فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۳۳ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آزمایش‌ها

Experiments

آزمایش‌ها روشی پژوهشی است که در آن پژوهشگر عمدتاً یک یا چند متغیر مستقل را دستکاری می‌کند تا اثر آن‌ها را بر متغیرهای وابسنجا بسنجد. این روش با کنترل دقیق شرایط و تصادفی‌سازی، امکان استنتاج علی و معلولی را فراهم می‌آورد. آزمایش‌ها معمولاً در محیط‌های کنترل‌شده انجام می‌شوند تا عوامل مزاحم به حداقل برسند.

نام‌های دیگر: experiments

شناخت

آزمون استعدادهای ویژه

aptitude test

آزمون استعدادهای ویژه ابزارهایی استاندارد برای سنجش توانایی‌های ذاتی و بالقوه فرد در یادگیری مهارت‌های خاص هستند. این آزمون‌ها پیش‌بینی می‌کنند که فرد در آینده چه میزان موفقیت در حوزه‌های تحصیلی یا شغلی خاصی خواهد داشت. برخلاف آزمون‌های عملکرد، این ابزارها دانش کسب‌شده قبلی را نمی‌سنجند، بلکه پتانسیل یادگیری جدید را ارزیابی می‌کنند.

نام‌های دیگر: aptitude test

شناخت

آزمون تورینگ

Turing test

آزمون تورینگ معیاری است برای سنجش توانایی ماشین در شبیه‌سازی رفتار انسانی به گونه‌ای که تشخیص آن از انسان دشوار باشد. این آزمون که توسط آلن تورینگ پیشنهاد شد، بر اساس تعامل زبانی و رفتاری بین یک بازرس انسانی و دو شرکت‌کننده (یکی انسان و دیگری ماشین) انجام می‌شود. این مفهوم در روان‌شناسی هوش مصنوعی و فلسفه ذهن برای بحث درباره آگاهی و هوش مورد استناد قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: Turing test

شناخت

آزمون تی

t-test

آزمون تی یک روش آماری استنباطی برای مقایسه میانگین‌ها در یک یا دو گروه است. این آزمون زمانی کاربرد دارد که واریانس جامعه ناشناخته باشد و حجم نمونه کوچک باشد. با محاسبه آماره t، پژوهشگر می‌تواند تعیین کند آیا تفاوت مشاهده‌شده بین میانگین‌ها معنادار است یا صرفاً ناشی از خطای نمونه‌گیری است.

نام‌های دیگر: آزمون t

شناخت

آزمون تی

t-test

آزمون تی یک آزمون آماری پارامتریک است که برای مقایسه میانگین‌ها و سنجش معناداری تفاوت‌های بین گروه‌ها استفاده می‌شود. این آزمون زمانی کاربرد دارد که واریانس جامعه ناشناخته باشد و حجم نمونه کوچک باشد. با توزیع تی-استیودنت، پژوهشگران می‌توانند تعیین کنند که آیا تفاوت مشاهده‌شده بین میانگین‌ها واقعاً وجود دارد یا ناشی از خطای نمونه‌گیری است.

نام‌های دیگر: t-test

شناخت

آزمون روان‌شناختی

psychological testing

ابزار استاندارد و ساختاریافته‌ای است که برای اندازه‌گیری نمونه‌ای از رفتار یا عملکرد روان‌شناختی به کار می‌رود. این آزمون‌ها با رعایت اصول روایی و پایایی، ویژگی‌هایی مانند هوش، شخصیت یا توانایی‌های شناختی را کمی‌سازی می‌کنند. نتایج این تست‌ها معمولاً با هنجارهای جمعیت مقایسه شده تا تفسیر علمی امکان‌پذیر شود.

نام‌های دیگر: psychological testing، Psychological testing

شناخت

آزمون روان‌شناختی

psychological test

آزمون روان‌شناختی ابزاری استاندارد شده است که برای اندازه‌گیری نمونه‌ای از رفتار یا ساختارهای ذهنی طراحی شده است. این آزمون‌ها با ارائه محررهای کنترل‌شده، ویژگی‌هایی مانند هوش، شخصیت یا توانایی‌های شناختی را کمی‌سازی می‌کنند. روایی و پایایی از الزامات اساسی هر آزمون روان‌شناختی معتبر است.

نام‌های دیگر: psychological test

شناخت

آزمون روان‌شناسی

psychological test

آزمون روان‌شناسی ابزار استاندارد شده‌ای است که برای سنجش نمونه‌ای از رفتار یا عملکرد شناختی و هیجانی فرد طراحی شده است. این ابزارها با ارائه پاسخ‌های کمی، ویژگی‌های روان‌شناختی را اندازه‌گیری کرده و امکان مقایسه فرد با گروه‌های همتا را فراهم می‌آورند. روایی و پایایی از ارکان اساسی هر آزمون معتبر هستند.

نام‌های دیگر: آزمون روانشناسی

شناخت

آزمون رورشاخ

Rorschach Test

یک آزمون فرافکن است که در آن از فرد خواسته می‌شود تا تفسیر خود را از لکه‌های جوهر متقارن ارائه دهد. این آزمون برای بررسی ساختار شخصیت، الگوهای فکری و هیجانی و کارکردهای شناختی به کار می‌رود. پاسخ‌های فرد بر اساس سیستم‌های کدگذاری استاندارد تحلیل می‌شوند تا الگوهای پنهان روان‌شناختی آشکار شوند.

نام‌های دیگر: آزمون رورشاخ

شناخت

آزمون فرض

hypothesis test

آزمون فرض روشی استنتاجی در آمار است که برای ارزیابی شواهد موجود در داده‌ها جهت پذیرش یا رد یک فرضیه آماری به کار می‌رود. در این فرآیند، پژوهشگر با تعیین سطح معناداری، احتمال وقوع نتایج مشاهده‌شده را تحت فرض صفر محاسبه می‌کند. این تکنیک به محققان اجازه می‌دهد تا با کنترل خطای نوع اول، تصمیم‌گیری‌های علمی خود را بر پایه شواهد کمی استوار سازند.

نام‌های دیگر: آزمون فرض

شناخت

آزمون فرضیه

hypothesis testing

آزمون فرضیه فرآیندی استاتیک است که در آن پژوهشگر با استفاده از داده‌های نمونه، معتبر بودن یک فرضیه خاص درباره جامعه آماری را ارزیابی می‌کند. این روش با تعیین سطح معناداری و مقایسه آن با مقدار پی (P-value)، تصمیم می‌گیرد که آیا شواهد کافی برای رد فرضیه صفر وجود دارد یا خیر. آزمون فرضیه پایه‌ای‌ترین ابزار استنباطی در پژوهش‌های روان‌شناسی برای تعمیم یافته‌ها از نمونه به جامعه است.

نام‌های دیگر: hypothesis testing

شناخت

آزمون ناپارامتریک

nonparametric test

آزمون‌های ناپارامتریک دسته‌ای از روش‌های آماری هستند که فرضیات محدودی درباره توزیع جامعه آماری دارند. این آزمون‌ها زمانی استفاده می‌شوند که داده‌ها نرمال نباشند یا در مقیاس‌های رتبه‌ای و اسمی باشند. آن‌ها با تکیه بر رتبه‌ها یا علامت داده‌ها، امکان استنتاج آماری را در شرایطی فراهم می‌آورند که روش‌های پارامتریک قابل اجرا نیستند.

نام‌های دیگر: ناپارامتری

شناخت

آزمون و اندازه‌گیری

testing and measurement

فرآیند سیستماتیک تعیین ویژگی‌های روان‌شناختی از طریق ابزارهای استاندارد است. این حوزه بر طراحی، اجرا و تفسیر آزمون‌ها برای سنجش دقیق متغیرهای ذهنی تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: آزمون و اندازه‌گیری

شناخت

آزمون‌ها

Tests

ابزارهای استاندارد و نظام‌مندی که برای سنجش ویژگی‌های خاص روانی، توانایی‌های شناختی یا سطح دانش فرد به کار می‌روند. آزمون‌ها در روان‌شناسی برای اندازه‌گیری دقیق متغیرهای رفتاری و شخصیتی استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: آزمون‌ها

شناخت

آزمون‌های روان‌شناختی

psychological tests

ابزارهای استاندارد و نظام‌مندی که برای اندازه‌گیری ویژگی‌های روانی، توانمندی‌های شناختی یا ویژگی‌های شخصیتی افراد به کار می‌روند. این آزمون‌ها بر اساس معیارهای روایی و پایایی طراحی می‌شوند.

نام‌های دیگر: آزمون‌های روان‌شناختی

شناخت

آشکارسازی سیگنال

Signal Detection Theory

آشکارسازی سیگنال چارچوبی کمی برای تحلیل تصمیم‌گیری در شرایط عدم قطعیت است که تمایز بین دریافت محرک و خطای ادراکی را بررسی می‌کند. این نظریه دو مؤلفه اصلی شامل حساسیت حسی و معیار تصمیم‌گیری را از یکدیگر تفکیک می‌نماید. در روان‌شناسی، این مدل به درک چگونگی تأثیر انتظارات و انگیزه‌ها بر ادراک کمک شایانی می‌کند.

نام‌های دیگر: آشکارسازی سیگنال

شناخت

آگاهی

awareness

آگاهی به معنای تجربهٔ مستقیم و زنده از خود و محیط پیرامون است که شامل ادراک حسی و درون‌نگری می‌شود. این مفهوم یکی از مباحث بنیادین در روان‌شناسی شناختی و علوم اعصاب است که چگونگی پردازش اطلاعات را توضیح می‌دهد. آگاهی می‌تواند سطح‌های مختلفی از وضوح و تمرکز داشته باشد.

نام‌های دیگر: آگاهی

شناخت

آگاهی

Consciousness

آگاهی حالت بیداری و تجربهٔ درونی فرد از محیط و خود است. این مفهوم شامل ادراک حسی، تفکر و احساسات لحظه‌ای می‌شود. روان‌شناسان آگاهی را پدیده‌ای پیچیده می‌دانند که هنوز به‌طور کامل درک نشده است.

نام‌های دیگر: consciousness، Consciousness

شناخت

آگاهی اجتماعی

Social awareness

توانایی درک و درک احساسات، نیازها و دیدگاه‌های دیگران در بستر اجتماعی است. این مهارت زیرمجموعه هوش هیجانی محسوب شده و شامل همدلی، درک پویایی‌های گروهی و احترام به تنوع فرهنگی و اجتماعی می‌شود.

نام‌های دیگر: آگاهی اجتماعی

شناخت

آلزایمر

Alzheimer's disease

یک اختلال عصبی پیش‌رونده و مزمن است که با تخریب تدریجی سلول‌های عصبی و کاهش شدید توانایی‌های شناختی شناخته می‌شود. این بیماری معمولاً با از دست دادن حافظه بلندمدت و اختلال در جهت‌یابی آغاز می‌گردد.

نام‌های دیگر: آلزایمر

شناخت

آمار

Statistics

آمار شاخه‌ای از ریاضیات کاربردی است که به جمع‌آوری، سازماندهی، تحلیل، تفسیر و ارائه داده‌های کمی می‌پردازد. در روان‌شناسی، از روش‌های آماری برای توصیف ویژگی‌های نمونه‌ها، آزمون فرضیه‌ها و تعمیم یافته‌های پژوهشی به جامعه‌های بزرگ‌تر استفاده می‌شود. این ابزار به پژوهشگران کمک می‌کند تا الگوهای پنهان در رفتار و فرآیندهای ذهنی را شناسایی و اعتبار علمی نتایج را تضمین کنند.

نام‌های دیگر: آمار

شناخت

آمار توصیفی

descriptive statistics

آمار توصیفی روش‌هایی برای خلاصه‌سازی، سازماندهی و نمایش داده‌ها به صورت قابل‌فهم است. این روش‌ها شامل محاسبه میانگین، میانه، انحراف معیار و رسم جداول و نمودارها می‌شوند. هدف آن‌ها ارائه تصویری واضح از ویژگی‌های اصلی مجموعه داده بدون تعمیم نتایج به جامعه آماری بزرگ‌تر است.

نام‌های دیگر: آمار توصیفی

شناخت

آمار توصیفی

Descriptive statistics

آمار توصیفی روش‌هایی برای خلاصه‌سازی، سازمان‌دهی و نمایش ویژگی‌های اصلی یک مجموعه داده هستند. این روش‌ها شامل محاسبه میانگین، میانه، انحراف معیار و رسم جداول و نمودارها می‌شوند تا الگوهای کلی داده‌ها را به صورت شفاف نشان دهند. آمار توصیفی گام نخست در تحلیل داده‌های روان‌شناسی است و زمینه را برای آزمون‌های استنباطی فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: Descriptive statistics، descriptive statistics

شناخت

آمار روان‌شناسی

psychology statistics

شاخه‌ای از آمار کاربردی است که اصول و روش‌های جمع‌آوری، تحلیل، تفسیر و ارائه داده‌های کمی را در پژوهش‌های روان‌شناختی مورد بررسی قرار می‌دهد. این ابزارها به پژوهشگران کمک می‌کنند تا با استفاده از روش‌های استنباطی و توصیفی، الگوهای رفتاری را شناسایی کرده و فرضیه‌های علمی را آزمون کنند. کاربرد آن از طراحی آزمایش‌های کنترل‌شده تا مدل‌سازی پیچیده‌های ذهنی و رفتاری گسترده است.

نام‌های دیگر: psychology statistics

شناخت

آموزش

Instruction

آموزش فرآیند سازمان‌یافته و هدفمند ارائه اطلاعات، مهارت‌ها و ارزش‌ها برای تسهیل یادگیری و تغییر رفتار است. در روان‌شناسی، آموزش بر اصول یادگیری، طراحی آموزشی و ارزیابی اثربخشی روش‌های تدریس تمرکز دارد. این مفهوم با یادگیری به عنوان یک فرآیند درونی متفاوت است و بر مداخله بیرونی و ساختاردهی محیط یادگیری تأکید می‌ورزد.

نام‌های دیگر: Instruction، instruction

شناخت

آموزش ارزش‌ها

Values Education

آموزش ارزش‌ها فرآیندی هدفمند برای کمک به افراد جهت شناسایی، درک و درونی‌سازی اصول اخلاقی و هنجارهای اجتماعی است. این رویکرد بر توسعه قضاوت اخلاقی و مسئولیت‌پذیری شهروندی تأکید دارد و معمولاً در محیط‌های آموزشی و پرورشی اجرا می‌شود. هدف نهایی، توانمندسازی افراد برای اتخاذ تصمیم‌های آگاهانه و سازگار با منافع جمعی است.

نام‌های دیگر: آموزش ارزش‌ها

شناخت

آموزش تفکر

Thinking skills training

آموزش تفکر به برنامه‌های ساختاریافته‌ای اطلاق می‌شود که هدف آن‌ها تقویت مهارت‌های شناختی مانند استدلال، تحلیل و حل مسئله است. این آموزش‌ها با هدف بهبود کارایی ذهنی و توانایی مدیریت بهتر اطلاعات در موقعیت‌های مختلف طراحی شده‌اند. این رویکرد بر توسعه خودآگاهی و تنظیم فرآیندهای فکری تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: آموزش تفکر

شناخت

آموزش توجه

Attention Training

یک روش مداخله‌ای در درمان‌های مبتنی بر پذیرش است که بر تقویت کنترل شناختی و توانایی فرد برای مدیریت توجه تمرکز دارد. این آموزش به فرد کمک می‌کند تا توجه خود را از محرک‌های مزاحم جدا کرده و بر جنبه‌های مورد نظر تمرکز کند.

نام‌های دیگر: آموزش توجه

شناخت

آموزش راهبرد

strategy training

یک رویکرد آموزشی که در آن به فرد یاد داده می‌شود چگونه از روش‌ها و تکنیک‌های ذهنی مشخص برای بهبود عملکرد خود استفاده کند. این آموزش معمولاً با هدف ارتقای مهارت‌های حل مسئله یا مدیریت شناختی انجام می‌شود.

نام‌های دیگر: strategy training

شناخت

آموزش راهبرد

strategy instruction

رویکردی آموزشی است که در آن به یادگیرنده نحوه استفاده از راهبردهای شناختی و فراشناختی برای حل مسائل یا انجام تکالیف آموزش داده می‌شود. این روش با هدف بهبود خودتنظیمی و کارایی یادگیری در فرآیندهای ذهنی اجرا می‌گردد.

نام‌های دیگر: strategy instruction

شناخت

آموزش روان‌شناختی

Psychoeducation

فرآیند ارائه اطلاعات علمی و تخصصی درباره سلامت روان، اختلالات یا مکانیسم‌های روانی به مراجع یا خانواده او است. هدف از این مداخله، افزایش آگاهی، کاهش انگ‌های اجتماعی و توانمندسازی فرد برای مدیریت بهتر وضعیت خود است.

نام‌های دیگر: Psychoeducation، psychoeducation

شناخت

آموزش منش

character education

آموزش منش فرآیندی نظام‌مند برای پرورش فضیلت‌های اخلاقی و ارزش‌های انسانی در افراد است. این رویکرد بر توسعه قضاوت اخلاقی، احساسات همدلانه و رفتارهای مسئولانه تمرکز دارد. هدف اصلی آن کمک به افراد برای درک و عمل کردن به اصول اخلاقی در زندگی روزمره است.

نام‌های دیگر: آموزش منش

شناخت

آمیگدال

Amygdala

ساختاری بادوی شکل در سیستم لیمبیک مغز که نقش محوری در پردازش هیجانات دارد. آمیگدال به‌ویژه در تنظیم پاسخ‌های ترس، اضطراب و یادگیری هیجانی نقش کلیدی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: آمیگدال

شناخت