فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۴۰ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

بار شناختی

cognitive load

بار شناختی به میزان منابع حافظه فعال مورد نیاز برای پردازش اطلاعات در یک لحظه خاص اشاره دارد. این مفهوم به سه نوع بار درونی، خارجی و مرتبط تقسیم می‌شود. مدیریت صحیح بار شناختی برای بهینه‌سازی یادگیری و عملکرد شناختی افراد ضروری است.

نام‌های دیگر: بار شناختی

شناخت

بار شناختی

Cognitive load

بار شناختی به میزان منابع پردازشی حافظه کاری است که برای انجام یک وظیفه خاص مورد نیاز است. این مفهوم در آموزش و یادگیری اهمیت دارد و نشان می‌دهد که چگونه اطلاعات بیش‌ازحد می‌تواند مانع یادگیری موثر شود. بار شناختی به سه نوع درونی، خارجی و مرتبط تقسیم می‌شود که هر کدام بر فرآیند یادگیری تأثیر متفاوتی دارند.

نام‌های دیگر: Cognitive load، cognitive load

شناخت

بازارزیابی شناختی

Cognitive reappraisal

بازارزیابی شناختی یک راهبرد تنظیم هیجان است که در آن فرد با تغییر تفسیر خود از یک موقعیت محرک، پاسخ هیجانی خود را تعدیل می‌کند. این فرآیند شامل بازنگری معنای یک رویداد از دریچه‌ای متفاوت برای کاهش تأثیرات منفی هیجانی است. بازارزیابی شناختی به عنوان یک روش سازگارانه و پیش‌رونده در مدیریت استرس و هیجانات شناخته می‌شود.

نام‌های دیگر: Cognitive reappraisal، cognitive reappraisal

شناخت

بازتاب

reflection

فرآیندی در روان‌شناسی که در آن فرد یا درمانگر، محتوای کلامی یا احساسی فرد را برای بازشناسی و درک بهتر بازمی‌تاباند. این عمل به افزایش خودآگاهی و شفافیت در فرآیندهای ذهنی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: بازتاب / تأمل

شناخت

بازتابندگی

Reflexivity

فرآیند تحلیل خودآگاهانه و بررسی نقش و سوگیری‌های شخصی در حین انجام یک فعالیت یا پژوهش است. در روان‌شناسی، این مفهوم به توانایی فرد برای بازنگری در تأثیرات خود بر محیط یا موضوع مورد مطالعه اشاره دارد.

نام‌های دیگر: Reflexivity، reflexivity

شناخت

بازتثبیت

reconsolidation

فرآیندی است که در آن یک خاطرهٔ بازیابی‌شده، برای ذخیره شدن مجدد در حافظه، به مرحلهٔ ناپایدار و سپس تثبیت دوباره می‌رود. این مکانیسم نشان می‌دهد که بازخوانی خاطرات می‌تواند آن‌ها را برای تغییر یا اصلاح آماده کند.

نام‌های دیگر: reconsolidation

شناخت

بازجهت‌دهی

Reframing

یک تکنیک شناختی که در آن فرد یاد می‌گیرد موقعیت یا تجربه خود را از زاویه‌ای متفاوت و جدید مشاهده کند. این فرآیند به تغییر معنای یک رویداد و کاهش بار منفی آن کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: بازجهت‌دهی

شناخت

بازخوانی

recollection

فرآیند فعال و آگاهانه بازیابی اطلاعات از حافظه که مستلون تلاش برای بازسازی رویدادها یا دانش است. برخلاف بازشناسی، بازخوانی نیازمند بازسازی ذهنی جزئیات خاطره در غیاب محرک‌های مستقیم است.

نام‌های دیگر: recollection

شناخت

بازداری

inhibition

فرآیندی شناختی یا رفتاری که در آن پاسخ‌های تکانشی یا خودکار مهار می‌شوند تا رفتار با اهداف یا هنجارهای اجتماعی سازگار شود. این توانایی برای کنترل تکانه‌ها، نقشی حیاتی در عملکردهای اجرایی مغز ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: inhibition

شناخت

بازسازی شناختی

cognitive restructuring

یک تکنیک در درمان‌های شناختی که بر شناسایی و تغییر الگوهای فکری ناکارآمد و غیرمنطقی تمرکز دارد. در این فرآیند، فرد یاد می‌گیرد تا باورهای تحریف‌شده را شناسایی کرده و آن‌ها را با افکار واقع‌بینانه‌تر و سازگارتر جایگزین کند.

نام‌های دیگر: بازسازی شناختی

شناخت

بازسازی شناختی

cognitive restructuring

فرآیندی در درمان شناختی-رفتاری که شامل شناسایی، به چالش کشیدن و تغییر ساختارهای فکری مخدوش است. این تکنیک به فرد کمک می‌کند تا از تفسیرهای نادرست و سوگیری‌های شناختی خود عبور کرده و به درک دقیق‌تری از واقعیت برسد.

نام‌های دیگر: cognitive restructuring، Cognitive restructuring، Cognitive Restructuring

شناخت

بازسازی شناختی

Cognitive reframing

یک تکنیک در درمان‌های شناختی است که در آن فرد یاد می‌گیرد موقعیت‌های دشوار یا افکار منفی را از زاویه‌ای متفاوت و سازگارتر با واقعیت مشاهده کند. هدف از این فرآیند، تغییر معنای تجربه‌های شخصی برای کاهش بار هیجانی و بهبود انطباق است.

نام‌های دیگر: Cognitive reframing، cognitive reframing

شناخت

بازشناسی چهره

face recognition

فرآیند شناختی پیچیده‌ای که شامل شناسایی و یادآوری ویژگی‌های بصری چهره برای تشخیص هویت افراد است. این توانایی بر پایه پردازش ویژگی‌های ساختاری و الگوهای بصری چهره استوار است.

نام‌های دیگر: بازشناسی چهره

شناخت

بازشناسی چهره

facial recognition

فرآیند ادراکی که در آن فرد ویژگی‌های ظاهری صورت را شناسایی و پردازش می‌کند. این توانایی بخشی از عملکردهای پیچیده سیستم بینایی و حافظه است که به تشخیص هویت افراد کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: facial recognition

شناخت

بازشناسی هیجان

Emotion recognition

توانایی فرد در شناسایی، تشخیص و تفسیر درست حالات عاطفی در خود و دیگران است. این مهارت زیربنای هوش هیجانی و تعاملات اجتماعی مؤثر محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: بازشناسی هیجان

شناخت

بازنمایی

representation

بازنمایی به فرآیند یا محصول ذهنی اطلاق می‌شود که در آن اطلاعات، تجربیات یا مفاهیم در ساختارهای شناختی ذخیره و سازماندهی می‌شوند. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی و اجتماعی کاربرد گسترده‌ای دارد و به نحوهٔ تفسیر واقعیت توسط ذهن می‌پردازد. بازنمایی‌ها می‌توانند فردی یا اجتماعی باشند و بر ادراک و رفتار تأثیر می‌گذارند.

نام‌های دیگر: representation

شناخت

بازی تصادفی

Stochastic game

بازی تصادفی یک مدل ریاضی در نظریه بازی‌هاست که در آن نتایج تصمیمات بازیکنان تحت تأثیر عوامل احتمالی و تصادفی قرار دارد. برخلاف بازی‌های قطعی، در این مدل وضعیت بعدی بازی تنها به انتخاب‌های فعلی بستگی ندارد، بلکه شانس نیز در آن نقش دارد. این مدل‌ها برای تحلیل رفتار در شرایط عدم قطعیت و ریسک به کار می‌روند.

نام‌های دیگر: Stochastic game

شناخت

بازی جدی

Serious game

بازی جدی به انواع بازی‌های رایانه‌ای یا دیجیتال اطلاق می‌شود که هدف اصلی آن‌ها سرگرمی صرف نیست، بلکه آموزش، آموزش مهارت‌ها، تغییر نگرش یا حل مسائل خاص در حوزه‌هایی مانند سلامت، آموزش و دفاع است. این بازی‌ها با بهره‌گیری از مکانیسم‌های جذاب بازی‌وارسازی، یادگیری و تغییر رفتار را در بستر تعاملی و ایمن تسهیل می‌کنند.

نام‌های دیگر: Serious game، serious games

شناخت

بازیابی

Retrieval

بازیابی به فرآیند دسترسی مجدد به اطلاعات ذخیره‌شده در حافظه و بازگرداندن آن‌ها به آگاهی اشاره دارد. این مرحله نهایی از فرآیند حافظه است که در آن نشانه‌های محیطی یا درونی به جستجو برای اطلاعات کمک می‌کنند. کیفیت بازیابی به عواملی مانند عمق پردازش اولیه و وجود نشانه‌های مناسب وابسته است.

نام‌های دیگر: بازیابی

شناخت

بازی‌های آموزشی

educational games

بازی‌های آموزشی ابزارهایی هستند که با استفاده از مکانیسم‌های بازی‌وارسازی، انگیزه و درگیری شناختی یادگیرنده را افزایش می‌دهند. این ابزارها با ارائه بازخورد فوری و محیط‌های ایمن برای آزمایش، یادگیری مفاهیم پیچیده را تسهیل می‌کنند. آن‌ها می‌توانند مهارت‌های شناختی و اجتماعی را همزمان تقویت کنند.

نام‌های دیگر: بازی‌های آموزشی

شناخت

بازی‌های آموزشی

educational games

بازی‌های آموزشی ابزارهایی هستند که با استفاده از مکانیسم‌های بازی‌وارسازی، انگیزه و درگیری شناختی یادگیرنده را افزایش می‌دهند. این ابزارها با ارائه بازخورد فوری و محیط‌های ایمن برای آزمایش، یادگیری مفاهیم پیچیده را تسهیل می‌کنند. آن‌ها می‌توانند مهارت‌های شناختی و اجتماعی را همزمان تقویت کنند.

نام‌های دیگر: educational games، Educational game

شناخت

باقی‌مانده

Residual

اختلاف بین مقدار مشاهده‌شده و مقداری که توسط یک مدل یا پیش‌بینی آماری تخمین زده شده است. در تحلیل‌های روان‌سنجی و رگرسیون، باقی‌مانده‌ها نشان‌دهنده واریانس توضیح‌داده‌نشده توسط مدل هستند. بررسی توزیع آن‌ها برای سنجش برازش مدل و کشف خطاهای سیستماتیک ضروری است.

نام‌های دیگر: Residual

شناخت

باور فراشناختی

Metacognitive Belief

باور فراشناختی، باوری دربارهٔ فرآیندهای شناختی خود فرد است، مانند باور به اینکه «نگرانی خطرناک است» یا «توقف فکر کردن دشوار است». این باورها در مدل فراشناختی نقش کلیدی در ایجاد و تداوم اختلالات روان‌شناختی ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: باور فراشناختی

شناخت

باورهای الزام‌آور

Musturbatory beliefs

الگوهای فکری سخت‌گیرانه‌ای که فرد با استفاده از واژگانی نظیر «باید» یا «الزام دارد» بر خود یا دیگران تحمیل می‌کند. این باورها معمولاً منشأ اضطراب و احساس گناه در فرد هستند.

نام‌های دیگر: باورهای الزام‌آور

شناخت

باورهای زیربنایی

core beliefs

باورهای زیربنایی، اصول و اصول اولیه‌ای هستند که فرد دربارهٔ خود، دیگران و جهان در طول زمان شکل می‌دهد. این باورها معمولاً در دوران کودکی و نوجوانی شکل گرفته و به‌عنوان فیلترهایی عمل می‌کنند که از طریق آن‌ها واقعیت‌ها تفسیر می‌شوند. این باورها اغلب ریشهٔ الگوهای فکری و رفتاری پایدار و مزاحم را تشکیل می‌دهند.

نام‌های دیگر: باورهای زیربنایی

شناخت

باورهای غیرعقلانی

Irrational Beliefs

الگوهای فکری نادرست، مبالغه‌آمیز و غیرمنطقی که فرد برای تفسیر رویدادها به کار می‌گیرد. این باورها معمولاً منجر به بروز هیجانات شدید، ناکارآمد و رفتارهای تخریب‌گر در فرد می‌شوند.

نام‌های دیگر: باورهای غیرعقلانی

شناخت

باورهای هسته‌ای

core beliefs

ساختارهای عمیق و بنیادین در نظام فکری فرد که جهان و خود را تفسیر می‌کنند. این باورها بسیار پایدار هستند و به عنوان زیربنای سایر طرحواره‌ها و افکار خودکار عمل می‌کنند.

نام‌های دیگر: باورهای هسته‌ای

شناخت

بایدانگاری

Musturbatory Thinking

نوعی از تفکر غیرعقلانی که در آن فرد از کلمات «باید» یا «می‌بایست» برای تعیین قوانین سخت‌گیرانه درباره خود، دیگران یا جهان استفاده می‌کند. این نوع تفکر منشأ اصلی اضطراب و فشار روانی در مدل‌های شناختی است.

نام‌های دیگر: بایدانگاری

شناخت

بایدانگاری افراطی

Musturbatory thinking

یک الگوی شناختی ناکارآمد است که در آن فرد از واژه‌هایی مانند «باید» یا «الزام دارم» برای بیان خواسته‌های مطلق و غیرمنطقی نسبت به خود، دیگران یا جهان استفاده می‌کند. این نوع تفکر منجر به ایجاد احساس گناه، خشم و درماندگی در مواجهه با واقعیت‌های غیرمنتظره می‌شود.

نام‌های دیگر: بایدانگاری افراطی

شناخت

بدبینی

Pessimism

سبک شناختی یا گرایش پایدار به انتظار نتایج منفی، شکست یا خطر در موقعیت‌های آینده است. افراد بدبین معمولاً وقایع نامطلوب را پایدار، فراگیر و ناشی از عوامل درونی می‌دانند. این الگو با افزایش خطر افسردگی و کاهش تاب‌آوری در برابر استرس همراه است و در مقابل خوش‌بینی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: Pessimism

شناخت

برابری آموزشی

Educational Equity

برابری آموزشی به معنای تأمین منابع و فرصت‌های لازم برای هر دانش‌آموز بر اساس نیازهای منحصر‌به‌فرد اوست، نه صرفاً توزیع یکسان. این اصل بر حذف موانع سیستماتیک و نابرابری‌های ساختاری که مانع موفقیت تحصیلی گروه‌های خاص می‌شوند، تمرکز دارد. هدف نهایی، اطمینان از دستیابی همه افراد به پتانسیل کامل آموزشی خود است.

نام‌های دیگر: برابری آموزشی

شناخت

بررسی شواهد

Examining the evidence

یکی از تکنیک‌های بازسازی شناختی که در آن فرد یاد می‌گیرد برای تایید یا رد کردن افکار خودکار، به دنبال مدارک عینی و واقع‌بینانه بگردد. این فرآیند به کاهش سوگیری‌های شناختی و اصلاح ادراکات نادرست کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: بررسی شواهد

شناخت

برونی‌سازی مشکل

Externalization of problem

فرآیندی است که در آن فرد، مشکلات یا ویژگی‌های دشوار خود را به عوامل بیرونی یا خودِ مشکل نسبت می‌دهد. در این رویکرد، فرد به جای اینکه خود را «بد» یا «بیمار» بداند، مشکل را موجودیتی جدا از شخصیت خود می‌بیند.

نام‌های دیگر: برونی‌سازی مشکل

شناخت

بسته‌شدن روان‌شناختی

Psychological closure

بسته‌شدن روان‌شناختی به فرآیند یا حالتی اشاره دارد که در آن فرد برای پایان دادن به یک موقعیت نامشخص یا استرس‌زا، به دنبال تکمیل یا حل‌وفصل آن است. این مفهوم اغلب در روان‌شناسی شناختی و بالینی برای توضیح نیاز انسان به نظم و قطعیت در برابر ابهام مورد بحث قرار می‌گیرد. دستیابی به این حس بسته شدن می‌تواند به کاهش اضطراب و افزایش رضایت درونی کمک کند.

نام‌های دیگر: بسته‌شدن روان‌شناختی

شناخت

بسط پایه

Basis (linear algebra)

در جبر خطاری، مجموعه‌ای از بردارهاست که مستقل خطی بوده و هر بردار در فضای برداری را می‌توان به‌صورت یکتا به‌عنوان ترکیب خطی از آن‌ها نمایش داد. این مفهوم پایه‌ای برای تعریف بُعد فضا و انجام محاسبات ماتریسی است. در روان‌سنجی، گاهی برای توصیف ساختارهای عاملی یا ابعاد مستقل سازه‌های روان‌شناختی به‌کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Basis (linear algebra)

شناخت

بک

Beck

بک به آرون تیلور بک، روان‌پزشک و روان‌شناس آمریکایی اشاره دارد که به عنوان بنیان‌گذار درمان شناختی-رفتاری (CBT) شناخته می‌شود. او همچنین سازندهٔ پرسشنامه‌های معروفی مانند پرسشنامه افسردگی بک (BDI) است. کارهای بک تأثیر عمیقی بر درک و درمان اختلالات روان‌شناختی گذاشته است.

نام‌های دیگر: بک

شناخت

بهرهٔ هوشی

Intelligence Quotient (IQ)

شاخصی برای اندازه‌گیری توانایی‌های شناختی و ظرفیت ذهنی فرد است. این معیار معمولاً از طریق آزمون‌های استاندارد برای سنجش مهارت‌های منطقی، ریاضی و زبانی به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: بهره هوشی (IQ)

شناخت

بیگانگی

Alienation

بیگانگی در روان‌شناسی به حالتی از جدایی و گسست فرد از خود، دیگران، جامعه یا محیط پیرامون اطلاق می‌شود. این احساس می‌تواند ناشی از انزوا، طرد اجتماعی یا ناسازگاری با ارزش‌های حاکم باشد. بیگانگی اغلب با احساس پوچی، ناامنی و کاهش معناداری در تعلق‌خاطر همراه است.

نام‌های دیگر: بیگانگی

شناخت

بیماری آلزایمر

Alzheimer's disease

شایع‌ترین علت زوال عقل است که با پیشرفت تدریجی و از دست دادن سلول‌های عصبی همراه است. ویژگی‌های اصلی آن شامل اختلال حافظه، مشکلات زبانی و تغییرات شخصیتی است. این بیماری با تجمع پلاک‌های آمیلوئید و توده‌های تاو در مغز مشخص می‌شود.

نام‌های دیگر: بیماری آلزایمر

شناخت

بینش

Insight

درک عمیق و ناگهانی از ماهیت یک موقعیت، خود یا یک فرآیند روانی که منجر به تغییر در نگرش یا رفتار می‌شود. این توانایی به فرد کمک می‌کند تا الگوهای پنهان رفتاری و ریشه‌های مشکلات خود را بشناسد.

نام‌های دیگر: بینش

شناخت