فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۳۴ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آغاز جلسه

Session opening

آغاز جلسه، مرحله‌ای از فرآیند درمان گروهی است که در آن رهبر گروه، فضای امن و حرفه‌ای را ایجاد کرده و اعضا را برای مشارکت آماده می‌سازد. این مرحله معمولاً شامل مرور قوانین، بررسی حال عمومی اعضا و تعیین جهت‌گیری کلی جلسه است. شروع منظم و شفاف، پایه‌ای برای تعاملات مؤثر در ادامه جلسه فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: آغاز جلسه

روابط

آهسته‌کردن روند گفت‌وگو

slowing down the dialogue

تکنیکی در مداخلات روان‌شناختی برای کاهش سرعت تبادل اطلاعات و احساسات در یک گفتگو. این کار با هدف فراهم کردن فرصت برای پردازش عمیق‌تر، کاهش هیجان و جلوگیری از واکنش‌های تکانشی انجام می‌شود.

نام‌های دیگر: آهسته‌کردن روند گفت‌وگو

روابط

ارزش‌های مشترک

Shared Values

ارزش‌های مشترک به باورها، اصول و معیارهای بنیادینی اشاره دارد که دو یا چند فرد در یک رابطه یا گروه، آن‌ها را مهم و قابل‌احترام می‌دانند. این اشتراکات نقش کلیدی در همسویی اهداف، کاهش تعارضات و ایجاد حس تعلق و درک متقابل ایفا می‌کنند. وجود ارزش‌های مشترک معمولاً به پایداری و رضایت از روابط بین‌فردی کمک شایانی می‌کند.

نام‌های دیگر: ارزش‌های مشترک

روابط

اعتماد اجتماعی

Social Trust

اعتماد اجتماعی گرایش عمومی به انتظار خیرخواهی و قابل‌اتکایی دیگران در تعاملات اجتماعی است. این مفهوم به عنوان سرمایه اجتماعی، همکاری و ثبات گروه‌ها را تسهیل کرده و کاهش آن می‌تواند منجر به بدبینی و انزوای اجتماعی شود.

نام‌های دیگر: اعتماد (در رفتار اجتماعی)

روابط

افراد مجرد

Single Individuals

این اصطلاح به افراد بالغی اطلاق می‌شود که در حال حاضر ازدواج نکرده‌اند یا شریک زندگی مشترک ندارند. در روان‌شناسی، مطالعه این گروه اغلب بر پویایی‌های روان‌شناختی، استقلال فردی و الگوهای سازگاری اجتماعی تمرکز دارد. این وضعیت می‌تواند تأثیرات متفاوتی بر سلامت روان و رضایت از زندگی داشته باشد.

نام‌های دیگر: افراد مجرد

روابط

انزوای اجتماعی

Social isolation

وضعیتی عینی است که در آن فرد از نظر کمّی با شبکه‌های اجتماعی و روابط انسانی خود گسسته شده است. این حالت با تعداد اندک تماس‌های اجتماعی و عدم مشارکت در فعالیت‌های جمعی تعریف می‌شود. انزوای اجتماعی می‌تواند پیامدهای جدی بر سلامت روان و جسم فرد داشته باشد و اغلب با احساس تنهایی همراه نیست، هرچند ممکن است منجر به آن شود.

نام‌های دیگر: انزوای اجتماعی

روابط

پناهگاه امن

Safe haven

پناهگاه امن به محیطی فیزیکی یا روانی اطلاق می‌شود که در آن فرد احساس امنیت، پذیرش و حمایت می‌کند. در روان‌شناسی، این مفهوم اغلب به رابطه‌ای اشاره دارد که در آن فرد بدون ترس از قضاوت می‌تواند آسیب‌پذیری‌های خود را بیان کند. چنین فضایی نقش حیاتی در بازسازی اعتماد و بهبود سلامت روان ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: Safe haven

روابط

تعلق

Sense of Belonging

تعلق یا حس تعلق، احساس درونی فرد مبنی بر پذیرفته شدن، ارزشمند بودن و عضویت در یک گروه یا جامعه است. این نیاز روان‌شناختی اساسی، نقش مهمی در سلامت روان، انگیزش و رفاه کلی افراد دارد. احساس تعلق قوی در محیط‌های کاری یا آموزشی، به کاهش احساس انزوا و افزایش همکاری و تعهد منجر می‌شود.

نام‌های دیگر: تعلق

روابط

تفسیر ارتباط همسران

Spousal communication interpretation

فرآیند ذهنی که در آن افراد، معنا و پیام‌های نهفته در تعاملات کلامی و غیرکلامی شریک زندگی خود را تحلیل می‌کنند. این تفسیر می‌تواند بر اساس سوگیری‌های شناختی یا تجربه‌های پیشین، مثبت یا منفی باشد.

نام‌های دیگر: تفسیر ارتباط همسران

روابط

جای‌های جنسی

sex positions

به آرایش‌ها و وضعیت‌های فیزیکی مختلف بدن دو یا چند نفر در حین رابطه جنسی اشاره دارد. این اصطلاح در روان‌شناسی جنسی برای بررسی ترجیحات فردی، راحتی فیزیکی و پویایی‌های قدرت در روابط به کار می‌رود. تنوع در جای‌ها می‌تواند بر رضایت جنسی و صمیمیت عاطفی بین شرکای رابطه تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: sex positions

روابط

جدایی

Separation

جدایی به فرآیند یا حالت دوری فیزیکی یا عاطفی از یک فرد، گروه یا موقعیت مهم اشاره دارد. در روان‌شناسی رشد، این مفهوم اغلب در چارچوب دلبستگی و تأثیرات آن بر سلامت روان بررسی می‌شود. تجربه جدایی می‌تواند منجر به احساسات سوگ، اضطراب یا بی‌ثباتی هیجانی شود، به‌ویژه اگر با قطع پیوندهای دلبستگی ناگهانی همراه باشد.

نام‌های دیگر: جدایی

روابط

حمایت اجتماعی

social support

حمایت اجتماعی به شبکه روابط و در دسترس بودن کمک‌های عاطفی، اطلاعاتی و ابزاری از سوی دیگران اشاره دارد. این حمایت می‌تواند از سوی خانواده، دوستان یا گروه‌های همسان ارائه شود و نقش مهمی در کاهش استرس و ارتقای سلامت روان ایفا می‌کند. ادراک فرد از وجود این حمایت، عاملی محافظتی در برابر فشارهای روانی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: حمایت اجتماعی، social support، Social support

روابط

خانواده‌درمانی سیستمی

Systemic family therapy

نوعی رویکرد درمانی است که فرد را نه به عنوان یک موجودیت مجزا، بلکه به عنوان بخشی از یک سیستم پیچیده شامل خانواده می‌بیند. در این رویکرد، تمرکز بر الگوهای تعاملی و روابط میان اعضای خانواده برای درک و تغییر مسائل است.

نام‌های دیگر: خانواده‌درمانی سیستمی

روابط

خانواده‌درمانی سیستمی

Systemic family therapy

نوعی رویکرد درمانی است که فرد را نه به عنوان یک موجودیت مجزا، بلکه به عنوان بخشی از یک سیستم پیچیده شامل خانواده می‌بیند. در این رویکرد، تمرکز بر الگوهای تعاملی و روابط میان اعضای خانواده برای درک و تغییر مسائل است.

نام‌های دیگر: Systemic family therapy، systemic family therapy

روابط

خلاصه‌سازی

Summarizing

تجمیع نکات کلیدی و موضوعات مطرح شده در طول یک جلسه یا بخش خاص از گفتگو برای ایجاد انسجام. خلاصه‌سازی به مراجع کمک می‌کند تا ساختار کلی صحبت‌های خود را بازبینی و درک کند.

نام‌های دیگر: Summarizing

روابط

در میان گذاشتن

Sharing

فرآیند آگاهانه و داوطلبانه به اشتراک‌گذاری افکار، احساسات، تجربیات یا اطلاعات شخصی با دیگران است. این رفتار پایه‌ای از صمیمیت و اعتماد در روابط بین‌فردی محسوب می‌شود و به کاهش انزوا و افزایش درک متقابل کمک می‌کند. در روان‌شناسی، به عنوان مکانیسمی برای تنظیم هیجان و تقویت پیوندهای اجتماعی دیده می‌شود.

نام‌های دیگر: در میان گذاشتن

روابط

درمان رابطه‌ای کوتاه‌مدت

Short-Term Relationship Therapy

این رویکرد درمانی بر بهبود کیفیت روابط بین‌فردی و حل تعارضات زناشویی یا خانوادگی در بازه زمانی محدود تمرکز دارد. هدف اصلی، افزایش مهارت‌های ارتباطی، همدلی و درک متقابل میان طرفین رابطه است. درمانگران با شناسایی الگوهای ناکارآمد تعاملی، مداخلات ساختاریافته‌ای را برای اصلاح دینامیک رابطه به کار می‌برند.

نام‌های دیگر: درمان رابطه‌ای کوتاه‌مدت

روابط

روابط اجتماعی

Social relationships

روابط اجتماعی به شبکه‌ای از تعاملات و پیوندهای میان‌فردی اشاره دارد که در آن افراد با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کنند و تأثیر متقابل دارند. این روابط می‌توانند شامل خانواده، دوستان، همکاران و آشنایان باشند و نقش مهمی در سلامت روان و بهزیستی فرد ایفا می‌کنند. کیفیت و کمیت این روابط بر احساس تعلق، حمایت اجتماعی و رضایت از زندگی تأثیر مستقیم دارد.

نام‌های دیگر: Social relationships، Social relationship

روابط

روابط اجتماعی

Social relationships

پیوندهای میان‌فردی و تعاملات مستمری که میان دو یا چند نفر برقرار می‌شود. این روابط شامل ابعاد مختلفی از جمله صمیمیت، حمایت اجتماعی و تعاملات رسمی در ساختارهای اجتماعی است.

نام‌های دیگر: روابط اجتماعی

روابط

روابط خواهر و برادر

Sibling relationships

روابط خواهر و برادر یکی از طولانی‌ترین و تأثیرگذارترین پیوندهای انسانی است. این روابط الگوهای اجتماعی، رقابت و حمایت را در دوران کودکی شکل می‌دهند. دینامیک این ارتباطات می‌تواند بر عزت‌نفس و مهارت‌های ارتباطی فرد تأثیر مستقیم بگذارد. کیفیت این پیوند اغلب پیش‌بینی‌کننده سلامت روان در بزرگسالی است.

نام‌های دیگر: روابط خواهر و برادر

روابط

روابط مدرسه‌ای

School Relationships

روابط مدرسه‌ای به کیفیت تعاملات میان دانش‌آموزان، معلمان و کارکنان مدرسه اطلاق می‌شود. این روابط شامل پیوندهای عاطفی، حمایت اجتماعی و جو کلی مدرسه است که بر یادگیری و سلامت روان تأثیر مستقیم دارد. کیفیت این روابط نقش کلیدی در احساس تعلق و انگیزش تحصیلی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: روابط مدرسه

روابط

روانشناسی اجتماعی

Social Psychology

علمی است که چگونگی تأثیر متقابل عوامل اجتماعی و روانی را بر افکار، احساسات و رفتار افراد مطالعه می‌کند. این رشته به بررسی پدیده‌هایی مانند ادراک اجتماعی، طرد، تعصب، اطاعت و جذب بین فردی می‌پردازد. روان‌شناسی اجتماعی نشان می‌دهد که چگونه حضور واقعی یا خیالی دیگران بر فرآیندهای درونی و عملکرد فردی اثر می‌گذارد.

نام‌های دیگر: Social Psychology، social psychology

روابط

سازگاری اجتماعی

Social Adjustment

سازگاری اجتماعی به توانایی فرد در برقراری تعاملات مؤثر و رضایت‌بخش با محیط اجتماعی و رعایت هنجارهای پذیرفته‌شده اشاره دارد. این مفهوم شامل مهارت‌های ارتباطی، حل تعارض و انعطاف‌پذیری در برابر تغییرات محیطی است. سازگاری اجتماعی خوب با سلامت روان بالاتر و کاهش مشکلات رفتاری و هیجانی همبستگی مثبت دارد.

نام‌های دیگر: سازگاری اجتماعی

روابط

سبک دلبستگی ایمن

secure attachment style

سبک دلبستگی ایمن الگویی از رابطه است که در آن فرد احساس امنیت و اعتماد به دیگران دارد. این سبک معمولاً در کودکی از طریق مراقبت پاسخگو و قابل پیش‌بینی شکل می‌گیرد. افراد با این سبک در بزرگسالی روابط سالم‌تر و پایدارتری را تجربه می‌کنند. آن‌ها توانایی بالایی در تنظیم هیجانات و برقراری ارتباط مؤثر دارند.

نام‌های دیگر: سبک دلبستگی ایمن

روابط

سبک‌های عشق

Styles of Love

سبک‌های عشق الگوهای متمایزی از تجربه و ابراز عشق هستند که ریشه در ویژگی‌های شخصیتی و تجربیات دلبستگی دارند. جان لی شش سبک اصلی شامل ارگاسموس (عشق هوس‌آمیز)، لادوس (عشق بازیگوشانه)، استورگه (عشق دوستانه) و سایرین را معرفی کرد. این سبک‌ها تعیین می‌کنند که افراد چگونه شریک زندگی انتخاب کرده و در روابط رفتار می‌کنند.

نام‌های دیگر: سبک‌های عشق

روابط

سرمایه اجتماعی

social capital

سرمایه اجتماعی به شبکه روابط، هنجارها و اعتمادی اشاره دارد که همکاری و هماهنگی در یک گروه یا جامعه را تسهیل می‌کند. این مفهوم شامل اعتماد متقابل، هنجارهای بازگشت و شبکه‌های ارتباطی است که دسترسی به منابع و حمایت‌های اجتماعی را ممکن می‌سازد. وجود سرمایه اجتماعی بالا با سلامت روان بهتر و تاب‌آوری اجتماعی مرتبط است.

نام‌های دیگر: سرمایه اجتماعی

روابط

غفلت از همسر

Spousal neglect

غفلت از همسر به وضعیتی اشاره دارد که در آن یکی از زوجین نیازهای عاطفی، جسمی یا اجتماعی طرف مقابل را نادیده می‌گیرد یا برآورده نمی‌کند. این رفتار می‌تواند ناشی از بی‌توجهی عمدی، مشکلات ارتباطی یا فشارهای روانی باشد و منجر به کاهش صمیمیت و افزایش تعارض در رابطه می‌شود. شناسایی و مداخله در این الگو برای حفظ سلامت رابطه ضروری است.

نام‌های دیگر: غفلت از همسر

روابط

فشار اجتماعی

Social pressure

فشار اجتماعی به تأثیرات محیط اجتماعی بر رفتار و تصمیم‌گیری‌های فرد اشاره دارد که ناشی از هنجارها، انتظارات یا قوانین غیررسمی گروه است. این فشار می‌تواند از طریق تمایل به همرنگی یا ترس از طرد شدن عمل کند. درک فشار اجتماعی برای تحلیل پدیده‌هایی مانند انطباق اجتماعی و رفتار جمعی ضروری است.

نام‌های دیگر: فشار اجتماعی

روابط

گروه خودیاری

Self-help group

گروهی از افراد که دارای تجربیات یا چالش‌های مشابه هستند و برای حمایت متقابل و اشتراک‌گذاری راهکارهای مقابله‌ای گرد هم می‌آیند. این گروه‌ها بر پایه حمایت همسالان و بدون دخالت مستقیم متخصصانِ بالینی فعالیت می‌کنند.

نام‌های دیگر: گروه خودیاری

روابط

گفتار

speech

گفتار به فرآیند تولید کلام و بیان افکار، احساسات و نیازها از طریق صدا و کلمات اطلاق می‌شود. این فرآیند شامل جنبه‌های فیزیولوژیکی تولید صدا، آرایش آوایی و ساختار زبانی است. در روان‌شناسی، گفتار نه تنها وسیله‌ای برای ارتباط کلامی است، بلکه بازتابی از فرآیندهای شناختی و هیجانی فرد نیز محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: گفتار

روابط

گفت‌وگوی ساختارمند

Structured Dialogue

نوعی تعامل کلامی است که در آن چارچوب، قوانین و اهداف مشخصی برای تبادل نظر تعیین شده است. این روش معمولاً در مشاوره، حل تعارض و درمان‌های زوجین کاربرد دارد تا از پرت‌پگویی و تهاجم کلامی جلوگیری شود. تمرکز بر گوش دادن فعال، نوبت‌گیری و بیان شفاف احساسات بدون قضاوت، از ارکان اصلی آن است.

نام‌های دیگر: گفت‌وگوی ساختارمند

روابط

مهارت‌های اجتماعی

Social Skills

مهارت‌های اجتماعی مجموعه‌ای از رفتارهای آموختنی هستند که به فرد امکان می‌دهند تا در موقعیت‌های مختلف بین‌فردی به‌طور مؤثر و مناسب تعامل کند. این مهارت‌ها شامل گوش دادن فعال، برقراری ارتباط کلامی و غیرکلامی، همدلی و حل تعارض می‌شود. تقویت این توانایی‌ها برای شکل‌گیری روابط سالم و کاهش انزوا اجتماعی ضروری است.

نام‌های دیگر: مهارت‌های اجتماعی

روابط

هم‌افزایی

synergy

هم‌افزایی (Synergy) وضعیتی است که در آن عملکرد یا خروجی یک گروه یا سیستم، فراتر از مجموع عملکرد اجزای تشکیل‌دهندهٔ آن است. این پدیده در روان‌شناسی گروهی و سازمانی، حاصل تعامل سازنده، تنوع دیدگاه‌ها و هماهنگی اعضاست. هم‌افزایی منجر به خلاقیت بیشتر و حل مسئله‌ای کارآمدتر می‌شود.

نام‌های دیگر: هم‌افزایی

روابط

همنوایی اجتماعی

Social Conformity

همنوایی اجتماعی به تغییر رفتار یا باورها در جهت هنجارهای گروهی تحت فشار مستقیم یا غیرمستقیم اشاره دارد. این پدیده ناشی از نیاز فرد به پذیرش توسط گروه یا ترس از طرد شدن است. همنوایی می‌تواند منجر به همگرایی نظرات و کاهش تعارضات درونی گروه شود، اما گاهی مانع تفکر انتقادی و خلاقیت فردی می‌گردد. این مفهوم یکی از ارکان اصلی روان‌شناسی اجتماعی است.

نام‌های دیگر: همنوایی اجتماعی

روابط