فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۱۵ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

مداخله (مشاوره)

Intervention (counseling)

مداخله مشاوره‌ای مجموعه‌ای از اقدامات ساختاریافته و هدفمند است که توسط متخصصان سلامت روان برای بهبود وضعیت روان‌شناختی مراجع انجام می‌شود. این فرآیند با شناسایی مشکلات و ارائه راهکارهای عملی، به تغییر الگوهای ناسازگار و تقویت سازگاری فرد کمک می‌کند. مداخلات می‌توانند فردی، گروهی یا خانوادگی باشند و بر اساس نیاز مراجع طراحی می‌شوند.

نام‌های دیگر: Intervention (counseling)

اضطراب و ترس

مدل فراشناختی

MCT

مدل فراشناختی (MCT) رویکردی درمانی است که بر باورها و راهبردهای تنظیم هیجان متمرکز است. این مدل معتقد است که نشخوار فکری و نگرانی، راهبردهای ناکارآمدی هستند که باعث تداوم اختلالات روان‌شناختی می‌شوند. درمان بر تغییر این باورها و کاهش توجه به نشانه‌های درونی تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: MCT

اضطراب و ترس

مراقبه

Meditation

مراقبه یک تمرین ذهنی است که با هدف افزایش توجه آگاهانه به لحظه حال و کاهش واکنش‌های خودکار انجام می‌شود. این روش به بهبود تمرکز، کاهش استرس و تنظیم هیجانات کمک کرده و پایه‌ای در روان‌شناسی مثبت‌گرا و درمان‌های مبتنی بر پذیرش است.

نام‌های دیگر: مراقبه

اضطراب و ترس

مرگ‌اندیشی

Death Ideation

به حضور افکار، تصاویر یا تمایلات مرتبط با مرگ و نابودی اشاره دارد که می‌تواند طیفی از علائم گذرا تا نشانه‌های جدی خطر را شامل شود. این پدیده اغلب در بستر افسردگی، اضطراب یا تروما رخ می‌دهد و نیازمند ارزیابی دقیق شدت و قصد پشت آن است. تشخیص تفاوت بین افکار منفی موقت و طرح‌ریزی خودکشی برای مداخلهٔ به‌موقع حیاتی است.

نام‌های دیگر: مرگ‌اندیشی

اضطراب و ترس

مسخ شخصیت

Depersonalization

احساس ناآشنایی با خود و گسستگی از تجربیات ذهنی و جسمانی که فرد در آن خود را مانند یک ناظر بیرونی نسبت به افکار، احساسات یا بدن خود می‌بیند. در این حالت، فرآیندهای روانی فرد از تجربه زیسته او جدا به نظر می‌رسند.

نام‌های دیگر: مسخ شخصیت

اضطراب و ترس

مسخ واقعیت

Derealization

احساس ناآشنایی یا تغییر در ادراک محیط پیرامون، به‌گونه‌ای که جهان بیرونی غیرواقعی، مبهم یا مانند یک رویا به نظر برسد. در این وضعیت، فرد با وجود حفظ خودآگاهی، نسبت به محیط اطراف خود احساس بیگانگی دارد.

نام‌های دیگر: مسخ واقعیت

اضطراب و ترس

مقابله

Coping (psychology)

مقابله به مجموعه‌ای از تلاش‌های شناختی و رفتاری اطلاق می‌شود که فرد برای مدیریت شرایط خاص خارجی یا داخلی به کار می‌گیرد که از منابع شخصی فراتر می‌روند. این فرآیند شامل راهبردهایی مانند حل مسئله، بازسازی شناختی و جستجوی حمایت اجتماعی است. هدف اصلی مقابله، کاهش بار استرس و حفظ تعادل روان‌شناختی در مواجهه با چالش‌هاست.

نام‌های دیگر: Coping (psychology)

اضطراب و ترس

مقاومت

Resistance

مقاومت به معنای واکنش ناخودآگاه یا آگاهانه فرد در برابر تغییرات یا فرآیندهای درمانی است که ممکن است به شکل عدم همکاری، انکار یا تأخیر در انجام اقدامات مورد انتظار ظاهر شود. این پدیده معمولاً ناشی از ترس از ناشناخته‌ها، حفظ وضعیت موجود یا نگرانی از مواجهه با احساسات دردناک است. شناسایی و مدیریت مقاومت بخشی مهم از فرآیند درمان است.

نام‌های دیگر: مقاومت

اضطراب و ترس

مقیاس افسردگی، اضطراب و استرس (نسخه کوتاه)

DASS-21

یک ابزار خودگزارش‌دهی استاندارد برای سنجش شدت سه مؤلفه اصلی افسردگی، اضطراب و استرس است. این پرسشنامه با استفاده از ۲۱ گویه، سطح تجربه فرد از این حالات هیجانی را در بازه زمانی اخیر ارزیابی می‌کند.

نام‌های دیگر: DASS-21

اضطراب و ترس

مقیاس شدت وسواس فکری-عملی ییل-براون

Y-BOCS

ابزاری استاندارد و معتبر برای سنجش شدت علائم اختلال وسواس فکری-عملی (OCD). این مقیاس توسط متخصصان بالینی پر می‌شود و ابعاد مختلفی از جمله زمان صرف‌شده، مقاومت در برابر علائم، اختلال عملکرد و میزان آزاردهندگی افکار و رفتارها را ارزیابی می‌کند.

نام‌های دیگر: Y-BOCS

اضطراب و ترس

مقیاس ییل-براون

Yale-Brown Obsessive Compulsive Scale

نام دیگر مقیاس ییل-براون که برای ارزیابی کمّی شدت علائم اختلال وسواس فکری-عملی استفاده می‌شود. این ابزار به‌ویژه در پژوهش‌های بالینی برای سنجش اثربخشی مداخلات درمانی به کار می‌رود و نمرات آن نشان‌دهنده میزان پیشرفت یا پسرفت بیمار است.

نام‌های دیگر: ییل-براون

اضطراب و ترس

مواجهه

confrontation

فرآیندی در روان‌شناسی که در آن فرد با موقعیت‌ها، افراد یا افکار ناخوشایند و اضطراب‌آور روبرو می‌شود. این رویکرد معمولاً با هدف کاهش حساسیت و مواجهه مستقیم با محرک‌های ترسناک برای مدیریت واکنش‌های هیجانی به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: مواجهه

اضطراب و ترس

مواجهه

exposure

یک روش درمانی که در آن فرد به‌طور نظام‌مند و کنترل‌شده در معرض محرک‌های اضطراب‌آور قرار می‌گیرد. هدف از این کار، کاهش پاسخ‌های ترس و عادت کردن سیستم عصبی به موقعیت‌های دشوار از طریق فرآیند عادت‌زدایی است.

نام‌های دیگر: exposure، Exposure

اضطراب و ترس

مواجهه با هیجان

Emotional Exposure

مواجهه با هیجان فرآیندی است که در آن فرد آگاهانه با تجربیات درونی و احساسات خود روبرو می‌شود تا از اجتناب هیجانی بکاهد. این رویکرد بر پذیرش و درک احساسات بدون قضاوت تأکید دارد و به بازسازی پاسخ‌های هیجانی کمک می‌کند. هدف نهایی، افزایش تاب‌آوری روانی و تنظیم بهتر هیجانات در موقعیت‌های استرس‌زا است.

نام‌های دیگر: مواجهه با هیجان

اضطراب و ترس

مواجهه و جلوگیری از پاسخ

Exposure and Response Prevention

مواجهه و جلوگیری از پاسخ یک روش درمانی شناختی-رفتاری است که خط‌مشی اصلی درمان اختلال وسواس فکری-عملی محسوب می‌شود. در این روش، فرد به‌تدریج با موقعیت‌ها یا افکار محرک مواجه می‌شود اما از انجام رفتارهای اجباری خودداری می‌کند. این فرآیند منجر به کاهش تدریجی اضطراب و شکستن چرخه معیوب وسواس می‌شود.

نام‌های دیگر: مواجهه و جلوگیری از پاسخ

اضطراب و ترس