حوزه بر تأثیر نقشهای جنسیتی و ساختارهای اجتماعی بر سلامت روان مردان تمرکز دارد.
نامهای دیگر: روانشناسی مردان
شخصیت
psychology of masculinity
این شاخه به بررسی ساختارهای روانی، هیجانی و رفتاری مرتبط با هویت مردانه میپردازد. تمرکز اصلی بر تأثیر هنجارهای اجتماعی و انتظارات فرهنگی بر شکلگیری شخصیت و سلامت روان مردان است. این حوزه چالشهایی مانند سرکوب هیجانات، الگوهای مقابلهای و تعارضات نقش جنسیتی را تحلیل میکند.
نامهای دیگر: روانشناسی مردانگی
شخصیت
Humanistic Psychoanalysis
روانکاوی انسانگرا رویکردی است که عناصر روانکاوی فروید را با تأکید انسانگرایان بر پتانسیل ذاتی انسان، آزادی اراده و رشد شخصی تلفیق میکند. این مکتب بر تجربه زیسته فرد، خودآگاهی و جستجو برای معنا تمرکز دارد و انسان را موجودی فعال و خلاق میداند.
نامهای دیگر: روانکاوی انسانگرا
شخصیت
Person-centered approach
رویکردی انسانگرا که توسط کارل راجرز توسعه یافت و بر ظرفیت ذاتی فرد برای خودشکوفایی تأکید دارد. این روش بر ایجاد رابطهای درمانی مبتنی بر همدلی، پذیرش بیقید و شرط و اصالت درمانگر استوار است. در این چارچوب، مراجع به عنوان متخصص زندگی خود شناخته میشود و فرآیند تغییر از درون آغاز میگردد.
نامهای دیگر: مراجعمحور
شخصیت
client-centered approach
یک رویکرد روانشناختی که بر توانمندی ذاتی مراجع برای رشد و خوداصلاحی تأکید دارد. در این رویکرد، درمانگر با ارائه پذیرش بیقید و شرط و همدلی، شرایط را برای خودآگاهی مراجع فراهم میکند.
نامهای دیگر: رویکرد مراجعمحور
شخصیت
biography
زیستنامه روایتی از زندگی یک فرد است که توسط خود او یا دیگران نوشته میشود. در روانشناسی، مطالعه زیستنامهها میتواند برای درک الگوهای شخصیتی، تجربیات کودکی و مسیر رشد فردی به کار رود. این روش بخشی از رویکردهای کیفی و تاریخی در پژوهشهای روانشناسی شخصیت محسوب میشود.
نامهای دیگر: biography
شخصیت
Sigmund Freud
پزشک اتریشی و بنیانگذار روانکاوی که نظریات خود را بر مفاهیمی چون غریزه، ناخودآگاه و ساختارهای روانی بنا نهاد. رویکرد او بر اهمیت تجربیات دوران کودکی و فرآیندهای روانی ناخودآگاه تأکید دارد.
نامهای دیگر: زیگموند فروید
شخصیت
Sadomasochism
الگویی از تمایلات جنسی که در آن لذت جنسی از طریق تجربه درد، تحقیر یا تسلط یافتن و تسلط داشتن حاصل میشود. این اصطلاح ترکیبی از دو گرایش سادیسم و مازوخیسم است.
نامهای دیگر: سادومازوخیسم
شخصیت
Adaptation
فرآیند تغییر رفتار یا پاسخهای روانی برای رسیدن به تعادل با محیط یا شرایط جدید است. سازگاری به فرد کمک میکند تا با چالشهای محیطی و تغییرات زندگی به شکلی کارآمد کنار بیاید.
نامهای دیگر: سازگاری
شخصیت
Behavioral Activation System
یک سازه روانشناختی که مسئول تنظیم پاسخهای فرد به پاداشها و محرکهای محیطی است. این سامانه میزان تلاش فرد برای دستیابی به اهداف و واکنش به محرکهای مثبت را هدایت میکند.
نامهای دیگر: سامانه فعالسازی رفتاری (BAS)
شخصیت
psychoticism
یکی از ابعاد شخصیتی در مدلهای چندعاملی که به تمایل فرد به ویژگیهایی مانند بیاحساسی، خودمحوری و رفتارهای غیرمتعارف اشاره دارد. این ویژگی با تمایل کمتر به رعایت هنجارهای اجتماعی و همدلی همراه است.
نامهای دیگر: psychoticism
شخصیت
Shadow (psychology)
بخشی از شخصیت که شامل ویژگیها، انگیزهها و تکانههای ناخودآگاه و ناپسند یا ناخواسته است که فرد آنها را از خود پنهان میکند. این مفهوم در روانشناسی تحلیلی به جنبههای انکارشدهٔ روان اشاره دارد.
نامهای دیگر: Shadow (psychology)
شخصیت
identity styles
سبکهای هویت الگوهای شناختی و رفتاری فرد در پردازش اطلاعات مرتبط با خود و جهان پیرامون است. این سبکها تعیین میکنند که فرد چگونه با چالشهای هویتی مواجه شده و تصمیمات مهم زندگی را اتخاذ میکند. معمولاً سبکهای اطلاعاتنگر، غیرفعال و غیرانطباقی به عنوان دستهبندیهای اصلی در نظر گرفته میشوند.
نامهای دیگر: identity styles، identity style
شخصیت
Human Nature
مجموعهای از ویژگیهای زیستی، روانی و اجتماعی که ماهیت بنیادین و ثابت موجودات انسانی را تعریف میکند. این مفهوم به بررسی ریشههای رفتاری و انگیزههای درونی میپردازد که در تمامی افراد مشترک است.
نامهای دیگر: سرشت انسان
شخصیت
Repression
یک فرآیند دفاعی است که در آن افکار، خاطرات یا تکانههای ناخوشایند و اضطرابآور بهصورت ناخودآگاه از سطح آگاهی حذف میشوند. این مکانیسم با سرکوب کردن آگاهانه (Suppression) متفاوت است و در سطح ناخودآگاه رخ میدهد.
نامهای دیگر: سرکوب
شخصیت
repression
فرآیند ناخودآگاه که در آن افکار، خاطرات یا تکانههای دردناک و ناخوشایند از سطح آگاهی به ناخودآگاه رانده میشوند. سرکوب با جلوگیری از بازگشت این تجربیات به خودآگاه، از بروز اضطراب جلوگیری میکند.
نامهای دیگر: repression، Repression
شخصیت
Personality
شخصیت به الگوی پایدار و منحصربهفرد افکار، احساسات و رفتارهای یک فرد اشاره دارد که در طول زمان ثبات نسبی دارند. این ساختار روانشناختی تعیین میکند که فرد چگونه با محیط پیرامون خود تعامل کرده و به موقعیتهای مختلف واکنش نشان دهد. ویژگیهای شخصیتی ریشه در ترکیبی از عوامل زیستی و تجربیات محیطی دارند.
نامهای دیگر: شخصیت
شخصیت
Personality
شخصیت مجموعهای پایدار از الگوهای فکری، هیجانی و رفتاری است که فرد را در موقعیتهای مختلف متمایز میکند. این ساختار تحت تأثیر عوامل زیستی، تجربیات اولیه و تعاملات اجتماعی شکل میگیرد. شخصیت تعیینکنندهٔ نحوهٔ سازگاری فرد با محیط و پاسخدهی به چالشهای زندگی است.
نامهای دیگر: personality، Personality
شخصیت
Avoidant Personality
شخصیت اجتنابی با احساس بیکفایتی شدید، حساسیت زیاد به ارزیابی منفی و اجتناب از فعالیتهای اجتماعی مشخص میشود. افراد با این ویژگیها اگرچه تمایل به ارتباط دارند، اما به دلیل ترس از طرد شدن، از برقراری رابطه خودداری میکنند. این الگو پایدار است و در زمینههای مختلف زندگی اختلال ایجاد میکند.
نامهای دیگر: شخصیت اجتنابی
شخصیت
Schizoid Personality Disorder
اختلال شخصیت اسکیزوئید با الگوی فراگیر عدم علاقه به روابط اجتماعی و دامنه محدود ابراز هیجانات مشخص میشود. افراد مبتدا معمولاً نه تمایل به برقراری رابطه نزدیک دارند و نه از آن لذت میبرند و نسبت به تحسین یا انتقاد دیگران بیتفاوتاند. آنها اغلب فعالیتهای انفرادی را ترجیح داده و از تجربیات هیجانی متنوع و شدید دوری میکنند.
نامهای دیگر: شخصیت اسکیزوئید
شخصیت
Schizotypal Personality Disorder
اختلال شخصیت اسکیزوتایپی با الگوی فراگیر ناراحتی اجتماعی، نقص در شناخت و ادراک، و رفتارهای عجیب و غریب مشخص میشود. افراد مبتدا ممکن است باورهای عجیب و جادوییوار داشته باشند، ادراکات حسی نادرست تجربه کنند و در برقراری ارتباط کلامی به شیوهای مبهم و استعاری صحبت کنند. این ویژگیها منجر به انزوای اجتماعی شدید و اضطراب شدید در موقعیتهای صمیمیت میشود.
نامهای دیگر: شخصیت اسکیزوتایپی
شخصیت
Paranoid Personality Disorder
اختلال شخصیت پارانوئید با الگوی فراگیر و پایدار بیاعتمادی و بدبینی نسبت به دیگران مشخص میشود. افراد مبتدا تمایل دارند انگیزههای مخرب و تحقیرآمیز را بهطور نادرست به نیت خود نسبت دهند و در عین حال، رازداری و وفاداری خود را بیش از حد تأکید کنند. این الگو باعث ایجاد تنشهای جدی در روابط بینفردی و دشواری در همکاریهای اجتماعی میشود.
نامهای دیگر: شخصیت پارانوئید
شخصیت
Borderline Personality
شخصیت مرزی الگویی پایدار از بیثباتی در روابط بینفردی، خودپنداره و هیجانات است که با تمایل آشکار به اجتناب از طرد واقعی یا خیالی همراه است. افراد دارای این ویژگیها اغلب نوسانات خلقی شدید و واکنشهای هیجانی تند را تجربه میکنند. این سبک شخصیتی با تلاشهای ناامیدکننده برای جلوگیری از رهاشدگی و رفتارهای تکانشی مشخص میشود.
نامهای دیگر: شخصیت مرزی
شخصیت
Dependent Personality
شخصیت وابسته با نیاز فراگیر و بیشازحد به مراقبت دیگران و احساس ناتوانی در تصمیمگیریهای روزمره تعریف میشود. افراد مبتلا به شدت از ترک شدن میترسند و برای کسب حمایت، رفتارهای تحقیرآمیز را میپذیرند. این وابستگی مانع از استقلال فردی و رشد خودکارآمدی میشود.
نامهای دیگر: شخصیت وابسته
شخصیت
Obsessive-Compulsive Personality
شخصیت وسواسی-جبری با الگوی فراگیر کمالگرایی، نظموفن افراطی و کنترلگری در تمام زمینههای زندگی شناخته میشود. افراد دارای این ویژگیها اغلب انعطافناپذیر بوده و بر جزئیات بیش از حد تمرکز میکنند. این الگو باعث اختلال در کارایی و روابط بینفردی میشود.
نامهای دیگر: شخصیت وسواسی جبری
شخصیت
Brittleness
به میزان آسیبپذیری روانشناختی یا فقدان انعطافپذیری در برابر استرسها و فشارهای محیطی اشاره دارد. این مفهوم نشاندهنده وضعیتی است که در آن ساختارهای روانی فرد در مواجهه با چالشها بهجای سازگاری، دچار فروپاشی میشوند.
نامهای دیگر: Brittleness
شخصیت
Fragile
اصطلاحی برای توصیف ساختارها یا وضعیتهای روانی که در برابر فشارها، استرسها یا تغییرات محیطی، مقاومت کمی دارند. این حالت نشاندهنده آسیبپذیری بالا در حفظ تعادل روانی است.
نامهای دیگر: Fragile
شخصیت
Patience
شکیبایی به توانایی فرد در تحمل تأخیر، رنج یا ناامنی بدون واکنش هیجانی شدید یا رفتار تکانشی اشاره دارد. این ویژگی با تنظیم هیجانی و تابآوری مرتبط است و به فرد کمک میکند تا در مواجهه با چالشها، خونسردی و تمرکز خود را حفظ کند. در روانشناسی مثبتگرا، شکیبایی به عنوان یک نقطه قوت شخصیتی شناخته میشود که با بهزیستی روانشناختی همبستگی دارد.
نامهای دیگر: شکیبایی
شخصیت
Inner critic voice
یک جنبه از خود که با لحنی قضاوتگرانه، خودآزارانه و انتقادی با فرد سخن میگوید. این صدا معمولاً از درونیسازی استانداردهای سختگیرانه بیرونی شکل میگیرد و بر عزتنفس اثر میگذارد.
نامهای دیگر: صدای منتقد درونی
شخصیت
Trait
الگوی پایدار و نسبتاً ثابت از اندیشهها، احساسات و رفتارهای یک فرد که تمایلی مشخص در او ایجاد میکند. صفات به عنوان واحدهای سازندهٔ شخصیت در روانشناسی مورد مطالعه قرار میگیرند.
نامهای دیگر: Trait
شخصیت
Antisocial
ضداجتماعی الگویی پایدار از بیتوجهی به حقوق دیگران و نقض مکرر هنجارهای اجتماعی و اخلاقی را توصیف میکند. این ویژگی با رفتارهای تکانشی، فریبکاری، پرخاشگری و عدم پشیمانی از اعمال نادرست همراه است. در این سبک شخصیتی، مسئولیتپذیری نسبت به تعهدات اجتماعی و حرفهای بهشدت کاهش یافته است.
نامهای دیگر: ضداجتماعی
شخصیت
early maladaptive schema
الگوهای بنیادین و فراگیر شامل خاطرات، هیجانات، باورها و احساسات بدنی است که در دوران کودکی یا نوجوانی شکل میگیرد و در طول زمان تکرار میشود. این طرحوارهها معمولاً ناکارآمد هستند و باعث رنج یا اختلال در عملکرد فرد میشوند. آنها به عنوان عدسیهای تحریفکننده در تفسیر تجربیات کنونی عمل میکنند.
نامهای دیگر: طرحواره ناسازگار اولیه، طرحوارهی ناسازگار اولیه
شخصیت
Mindset
یک مجموعه از باورها و نگرشهای ذهنی است که تعیین میکند فرد چگونه جهان را درک کرده و به موقعیتهای مختلف واکنش نشان میدهد. طرز فکر میتواند بر یادگیری، انگیزه و نحوه مواجهه با چالشها تأثیر مستقیم داشته باشد.
نامهای دیگر: Mindset، mindset
شخصیت
Agency (philosophy)
توانایی یک موجود برای عمل کردن، انتخاب کردن و اعمال اراده بر محیط پیرامون خود است. در مباحث روانشناختی، عاملیت به نقش فعال فرد در هدایت زندگی و فرآیندهای تصمیمگیری اشاره دارد.
نامهای دیگر: Agency (philosophy)
شخصیت
self-esteem
عزت نفس به ارزیابی کلی فرد از ارزش درونی و شایستگی خود اشاره دارد و نشاندهنده میزان احترام و پذیرش اوست. این سازه شامل باورهای شناختی و احساسات مثبت یا منفی نسبت به خود است. عزت نفس سالم با تابآوری بیشتر در برابر استرس و رضایت بالاتر از زندگی مرتبط است، در حالی که عزت نفس پایین میتواند زمینهساز مشکلات روانشناختی شود.
نامهای دیگر: عزت نفس، عزتنفس
شخصیت
death drive
مفهومی در نظریه روانکاوی که به تمایل درونی موجودات زنده برای بازگشت به حالت بیجان و بیتنش اشاره دارد. این نیرو در تضاد با غریزه حیات قرار گرفته و میتواند در رفتارهای تخریبگر تجلی یابد.
نامهای دیگر: death drive
شخصیت
projection
فرافکنی یک مکانیسم دفاعی ناخودآگاه است که در آن فرد صفات، احساسات یا انگیزههای ناپذیرفتنی خود را به دیگران یا محیط نسبت میدهد. این فرآیند به فرد کمک میکند تا از مواجهه مستقیم با اضطراب ناشی از این ویژگیهای درونی بگریزد. در ارزیابیهای روانشناختی، این پدیده اغلب در آزمونهای فرافکن مورد بررسی قرار میگیرد.
نامهای دیگر: فرافکنی
شخصیت
Projection
فرافکنی یک مکانیسم دفاعی ناخودآگاه است که در آن فرد ویژگیها، انگیزهها یا احساسات ناپذیرفتنی خود را به دیگران نسبت میدهد. این فرآیند به فرد کمک میکند تا از مواجهه مستقیم با تعارضات درونی یا احساس گناه اجتناب کند. در روابط بینفردی، فرافکنی میتواند باعث سوءتفاهم و ایجاد تنش شود.
نامهای دیگر: projection، Projection
شخصیت
Individuation
فرآیند روانی رشد و خودشکوفایی که در آن فرد به سوی یکپارچگی شخصیت و دستیابی به خویشتنِ واقعی حرکت میکند. این مفهوم بر تمایز یافتن از جمع و رسیدن به بلوغ روانی تأکید دارد.
نامهای دیگر: فردیت
شخصیت
Culture
فرهنگ به مجموعهای از باورها، ارزشها، هنجارها، آداب و رسوم و دانشهای مشترک یک گروه یا جامعه اطلاق میشود که رفتار و ادراک اعضای آن را شکل میدهد. از دیدگاه روانشناسی، فرهنگ بستر اجتماعی است که هویت فردی و فرآیندهای شناختی و هیجانی در آن پرورش مییابد. این مفهوم بر نحوه تفسیر افراد از واقعیت و تعاملات بینفردی تأثیر بنیادین دارد.
نامهای دیگر: فرهنگ
شخصیت
Carl Rogers
کارل راجرز روانشناس آمریکایی و از بنیانگذاران روانشناسی انسانگرا بود که رویکرد مراجعمحور را توسعه داد. او معتقد بود که درمانگر با ارائه همدلی، پذیرش مثبت بدون قید و شرط و اصالت، بستری برای رشد مراجع فراهم میکند. نظریات او تأثیر عمیقی بر مشاوره، آموزش و روشهای ارتباطی گذاشته است.
نامهای دیگر: کارل راجرز
شخصیت
Carl Gustav Jung
روانشناس و روانپزشک سوئیسی، بنیانگذار روانشناسی تحلیلی و شاگرد سابق زیگموند فروید. او مفاهیم عمیقی چون ناخودآگاه جمعی، کهنالگوها و انواع شخصیتی (برونگرایی و درونگرایی) را معرفی کرد که تأثیر بسزایی بر روانشناسی عمقی و مطالعات شخصیت داشتهاند.
نامهای دیگر: باخ
شخصیت
Carl Gustav Jung
روانشناس سوئیسی و بنیانگذار روانشناسی تحلیلی که نظریات گستردهای درباره ناخودآگاه جمعی، درونماندگاری و نمادها ارائه داد. آثار او تأثیر عمیقی بر روانکاوی و روانشناسی تحلیلی مدرن داشته است.
نامهای دیگر: کارل گوستاو یونگ
شخصیت
Gender Stereotype
کلیشه جنسیتی به باورها و تعمیمهای سادهشدهای اطلاق میشود که ویژگیها، نقشها و تواناییهای افراد را بر اساس جنسیت آنها طبقهبندی میکند. این کلیشهها اغلب نادرست، ایستا و بازتولیدکننده نابرابریهای اجتماعی هستند. در روانشناسی، تأثیر این باورها بر خودپنداره، عملکرد تحصیلی و انتخابهای شغلی افراد مورد بررسی قرار میگیرد.
نامهای دیگر: کلیشه جنسیتی
شخصیت
gender stereotypes
باورهای سادهشده، تعمیمیافته و اغلب نادرست درباره ویژگیها، نقشها و تواناییهای مورد انتظار از زنان و مردان در یک فرهنگ خاص. این کلیشهها میتوانند بر خودپنداره، انتخابهای شغلی و تعاملات بینفردی تأثیر بگذارند و معمولاً بدون توجه به تفاوتهای فردی اعمال میشوند.
نامهای دیگر: gender stereotypes
شخصیت
Perfectionism
کمالگرایی یک ویژگی شخصیتی است که با تعیین استانداردهای بسیار بالا و بیرحمانه برای خود و دیگران مشخص میشود. افراد کمالگرا اغلب از اشتباه کردن به شدت میهراسند و موفقیت را تنها در بینقص بودن میبینند. این ویژگی میتواند منجر به کمالگرایی سازنده یا ناسازگار شود که با اضطراب و اهمالکاری همراه است.
نامهای دیگر: کمالگرایی
شخصیت
Sexual orientation
گرایش جنسی به الگوی پایدار جذابیت عاطفی، عاطفی یا جنسی نسبت به افراد جنس معین، جنس مخالف یا هر دو جنس اشاره دارد. این مفهوم شامل هویت فردی و احساسات درونی او نسبت به دیگران است و بخشی جداییناپذیر از هویت شخصی محسوب میشود. گرایش جنسی طیفی پیوسته است و تنها به دوتاییانگاری محدود نمیشود.
نامهای دیگر: Sexual orientation، sexual orientation
شخصیت
Gestalt therapy
رویکردی پدیدارشناسی که بر آگاهی لحظه به لحظه، مسئولیتپذیری و حل تعارضات حلنشده تمرکز دارد. این روش باور دارد که افراد باید تجربیات خود را در «اینجا و اکنون» کامل کنند تا از بلوغ روانی بهرهمند شوند. تکنیکهای این رویکرد شامل برجستهسازی احساسات و افزایش آگاهی از الگوهای رفتاری تکراری است.
نامهای دیگر: گشتالت
شخصیت
materialism
در روانشناسی، مادیگرایی به میزان اهمیتی اشاره دارد که فرد برای داراییهای مادی و کسب ثروت قائل است. این ویژگی شخصیتی میتواند بر رضایت از زندگی، روابط بینفردی و سلامت روان تأثیرات عمیقی بگذارد. افراد مادیگرا اغلب موفقیت خود را از طریق مالکیت کالاها تعریف میکنند.
نامهای دیگر: materialism
شخصیت
materialism
این اصطلاح به ارزشگذاری بیش از حد بر داراییهای مادی و ثروت به عنوان معیار اصلی موفقیت و خوشبختی اشاره دارد. در مطالعات روانشناسی، مادیگرایی اغلب با کاهش رضایت از زندگی و افزایش نشانههای آسیبزا مرتبط دانسته میشود. این گرایش میتواند بر هویت فرد و نحوه تعامل او با دیگران تأثیر بگذارد.
نامهای دیگر: مادیگرایی
شخصیت
Masochism
گرایشی که در آن فرد از تجربه درد، رنج یا تحقیر برای دستیابی به لذت جنسی یا روانی استفاده میکند. این حالت بر دریافت آسیب یا تسلیم شدن در برابر دیگری تمرکز دارد.
نامهای دیگر: مازوخیسم
شخصیت
Machiavellian
صفت ماکیاولی به سبک رفتاری اطلاق میشود که در آن فرد برای رسیدن به اهداف، اخلاقیات را نادیده گرفته و از حیله و تدبیر استفاده میکند. این اصطلاح در روانشناسی شخصیت برای توصیف افرادی به کار میرود که دارای نمره بالا در مقیاس ماکیاولیگری هستند. چنین افرادی معمولاً واقعگرا، سرد و متمرکز بر نتیجهاند.
نامهای دیگر: ماکیاولی
شخصیت
Machiavellianism
ماکیاولیگری یکی از سه ویژگی اصلی مثلث تاریک شخصیت است که با فریبکاری، سوءاستفاده از دیگران و بیتفاوتی نسبت به هنجارهای اخلاقی مشخص میشود. افراد دارای این ویژگی برای دستیابی به اهداف شخصی، از تاکتیکهای manipulative و محاسباتگرانه استفاده میکنند. این سبک رفتاری با کمهمدلی و تمرکز بر منافع شخصی در روابط اجتماعی همراه است.
نامهای دیگر: ماکیاولیسم
شخصیت
Entitlement (fair division)
در مباحث تقسیم منصفانه، مالکیتطلبی به باور فرد مبنی بر اینکه شایسته دریافت سهم بیشتری از منابع یا پاداشها نسبت به دیگران است، اطلاق میشود. این ویژگی میتواند منجر به نارضایتی از عدالت توزیعی و تعارض در روابط شود. در روانشناسی اجتماعی، این تمایل با خودشیفتگی و کاهش همدلی مرتبط دانسته میشود.
نامهای دیگر: Entitlement (fair division)
شخصیت
Optimist
فردی است که تمایل دارد بر نتایج مطلوب و موفقیتآمیز در آینده تمرکز کند و رویکردی امیدوارانه به رویدادهای زندگی دارد. مثبتگرایی شامل انتظارات خوشبینانه از خود و جهان پیرامون است.
نامهای دیگر: مثبتگرا
شخصیت
Self-protection
محافظت از خود به مجموعهای از رفتارها و مکانیسمهای روانی اطلاق میشود که فرد برای حفظ سلامت روانی و فیزیکی خود در برابر تهدیدات یا آسیبها به کار میگیرد. این مفهوم میتواند شامل مرزگذاریهای سالم یا در موارد افراطی، انزوا و اجتناب باشد. هدف اصلی این فرایند، کاهش آسیبپذیری و حفظ تعادل روانی فرد در شرایط پراسترس است.
نامهای دیگر: محافظت از خود
شخصیت
Restrictiveness
ویژگی شخصیتی یا رفتاری که در آن فرد تمایل دارد چارچوبها، قوانین و مرزهای مشخصی را برای خود یا دیگران تعیین کند. این حالت میتواند منجر به کاهش انعطافپذیری در مواجهه با تغییرات محیطی شود.
نامهای دیگر: Restrictiveness
شخصیت
schema mode
وضعیتهای هیجانی موقت و لحظهای هستند که از ترکیب طرحوارههای ناسازگار اولیه، مکانیسمهای مقابلهای و احساسات بدنی شکل میگیرند. هر مد شامل یک الگوی خاص از تفکر، احساس و رفتار است که فرد در آن لحظه تجربه میکند. درک مدها به درمانگران کمک میکند تا الگوهای هیجانی ناکارآمد را در لحظه شناسایی و مداخله کنند.
نامهای دیگر: مد طرحواره
شخصیت
DISC Model
مدل دیسک یک ابزار ارزیابی رفتار است که چهار بعد اصلی شخصیت یا سبک رفتاری را شناسایی میکند: تسلط (Dominance)، تأثیرگذاری (Influence)، ثبات (Steadiness) و مطابقتپذیری (Conformity). این مدل به افراد کمک میکند تا رفتار خود و دیگران را درک کنند و مهارتهای ارتباطی خود را بهبود بخشند. اگرچه در محیطهای کاری کاربرد دارد، اما از نظر علمی کمتر از تستهای شخصیتشناسی معتبر پشتیبانی میشود.
نامهای دیگر: دیسک
شخصیت
DISC
مدل دیسک یک چارچوب تحلیلی برای سنجش سبکهای رفتاری و شخصیتی است که بر چهار محور اصلی استوار است: تسلط، نفوذ، ثبات و انطباق. این مدل معمولاً برای بهبود تعاملات تیمی و رهبری استفاده میشود. کاربران با شناسایی ترجیحات رفتاری خود، میتوانند نحوه ارتباط با دیگران را بهینهسازی کنند. منتقدان معتقدند این مدل فاقد پشتوانه روانسنجی قوی است.
نامهای دیگر: DISC
شخصیت
Schema Modes
مدهای طرحوارهای وضعیتهای روانی موقتی و گذرا هستند که از ترکیب طرحوارههای ناسازگار اولیه، سبکهای مقابلهای و هیجانات فعالشده شکل میگیرند. این مدها شامل حالتهای کودک آسیبپذیر، کودک خشمگین، والد تنبیهگر و سالم بالغ هستند. شناسایی و درک این مدها برای درمان اختلالات شخصیت و هیجانی ضروری است.
نامهای دیگر: مدهای طرحوارهای
شخصیت
Masculinity
مجموعهای از ویژگیها، نقشها و رفتارهای فرهنگی و اجتماعی که در یک جامعه خاص با جنسیت مرد مرتبط دانسته میشود. این مفهوم بسته به بافت تاریخی و فرهنگی میتواند تغییر کند و بر هویت فردی تأثیرگذار باشد.
نامهای دیگر: مردانگی
شخصیت
Masculinity
مجموعهای از ویژگیهای رفتاری، روانی یا فیزیکی که در یک فرهنگ خاص با جنس مذکر مرتبط دانسته میشود. این مفهوم میتواند شامل ویژگیهای جنسیتی یا الگوهای شخصیتی باشد.
نامهای دیگر: Masculinity، masculinity
شخصیت
Borderline
صفت مرزی در روانشناسی معمولاً به اختلال شخصیت مرزی اشاره دارد که با ناپایداری شدید در روابط بینفردی، تصویر خود و هیجانات شناخته میشود. این افراد اغلب از ترس رهاشدگی شدید و رفتارهای تکانشی رنج میبرند. نوسانات خلقی سریع و واکنشهای هیجانی شدید از نشانههای بارز این وضعیت هستند.
نامهای دیگر: borderline
شخصیت
Temperament
ویژگیهای پایدار و بیولوژیک در سبک رفتاری و پاسخدهی هیجانی که از دوران کودکی در فرد مشاهده میشود. مزاج زیربنای زیستی شخصیت است و تعیین میکند که فرد چگونه به محرکهای محیطی واکنش نشان میدهد.
نامهای دیگر: Temperament، temperament
شخصیت
Hyper-responsibility
مسئولیتپذیری افراطی تمایل شدید به پذیرنقص بار مسئولیتهای دیگران و محیط است. این ویژگی اغلب با احساس گناه ناشی از وقایعی خارج از کنترل فرد همراه است. افراد اینچنینی ممکن است مرزهای سالم را نادیده گرفته و به خود فشار روانی وارد کنند. این الگو ریشه در نیاز به کنترل و تایید بیرونی دارد.
نامهای دیگر: مسئولیتپذیری افراطی
شخصیت
Defense mechanism
سازوکارهای ناخودآگاهی هستند که فرد برای کاهش اضطراب ناشی از تعارضات درونی یا تهدیدهای بیرونی به کار میگیرد. این مکانیزمها با تغییر در ادراک واقعیت، از خودِ فرد در برابر آسیبهای روانی محافظت میکنند.
نامهای دیگر: مکانیزم دفاعی
شخصیت
Defense Mechanism
الگوهای روانی ناخودآگاهی هستند که فرد برای کاهش اضطراب و محافظت از خود در برابر تهدیدات درونی یا بیرونی به کار میگیرد. این سازهها معمولاً واقعیت را بهگونهای تغییر میدهند که فشار روانی کاهش یابد.
نامهای دیگر: مکانیسم دفاعی
شخصیت
defense mechanism
مکانیسمهای دفاعی راهبردهای ناخودآگاه روانی هستند که برای کاهش اضطراب و محافظت از خود در برابر هیجانات ناخوشایند یا تعارضات درونی به کار میروند. این فرآیندها واقعیت را تحریف کرده یا سانسور میکنند تا تعادل روانی فرد حفظ شود. شناخت این مکانیسمها برای درک الگوهای رفتاری ناسازگار ضروری است.
نامهای دیگر: دفاع
شخصیت
defense mechanisms
فرآیندهای روانی ناخودآگاه که فرد برای کاهش اضطراب و محافظت از خود در برابر کشمکشهای درونی یا تهدیدهای بیرونی بهکار میگیرد. این مکانیسمها به بازسازی تعادل روانی و مدیریت تنشهای روانی کمک میکنند.
نامهای دیگر: مکانیسمهای دفاعی
شخصیت
defense mechanisms
سازوکارهای روانی ناخودآگاهی که فرد برای کاهش اضطراب و مقابله با تنشهای روانی به کار میگیرد. این فرآیندها به حفظ تعادل روانی و محافظت از خود در برابر واقعیتهای طاقتفرسا کمک میکنند.
نامهای دیگر: defense mechanisms، Defense mechanism، Defense Mechanism
شخصیت
Gender dysphoria
احساس ناراحتی یا ناخشنودی عمیق که فرد به دلیل عدم انطباق میان هویت جنسیتی خود و جنسیت تعیینشده در زمان تولد تجربه میکند. این وضعیت میتواند بر سلامت روان و تعاملات اجتماعی فرد تأثیرگذار باشد.
نامهای دیگر: ملال جنسیتی
شخصیت
Character
مجموعهای از ویژگیهای اخلاقی و روانی پایدار که بر نحوه رفتار و واکنشهای فرد در موقعیتهای مختلف تأثیر میگذارد. منش معمولاً برآمده از تعامل میان ویژگیهای شخصیتی و ارزشهای اکتسابی فرد است.
نامهای دیگر: Character
شخصیت
Confronting fear of standing up for spiritual beliefs
فرآیندی در روانشناسی که در آن فرد با اضطراب ناشی از دفاع از عقاید و ارزشهای معنوی خود در برابر فشار اجتماعی یا انتقاد روبرو میشود. این مواجهه میتواند بخشی از فرآیند رشد شخصیتی و دستیابی به خودشکوفایی باشد.
نامهای دیگر: مواجهه با ترس از ایستادگی برای باورهای معنوی
شخصیت
Ambivert
فردی که ویژگیهای درونگرایی و برونگرایی را به شکلی متعادل در خود دارد. میانگراها بسته به موقعیت، توانایی تنظیم سطح تعامل اجتماعی و نیاز به تنهایی را به طور منعطف مدیریت میکنند.
نامهای دیگر: میانگرا
شخصیت
Millon
منظور نظریه و آزمونهای شخصیت تئودور میلون است که بر اساس مدل تکاملی و بالینی او طراحی شدهاند. این رویکرد بر اساس نظریه یادگیری اجتماعی و تکاملی، الگوهای سازگاری و ناسازگاری شخصیتی را طبقهبندی میکند. آزمونهای میلون (مانند MCMI) برای تشخیص اختلالات شخصیت و ویژگیهای بالینی در بزرگسالان کاربرد گستردهای دارند.
نامهای دیگر: میلون
شخصیت
Millon
نام تئوریست برجسته روانشناسی کلینیکال، تئودور میلون، و همچنین نام مجموعه آزمونهای شخصیت اوست که بر اساس نظریه تکاملی و زیستشناختی او طراحی شدهاند. این آزمونها برای شناسایی الگوهای شخصیتی و اختلالات شخصیت با رویکردی توصیفی و بالینی کاربرد دارند. مدل میلون بر تعامل بین عوامل بیولوژیک، شناختی و اجتماعی در شکلگیری شخصیت تأکید میکند.
نامهای دیگر: Millon
شخصیت
unconscious
بخشی از روان که شامل افکار، خاطرات، انگیزهها و تکانههایی است که از دسترس آگاهی خارج هستند. این بخش بر رفتار و احساسات فرد تأثیر میگذارد بدون آنکه وی از وجود آنها آگاه باشد.
نامهای دیگر: ناهشیار
شخصیت
Collective Unconscious
مجموعهای از الگوها، نمادها و کهنالگوهای مشترک که در تمام انسانها یافت میشود و فراتر از تجربهٔ فردی است. این ساختار روانی ریشه در میراث زیستی و فرهنگی مشترک بشریت دارد.
نامهای دیگر: ناهشیار جمعی
شخصیت
Personal Unconscious
بخشی از ساختار روانی که شامل خاطرات، انگیزهها و تجربیات فراموششده یا سرکوبشدهٔ خودِ فرد است. این لایه از ناهشیار بر تجربیات زیستهٔ منحصربهفرد هر شخص تمرکز دارد.
نامهای دیگر: ناهشیار شخصی
شخصیت
Theory of Separated Self
این اصطلاح به مفاهیم مطرحشده توسط دیوید جی. کین در زمینه خودآسیبرسانی و هویت مستقل اشاره دارد. کین بر این باور است که رفتارهای مخرب گاهی ناشی از تلاش برای ایجاد مرزهای هویتی و تجربه حس وجودی از طریق جدایی از دیگران است. این دیدگاه به درک عمیقتر از پویاییهای درونی و نیاز به تمایزبخشی در روابط انسانی کمک میکند.
نامهای دیگر: David J. Cain
شخصیت
Psychoanalytic theory
نظریهای که بر نقش فرآیندهای ناخودآگاه، انگیزههای غریزی و تجربیات دوران کودکی در شکلگیری شخصیت و رفتارهای فرد تأکید دارد. این رویکرد به بررسی تعارضات روانی در لایههای عمیق ذهن میپردازد.
نامهای دیگر: نظریه روانکاوی
شخصیت
Cloninger's temperament and character theory
مدلی در روانشناسی شخصیت که ویژگیهای فردی را به دو بخش تقسیم میکند: سرشت که ریشههای زیستی و عصبی دارد، و منش که برآمده از یادگیری و تعاملات اجتماعی است. این نظریه به بررسی ساختار پیچیده شخصیت از منظر بیولوژیک و محیطی میپردازد.
نامهای دیگر: نظریهی سرشت و منش کلونینجر
شخصیت
Personality theory
نظریهٔ شخصیت چارچوبهای علمی و ساختاریافتهای هستند که تلاش میکنند الگوهای پایدار افکار، احساسات و رفتارهای فرد را توصیف، توضیح و پیشبینی کنند. این نظریهها با بررسی تعامل میان عوامل زیستی، روانی و محیطی، به درک چگونگی شکلگیری و تداوم ویژگیهای متمایز هر فرد میپردازند.
نامهای دیگر: نظریه شخصیت
شخصیت