فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۲۲۶ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۳ از ۳

نظریه‌های شخصیت

Personality Theories

مجموعه‌ای از چارچوب‌های مفهومی و مدل‌های علمی هستند که تلاش می‌کنند ساختار، عملکرد و الگوهای پایدار رفتاری و روانی فرد را تبیین کنند. این نظریه‌ها با بررسی عوامل زیستی، محیطی و ناخودآگاه، به درک چگونگی شکل‌گیری و تداوم ویژگی‌های متمایز شخصیت می‌پردازند. هر مکتب دیدگاه خاصی دربارهٔ انگیزه‌های انسانی و سازوکارهای دفاعی ارائه می‌دهد.

نام‌های دیگر: نظریه های شخصیت، نظریه‌های شخصیت

شخصیت

نقاط قوت و ضعف

Strengths and weaknesses

این عبارت به ویژگی‌های درونی فرد یا سازمان اشاره دارد که به ترتیب توانمندی‌ها و محدودیت‌های آن را توصیف می‌کنند. در روان‌شناسی بالینی و مشاوره، تحلیل این موارد بخشی از ارزیابی جامع شخصیت و عملکرد است که برای تدوین برنامه‌های درمانی یا توسعه فردی به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Strengths and weaknesses

شخصیت

نمایشی

Histrionic

نمایشی به سبک شخصیتی اطلاق می‌شود که با احساس‌پردازی افراطی و تمایل شدید به جلب توجه مشخص می‌گردد. افراد با این ویژگی‌ها اغلب در برقراری ارتباط از زبان بدن و ظاهر خود بیش از حد استفاده می‌کنند. آن‌ها ممکن است هیجانات خود را به‌صورت سطحی یا تحریف‌شده ابراز کنند و به راحتی تحت تأثیر دیگران قرار گیرند.

نام‌های دیگر: نمایشی

شخصیت

واکنش‌های شرم

shame reactions

مجموعه‌ای از پاسخ‌های رفتاری و هیجانی است که فرد در پی احساس شرم، یعنی ارزیابی منفی از کل خود، از خود نشان می‌دهد. این واکنش‌ها شامل اجتناب، پنهان‌کاری، خجالت یا خشم دفاعی برای پوشاندن آسیب‌پذیری درونی است. شرم می‌تواند بر عزت‌نفس و سلامت روان تأثیرات بلندمدتی داشته باشد.

نام‌های دیگر: shame reactions

شخصیت

وسواس عملی

Overvalued Idea

یک باور یا ایده که فراتر از یک عقیده ساده است و فرد به شدت بر آن پافشاری می‌کند، اما برخلاف توهم، با واقعیت منطبق است. این ایده بخش عمده‌ای از توجه فرد را اشغال کرده و بر رفتار او تأثیر می‌گذارد.

نام‌های دیگر: وسواس عملی

شخصیت

وظیفه‌شناسی

Conscientiousness

ویژگی شخصیتی که نشان‌دهنده میزان نظم، انضباط شخصی، مسئولیت‌پذیری و برنامه‌ریزی فرد است. افراد وظیفه‌شناس معمولاً هدفمند عمل کرده و به وظایف خود با دقت و پشتکار می‌پردازند.

نام‌های دیگر: وظیفه شناسی

شخصیت

ویژگی

trait

ویژگی در روان‌شناسی شخصیت، به الگوهای پایدار رفتاری، فکری و هیجانی اشاره دارد که فرد را در موقعیت‌های مختلف و در طول زمان متمایز می‌کند. این عناصر ساختاری شخصیت، مانند برون‌گرایی یا روان‌رنجوری، نسبتاً ثابت هستند و پیش‌بینی‌کننده رفتارهای آینده محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: ویژگی

شخصیت

ویژگی‌های پنج‌گانه شخصیت

Big Five personality traits

ویژگی‌های پنج‌گانه شخصیت یا مدل پنج عاملی، چارچوبی برای توصیف ساختار شخصیت انسانی بر اساس پنج بعد اصلی است: روان‌رنجوری، برون‌گرایی، گشودگی، توافق‌پذیری و وجدان‌کاری. این مدل یکی از معتبرترین نظریه‌ها در روان‌شناسی شخصیت است که با روش‌های عاملی شناسایی شده است. هر فرد ترکیبی منحصر به فرد از این پنج ویژگی را داراست.

نام‌های دیگر: Big Five personality traits

شخصیت

ویژگی‌های شخصیتی

Personality traits

الگوهای پایدار و از پیش تعیین‌شده‌ای از تفکر، احساس و رفتار که فرد را در موقعیت‌های مختلف متمایز می‌کند. این ویژگی‌ها نسبتاً ثابت هستند و در طول زمان پایداری نسبی دارند، هرچند ممکن است تحت تأثیر تجربیات زندگی تغییرات جزئی پیدا کنند. مدل‌های رایج مانند پنج عامل بزرگ، این ویژگی‌ها را دسته‌بندی می‌کنند.

نام‌های دیگر: ویژگی های شخصیتی، ویژگی‌های شخصیتی

شخصیت

هربرت مازلو

Abraham Maslow

هربرت مازلو روان‌شناس انسان‌گرای آمریکایی بود که نظریهٔ سلسله‌مراتب نیازهای خود را مطرح کرد. او معتقد بود انسان‌ها برای رسیدن به خودشکوفایی، باید ابتدا نیازهای پایه‌ای‌تر مانند فیزیولوژیک و ایمنی را برآورده کنند. نظریهٔ او تأثیر عمیقی بر روان‌شناسی شخصیت، آموزش و مدیریت منابع انسانی گذاشته است.

نام‌های دیگر: مازلو

شخصیت

همانندسازی

Identification

همانندسازی فرآیندی روان‌شناختی است که در آن فرد ویژگی‌ها، ارزش‌ها یا رفتارهای فرد یا گروه دیگری را درونی می‌کند تا شبیه او شود. این مکانیسم می‌تواند راهی برای افزایش عزت‌نفس، کاهش اضطراب یا سازگاری با محیط باشد. در رشد شخصیت، همانندسازی با الگوهای والدین یا قهرمانان نقش مهمی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: identification

شخصیت

همانندسازی اجتماعی

Social identification

فرآیندی است که طی آن فرد ویژگی‌ها، ارزش‌ها و باورهای یک گروه اجتماعی را با خود همسو کرده و خود را با آن گروه یکی می‌پندارد. این فرآیند به تقویت پیوند میان فرد و گروه و شکل‌گیری هویت جمعی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Social identification، social identification

شخصیت

هویت

Identity

هویت به احساس پیوستگی و تداوم درونی فرد نسبت به خود، ارزش‌ها، باورها و نقش‌های اجتماعی اشاره دارد. این مفهوم شامل ابعاد مختلف از جمله هویت شخصی، اجتماعی و فرهنگی است که در طول رشد و تعامل با محیط شکل می‌گیرد. هویت پایدار به فرد کمک می‌کند تا در موقعیت‌های مختلف، انسجام درونی و جهت‌گیری معناداری داشته باشد.

نام‌های دیگر: هویت

شخصیت

هویت

Identity

هویت به احساس پیوستگی، تداوم و یگانگی فرد با خود و گروه‌های اجتماعی خود در طول زمان اشاره دارد. این مفهوم شامل ابعاد فردی (مانند ویژگی‌های شخصیتی) و اجتماعی (مانند تعلق به قشرها یا فرهنگ‌ها) است. شکل‌گیری هویت فرآیندی پویا است که تحت تأثیر تعاملات اجتماعی، کشف درونی و زمینه‌های فرهنگی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: identity

شخصیت

هویت آنلاین

Online Identity

هویت آنلاین به شیوه‌ای اطلاق می‌شود که افراد خود را در فضای مجازی معرفی و ارائه می‌کنند. این مفهوم شامل مدیریت تصویر شخصی، انتخاب محتوا و نحوه تعامل با دیگران در پلتفرم‌های دیجیتال است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که هویت آنلاین می‌تواند بازتاب‌دهنده یا انحرافی از هویت واقعی فرد باشد و بر عزت‌نفس و رضایت از زندگی تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: هویت آنلاین

شخصیت

هویت اجتماعی

Social identity

بخشی از خودپنداره فرد است که بر پایه وابستگی او به گروه‌های اجتماعی، مانند قومیت، مذهب یا حرفه، شکل می‌گیرد. این هویت تعیین می‌کند که فرد خود را چگونه در بافت اجتماعی تعریف و بازنمایی کند.

نام‌های دیگر: Social identity، social identity

شخصیت

هویت جنسیتی

Gender identity

درک درونی و شخصی فرد از خود به عنوان یک مرد، زن، یا جنسیتی متفاوت از آنچه در زمان تولد برای او تعیین شده است. این هویت ممکن است با جنسیت بیولوژیک فرد همسو یا با آن متفاوت باشد.

نام‌های دیگر: هویت جنسیتی

شخصیت

هویت شخصی

Personal identity

مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، باورها و تجربیات است که فرد را از دیگران متمایز کرده و احساس پیوستگی در طول زمان به او می‌بخشد. این مفهوم هسته مرکزی خودشناسی و درک فرد از خویشتن را تشکیل می‌دهد.

نام‌های دیگر: Personal identity

شخصیت

هویت فرهنگی

Cultural identity

به احساس تعلق و پیوند روانی فرد با یک گروه فرهنگی خاص اشاره دارد. این هویت از طریق اشتراک در زبان، سنت‌ها، ارزش‌ها و تاریخ مشترک شکل می‌گیرد.

نام‌های دیگر: هویت فرهنگی

شخصیت

هویت قومی

ethnic identity

هویت قومی به احساس تعلق فرد به یک گروه قومی خاص اشاره دارد که از طریق اشتراکات فرهنگی، زبانی، تاریخی و جغرافیایی شکل می‌گیرد. این مفهوم شامل پذیرش خود به عنوان عضوی از آن گروه و درک ارزش‌ها و هنجارهای مشترک است. هویت قومی نقش مهمی در خودپنداره و سازگاری روان‌شناختی افراد ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: هویت قومی

شخصیت

هویت مجازی

Online Identity

هویت مجازی تصویر یا مفهوم شخصی است که فرد در فضای اینترنت و پلتفرم‌های دیجیتال ارائه می‌دهد. این هویت ممکن است بازتابی از خودِ واقعی باشد یا شامل عناصری خیالی و ایده‌آل‌شده باشد. شکل‌گیری هویت مجازی تحت تأثیر تعاملات آنلاین، بازخورد دیگران و کنترل بر اطلاعات شخصی است. این مفهوم نقش مهمی در روان‌شناسی روابط و توسعه فردی در عصر دیجیتال ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: online identity

شخصیت

هویت موسیقایی

Identity (music)

هویت موسیقایی به شیوه‌ای اشاره دارد که افراد از طریق ترجیحات، آشنایی و مشارکت در موسیقی، خود را تعریف می‌کنند و به گروه‌های اجتماعی خاص تعلق می‌یابند. این مفهوم در روان‌شناسی موسیقی بررسی می‌کند که چگونه سبک‌های موسیقایی با ساختار شخصیتی و نیازهای هویتی جوانان مرتبط است. موسیقی می‌تواند ابزاری برای تمایز اجتماعی و انسجام گروهی باشد.

نام‌های دیگر: Identity (music)

شخصیت

هویت نژادی

Racial identity

احساس تعلق فرد به یک گروه نژادی خاص و درک او از ویژگی‌های مشترک آن گروه. این مفهوم شامل باورها، ارزش‌ها و تجربیاتی است که فرد در رابطه با نژاد خود و جایگاهش در جامعه دارد.

نام‌های دیگر: هویت نژادی

شخصیت

هویت‌های اجتماعی چندگانه

Multiple social identities

مجموعه‌ای از گروه‌ها، تعلق‌ها و نقش‌های اجتماعی متعددی که فرد خود را به آن‌ها نسبت می‌دهد و بخشی از مفهوم خود می‌داند. این هویت‌ها می‌توانند شامل جنسیت، نژاد، شغل، علایق یا عضویت در سازمان‌های مختلف باشند. وجود هویت‌های چندگانه می‌تواند هم به انعطاف‌پذیری روانی کمک کند و هم در صورت تعارض، منجر به استرس هویتی شود.

نام‌های دیگر: Multiple social identities

شخصیت

هیجان‌خواهی

Sensation seeking

ویژگی شخصیتی که با تمایل شدید به تجربه تجربه‌های جدید، متنوع و پیچیده همراه است. افراد دارای این ویژگی معمولاً به دنبال محرک‌های حسی قوی و هیجان‌آفرین هستند.

نام‌های دیگر: هیجان‌خواهی

شخصیت

یونگ

Jung

اشاره به کارل گوستاو یونگ، نظریه‌پرداز برجسته روان‌شناسی تحلیلی که مفاهیم بنیادینی همچون آرکی‌تایپ‌ها و همگامی (هم‌زمانی) را معرفی کرد. نظریات او بر تعادل میان هوشیاری و ناخودآگاه تأکید می‌ورزد.

نام‌های دیگر: یونگ

شخصیت