فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۴۷ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آموزش ارتباط

Communication training

یک مداخله آموزشی با هدف ارتقای مهارت‌های شنیداری، بیان مؤثر نیازها و مدیریت تعارضات در تعاملات اجتماعی است. این آموزش به افراد کمک می‌کند تا الگوهای ارتباطی کارآمدتری را در روابط خود پیاده‌سازی کنند.

نام‌های دیگر: آموزش ارتباط

روابط

آموزش مهارت‌های ارتباطی

Communication Skills Training

آموزش مهارت‌های ارتباطی فرآیندی هدفمند برای بهبود توانایی‌های فرد در برقراری تعامل مؤثر و سازنده با دیگران است. این آموزش شامل تقویت مهارت‌های گوش دادن فعال، بیان واضح احساسات و افکار، و حل تعارضات به شیوه‌ای محترمانه می‌شود. هدف نهایی، کاهش سوءتفاهم‌ها و افزایش کیفیت روابط بین‌فردی است.

نام‌های دیگر: آموزش مهارت‌های ارتباطی

روابط

ائتلاف

coalition

ائتلاف در روان‌شناسی اجتماعی و تکاملی به اتحاد موقت یا پایدار میان دو یا چند فرد یا گروه اشاره دارد که برای دستیابی به منافع مشترک، افزایش قدرت یا کاهش تهدیدهای خارجی شکل می‌گیرد. این پدیده بر اساس اصول تبادل اجتماعی و سود متقابل عمل می‌کند و در تعاملات انسانی برای مدیریت منابع و رقابت‌های اجتماعی نقش کلیدی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: ائتلاف

روابط

اختلاف‌نظر سازنده

Constructive Disagreement

اختلاف‌نظر سازنده به تعارضی اطلاق می‌شود که در آن طرفین با احترام به دیدگاه یکدیگر گوش می‌دهند و به دنبال یافتن راه‌حل یا درک عمیق‌تر هستند. برخلاف تعارض مخرب، این نوع اختلاف‌نظر بر مسئله متمرکز است نه حمله به شخصیت طرف مقابل. این مهارت نشانه‌ای از بلوغ عاطفی و سلامت رابطه است.

نام‌های دیگر: اختلاف‌نظر سازنده

روابط

ارتباطات

communication

ارتباطات فرآیند تبادل اطلاعات، افکار و احساسات بین افراد است. در روان‌شناسی، کیفیت ارتباطات بر سلامت روان و پایداری روابط تأثیر مستقیم دارد. مهارت‌های ارتباطی شامل گوش دادن فعال و بیان شفاف نیازها می‌شود.

نام‌های دیگر: ارتباطات

روابط

ارتباطات رایانه‌واسط

Computer-mediated communication

هرگونه تبادل پیام و تعامل اجتماعی که از طریق ابزارهای دیجیتال و رایانه‌ای انجام می‌شود. این نوع ارتباطات بر ویژگی‌هایی نظیر عدم حضور فیزیکی و تأخیر در بازخورد تأکید دارد.

نام‌های دیگر: ارتباطات رایانه‌واسط

روابط

ارتباطات مدیوم‌شده کامپیوتر

Computer-Mediated Communication

این مفهوم به تعاملات انسانی اشاره دارد که از طریق ابزارهای دیجیتال و شبکه‌های رایانه‌ای صورت می‌گیرد. در این فرآیند، نشانه‌های غیرکلامی مانند زبان بدن و لحن صدا کاهش یافته و تمرکز بر محتوای متنی یا تصویری است. روان‌شناسان اجتماعی این پدیده را برای درک تأثیر فناوری بر شکل‌گیری هویت و روابط انسانی بررسی می‌کنند.

نام‌های دیگر: CMC

روابط

اصالت درمانگر

Congruence

اصالت یا هم‌نوایی به معنای هماهنگی و یکپارچگی بین تجربه درونی، خودپنداره و رفتار ظاهری درمانگر است. در این حالت، درمانگر نقشی بازی نمی‌کند و احساسات و افکار خود را به‌صورت صادقانه و شفاف با مراجع در میان می‌گذارد. این ویژگی یکی از سه شرط کافی برای رشد شخصیتی در رویکرد راجرز محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: اصالت درمانگر

روابط

انتقال متقابل

countertransference

واکنش‌های عاطفی و ناخودآگاه درمانگر نسبت به بیمار که ناشی از انتقال تجربه‌های شخصی خود درمانگر به فرآیند درمان است. این پدیده در روان‌کاوی اهمیت ویژه‌ای دارد و تحلیل آن برای درک دینامیسم رابطه درمانی ضروری است.

نام‌های دیگر: انتقال متقابل

روابط

انتقال متقابل

Countertransference

واکنش‌های عاطفی، فکری و رفتاری درمانگر نسبت به مراجع است که می‌تواند ناشی از تجربه‌های پیشین یا تعارضات ناخودآگاه خود درمانگر باشد. این پدیده در فرآیند تحلیل رابطه درمانگر-مراجع نقش مهمی در درک دینامیک رابطه ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: Countertransference، countertransference

روابط

پارادوکس مرکزی رابطه‌ای

Central Relational Paradox

پارادوکس مرکزی رابطه‌ای مفهومی در روان‌شناسی فمینیستی و درمان رابطه‌ای است که به تعارض درونی فرد برای نیاز به ارتباط و در عین حال ترس از آسیب‌پذیری اشاره دارد. فرد در این حالت همزمان خواهای صمیمیت است اما از طرد شدن یا کنترل شدن می‌ترسد. این پارادوکس ریشه در تجربیات ناسازگار اولیه و الگوهای دلبستگی دارد.

نام‌های دیگر: پارادوکس مرکزی رابطه‌ای

روابط

پرسش بسته

Closed question

پرسشی که پاسخ‌های محدودی دارد و معمولاً با کلمات تک‌کلمه‌ای مانند «بله» یا «خیر» یا اطلاعات بسیار مشخص پاسخ داده می‌شود. این نوع پرسش‌ها برای محدود کردن دامنه گفتگو یا تأیید اطلاعات خاص به کار می‌روند.

نام‌های دیگر: پرسش بسته

روابط

پرسش بسته

Closed question

پرسشی که پاسخ‌های محدودی دارد و معمولاً با کلمات تک‌کلمه‌ای مانند «بله» یا «خیر» یا اطلاعات بسیار مشخص پاسخ داده می‌شود. این نوع پرسش‌ها برای محدود کردن دامنه گفتگو یا تأیید اطلاعات خاص به کار می‌روند.

نام‌های دیگر: Closed question

روابط

تجربه زیسته مراجع

Client's lived experience

مجموعهٔ احساسات، ادراکات و برداشت‌های شخصی مراجع از حوادث و رویدادهای زندگی‌اش است. این مفهوم بر اهمیت درک جهان از نگاه خودِ فرد تأکید دارد و زیربنای رویکردهای پدیدارشناختی در روان‌شناسی است.

نام‌های دیگر: تجربه زیسته مراجع

روابط

تجربه مراجع در روان‌درمانی

client experience in psychotherapy

مجموعه احساسات، ادراکات و برداشت‌های ذهنی فرد از فرآیند درمان و تعامل با درمانگر است. این تجربه شامل نحوه درک مراجع از تغییرات درونی و کیفیت رابطه درمانی در طول جلسات می‌شود.

نام‌های دیگر: تجربه مراجع در روان‌درمانی

روابط

تجربه هیجانی اصلاح‌گر

Corrective emotional experience

مفهومی است که به موقعیتی در رابطه درمانی اشاره دارد که در آن درمانگر واکنشی متفاوت و سازگارتر نسبت به انتظارات منفی مراجع نشان می‌دهد. این تجربه جدید به مراجع کمک می‌کند تا باورهای ناکارآمد و الگوهای تکرارشونده روابط خود را بازبینی و اصلاح کند. این فرآیند معمولاً منجر به کاهش علائم و بهبود عملکرد روانی می‌شود.

نام‌های دیگر: Corrective emotional experience

روابط

تجربه هیجانی اصلاحی

Corrective emotional experience

تجربه‌ای که در آن فرد در یک موقعیت جدید یا در رابطه با دیگری، واکنشی متفاوت از آنچه در گذشته انتظار داشته دریافت می‌کند. این تجربه می‌تواند الگوهای هیجانی ناسازگار قبلی را بازسازی کرده و به رشد روانی کمک کند.

نام‌های دیگر: تجربه هیجانی اصلاحی، تجربه‌ی هیجانی اصلاحی

روابط

تعارض

conflict

وضعیت یا فرآیندی که در آن دو یا چند طرف دارای اهداف، ارزش‌ها، نیازها یا منافع متضاد هستند و این تضاد منجر به ایجاد تنش می‌شود. تعارض می‌تواند در سطوح فردی، بین‌فردی یا اجتماعی بروز کند.

نام‌های دیگر: conflict

روابط

تعارض و آشتی

Conflict and Reconciliation

این مفهوم به فرآیند پویای مدیریت اختلافات و تلاش برای بازسازی روابط پس از درگیری اشاره دارد. تعارض به وجود تفاوت‌های ناسازگار در اهداف یا ارزش‌ها میان افراد یا گروه‌ها گفته می‌شود. آشتی به عنوان مرحلهٔ سازنده، شامل پذیرش مسئولیت، جبران خسارت و بازسازی اعتماد برای گذار از خصومت به همزیستی مسالمت‌آمیز است.

نام‌های دیگر: تعارض و آشتی

روابط

تنوع فرهنگی

Cultural diversity

تنوع فرهنگی به وجود و تعامل گروه‌های انسانی با پیشینه‌های فرهنگی، ارزش‌ها و هنجارهای متفاوت در یک جامعه اشاره دارد. در روان‌شناسی، این مفهوم بر تأثیرات فرهنگ بر رفتار، شناخت و سلامت روان تأکید می‌کند. درک تنوع فرهنگی برای ارائه خدمات روان‌شناختی حساس و کارآمد ضروری است.

نام‌های دیگر: Cultural diversity، cultural diversity

روابط

حل تعارض

conflict resolution

فرایندی است که طی آن اختلافات، ناسازگاری‌ها یا درگیری‌ها بین افراد یا گروه‌ها به شیوه‌ای سازنده و مسالمت‌آمیز مدیریت و پایان می‌یابد. این فرایند شامل شناسایی ریشه‌های مشکل، مذاکره و یافتن راه‌حل‌های مورد پذیرش طرفین است. هدف نهایی، کاهش تنش و بازگرداندن تعادل به روابط یا سیستم‌های اجتماعی است.

نام‌های دیگر: conflict resolution

روابط

حل تعارض

Conflict Resolution

مجموعه‌ای از فرآیندها و مهارت‌هایی است که برای پایان دادن به اختلافات بین افراد یا گروه‌ها به شیوه‌ای مسالمت‌آمنده و سازنده به کار می‌رود. هدف اصلی آن رسیدن به توافقی است که نیازهای طرفین را تا حد امکان برآورده کند و روابط آتی را تقویت نماید. این فرآیند شامل شنیدن فعال، مذاکره و جست‌وجوی راه‌حل‌های برد-برد است.

نام‌های دیگر: حل تعارض

روابط

خانواده چینی-آمریکایی

Chinese American family

اشاره به ساختار و پویایی‌های میان‌فردی در خانواده‌هایی دارد که ریشه در فرهنگ چینی داشته و در بافت اجتماعی ایالات متحده زندگی می‌کنند. این مفهوم بر تأثیر تقاطع ارزش‌های سنتی با فرهنگ غربی بر نقش‌ها و تعاملات خانوادگی تأکید دارد.

نام‌های دیگر: خانواده چینی-آمریکایی

روابط

روابط بین‌فرهنگی

cross-cultural relationships

روابط بین‌فرهنگی به تعاملات و پیوندهای عاطفی بین افراد متعلق به فرهنگ‌ها، قومیت‌ها یا بک‌گراند‌های ارزشی متفاوت اشاره دارد. این نوع روابط نیازمند مهارت‌های ارتباطی بالا، همدلی و درک تفاوت‌های فرهنگی برای مدیریت تعارضات احتمالی است. موفقیت در این روابط اغلب به انعطاف‌پذیری روان‌شناختی و پذیرش تفاوت‌ها وابسته است.

نام‌های دیگر: روابط بین فرهنگی

روابط

روابط مراقبتی

Caregiving Relationships

روابط مراقبتی به پیوندهای عاطفی و رفتاری بین فرد مراقب و کسی که نیاز به حمایت دارد اطلاق می‌شود. این روابط نقش کلیدی در شکل‌گیری دلبستگی و رشد عاطفی کودک ایفا می‌کنند. کیفیت این تعاملات بر سلامت روان و سازگاری اجتماعی فرد در طول عمر تأثیر مستقیم دارد.

نام‌های دیگر: روابط مراقبتی

روابط

روشن‌سازی

Clarification

فرآیندی که در آن درمانگر برای رفع ابهام از گفته‌های مراجع، پرسش‌هایی را مطرح می‌کند تا معنای دقیق پیام مشخص شود. این تکنیک به کاهش سوءتفاهم‌ها و افزایش دقت در فرآیند گفتگو کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: روشن‌سازی

روابط

زوج به‌عنوان یک واحد

Couple as a unit

دیدگاهی در روان‌شناسی سیستم‌ها که در آن رابطه میان دو نفر، فراتر از ویژگی‌های فردی آن‌ها، به عنوان یک سیستم واحد و منسجم بررسی می‌شود. در این رویکرد، تعاملات و پویایی‌های میان دو نفر، موضوع اصلی تحلیل است.

نام‌های دیگر: زوج به‌عنوان یک واحد

روابط

سبک‌های ارتباطی

Communication Styles

سبک‌های ارتباطی به راه‌های متمایزی اشاره دارند که افراد برای انتقال افکار، احساسات و اطلاعات از یکدیگر استفاده می‌کنند. این سبک‌ها شامل حالت‌های مختلف مانند غیرمستقیم، تهاجمی، منفعل یا قاطعانه می‌شوند. انتخاب سبک ارتباطی تحت تأثیر شخصیت، فرهنگ و موقعیت اجتماعی فرد است و بر کیفیت تعاملات اجتماعی تأثیر مستقیم دارد.

نام‌های دیگر: سبک‌های ارتباطی

روابط

سبک‌های حل تعارض

Conflict resolution styles

سبک‌های حل تعارض به الگوهای رفتاری مشخصی اشاره دارد که افراد هنگام مواجهه با اختلاف نظر یا درگیری به کار می‌برند. مدل‌های رایج شامل همکاری، اجتناب، سازش، رقابت و تسلیم است. انتخاب سبک مناسب بستگی به اهمیت موضوع و رابطه بین طرفین درگیر دارد.

نام‌های دیگر: سبک‌های حل تعارض

روابط

شایستگی فرهنگی

Cultural competence

شایستگی فرهنگی مجموعه‌ای از مهارت‌ها، دانش و نگرش‌هاست که به افراد اجازه می‌دهد با افراد از پیشینه‌های فرهنگی متفاوت به‌طور مؤثر و محترمانه تعامل کنند. این مفهوم در روان‌شناسی بالینی و سازمانی اهمیت دارد، زیرا بر درک عمیق تفاوت‌های فرهنگی و پرهیز از قضاوت‌های نادرست تأکید می‌کند. دستیابی به آن نیازمند خودآگاهی فرهنگی و یادگیری مستمر است.

نام‌های دیگر: شایستگی فرهنگی

روابط

شرایط بازگشت به زندگی مشترک

Conditions for cohabitation return

شرایط بازگشت به زندگی مشترک به مجموعه‌ای از معیارها و الزامات رفتاری و عاطفی اشاره دارد که زوجین برای احیای رابطه پس از جدایی یا فاصله‌گیری موقت باید آن‌ها را برآورده کنند. این شرایط معمولاً شامل بهبود مهارت‌های ارتباطی، حل تعارضات حل‌نشده و بازسازی اعتماد از دست رفته است. هدف نهایی، ایجاد محیطی پایدار و سالم برای ادامه همزیستی است.

نام‌های دیگر: شرایط بازگشت به زندگی مشترک

روابط

شهروندی

citizenship

شهروندی به جایگاه حقوقی و اجتماعی فرد در یک جامعه اشاره دارد که با حقوق و تکالیف مشخصی همراه است. در روان‌شناسی اجتماعی، این مفهوم فراتر از عضویت قانونی بوده و شامل احساس تعلق، مسئولیت‌پذیری و مشارکت فعال در امور عمومی می‌شود. شهروندی سالم بر پایه احترام متقابل، همدلی و رعایت قوانین اجتماعی استوار است.

نام‌های دیگر: شهروندی

روابط

شهروندی

citizenship

شهروندی در روان‌شناسی به احساس تعلق، مسئولیت‌پذیری و مشارکت فرد در جامعه و گروه‌های اجتماعی اشاره دارد. این مفهوم فراتر از وضعیت حقوقی، شامل هنجارهای اخلاقی، همبستگی اجتماعی و رفتارهای شهروندانه است. شهروندی فعال با بهزیستی روانی و کاهش احساس پوچی مرتبط دانسته می‌شود.

نام‌های دیگر: citizenship، Citizenship

روابط

غیررسمی

Casual

به نوعی از تعامل یا رویکرد اشاره دارد که فاقد ساختار سخت‌گیرانه، پروتکل‌های رسمی یا آداب خاص است. این حالت معمولاً در محیط‌های دوستانه یا موقعیت‌های کم‌تنش مشاهده می‌شود.

نام‌های دیگر: Casual

روابط

کودک‌آزاری

Child abuse

هرگونه رفتار سوءاستفاده‌گرانه، شامل آسیب‌های جسمی، عاطفی، جنسی یا غفلت از نیازهای اساسی، که توسط بزرگسالان یا مراقبان علیه کودک انجام شود. این رفتارها می‌تواند منجر به آسیب‌های روانی و تکاملی بلندمدت در کودک شود.

نام‌های دیگر: کودک‌آزاری

روابط

گفت‌وگو

Conversation

گفت‌وگو تعامل زبانی دوطرفه یا چندجانبه است که در آن افراد ایده‌ها، احساسات و اطلاعات را با هم به اشتراک می‌گذارند. این فرآیند نیازمند مهارت‌های شنیداری، کلامی و غیرکلامی است و نقش کلیدی در شکل‌گیری و حفظ روابط اجتماعی دارد. کیفیت گفت‌وگوها بر درک متقابل، حل تعارضات و سلامت روان تأثیر مستقیم دارد.

نام‌های دیگر: Conversation، conversation

روابط

محرمانگی

confidentiality

اصول اخلاقی و حقوقی که بر اساس آن، اطلاعات و اسرار مراجع باید نزد متخصص حفظ شود و بدون اجازه او فاش نگردد. این اصل زیربنای اعتماد در رابطهٔ درمانی است و تنها در موارد خاص قانونی یا خطر جدی قابل نقض است.

نام‌های دیگر: confidentiality، Confidentiality

روابط

مدیریت تعارض

Conflict Management

فرآیند شناسایی و رسیدگی به اختلافات میان افراد یا گروه‌ها به شکلی سازنده. این مهارت شامل استفاده از استراتژی‌های مختلف برای کاهش تنش و رسیدن به توافق یا حل مسئله است.

نام‌های دیگر: مدیریت تعارض

روابط

مشارکت جامعه‌محور

Community engagement

مشارکت جامعه‌محور به فرآیند تعامل فعال و سازنده میان افراد یا سازمان‌ها با جوامع محلی برای حل مسائل مشترک و بهبود شرایط زندگی اطلاق می‌شود. در روان‌شناسی اجتماعی، این مفهوم بر تقویت سرمایه اجتماعی، احساس تعلق و همبستگی گروهی تأکید دارد. مشارکت موثر می‌تواند به کاهش انزوا، افزایش حمایت اجتماعی و ارتقای بهزیستی روان‌شناختی اعضای جامعه منجر شود.

نام‌های دیگر: Community engagement

روابط

مشاوره مراجع‌محور

Client-centered counseling

رویکردی در مشاوره که بر توانمندی ذاتی مراجع برای رشد و حل مشکلات خود تأکید دارد. در این شیوه، درمانگر با ارائه پذیرش بی‌قید و شرط و همدلی، شرایط لازم را برای خودشکوفایی مراجع فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: مشاوره مراجع‌محور

روابط

مصالحه

Compromise

مصالحه به معنای رسیدن به توافقی است که در آن هر دو طرف از برخی خواسته‌ها یا منافع خود می‌گذرند تا به یک نتیجه مشترک دست یابند. در روان‌شناسی روابط و حل تعارض، مصالحه به عنوان یک استراتژی سازنده برای مدیریت اختلافات و حفظ روابط مثبت شناخته می‌شود. این رویکرد می‌تواند به کاهش تنش و ایجاد حس عدالت و احترام متقابل کمک کند.

نام‌های دیگر: مصالحه

روابط

موانع ارتباطی

Communication barriers

موانع ارتباطی به عواملی اطلاق می‌شود که مانع از انتقال دقیق و موثر پیام‌ها میان افراد می‌شوند. این موانع می‌توانند شامل تفاوت‌های زبانی، پیش‌داوری‌ها، وضعیت‌های هیجانی نامناسب یا محیط‌های نامناسب برای گفتگو باشند. شناسایی و رفع این موانده برای بهبود کیفیت تعاملات انسانی و کاهش سوءتفاهمات ضروری است.

نام‌های دیگر: موانع ارتباطی

روابط

مهارت‌های ارتباطی

Communication Skills

توانایی انتقال مؤثر اطلاعات، افکار و احساسات از طریق کلام، نوشتار یا زبان بدن. این مهارت‌ها شامل گوش دادن فعال و درک پیام‌های دریافتی برای برقراری تعاملات سازنده است.

نام‌های دیگر: مهارت‌های ارتباطی

روابط

مهارت‌های ارتباطی

Communication skills

مهارت‌های ارتباطی مجموعه‌ای از توانایی‌های شناختی و رفتاری هستند که امکان مبادله مؤثر اطلاعات، افکار و احساسات را بین افراد فراهم می‌سازند. این مهارت‌ها شامل گوش دادن فعال، بیان شفاف، زبان بدن مناسب و همدلی می‌شوند. تقویت این مهارت‌ها پایه‌ای اساسی برای ایجاد روابط سالم و حل مسالمت‌آمیز تعارضات در سطوح مختلف اجتماعی است.

نام‌های دیگر: Communication skills، communication skills

روابط

مهارت‌های زوجین

couple skills

مجموعه‌ای از توانایی‌های ارتباطی و رفتاری که زوجین برای بهبود کیفیت رابطه، حل تعارضات و ایجاد صمیمیت بیشتر نیاز دارند. این مهارت‌ها شامل گوش دادن فعال، بیان شفاف احساسات، مذاکره و همدلی می‌شود. آموزش این مهارت‌ها معمولاً در قالب مشاوره زوج‌درمانی یا کارگاه‌های آموزشی ارائه می‌گردد. هدف نهایی، ایجاد الگوهای تعاملی سالم و پایدار در رابطه است.

نام‌های دیگر: couple skills

روابط

نقش مراقب

caregiver role

جایگاه و وظایف فردی که مسئولیت حمایت، مراقبت و تأمین نیازهای جسمی یا روانی دیگری را بر عهده دارد. این نقش می‌تواند در ساختارهای خانوادگی یا محیط‌های درمانی تعریف شود.

نام‌های دیگر: نقش مراقب

روابط

همدلی شناختی

Cognitive Empathy

توانایی درک و شناخت دیدگاه، باورها و حالات ذهنی دیگران از منظر آن‌ها است. این فرآیند شامل توانایی ذهنی برای مدل‌سازی وضعیت‌های روانی دیگران بدون لزوماً تجربه کردن هیجانات آن‌هاست.

نام‌های دیگر: همدلی شناختی

روابط