فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۶۰ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

راهبرد جبرانی

compensatory strategy

تلاش‌های ذهنی یا رفتاری که فرد برای مقابله با نقص‌ها، ضعف‌ها یا کمبودهای درونی و بیرونی به کار می‌گیرد. این راهبردها با هدف حفظ تعادل و بهبود عملکرد در مواجهه با چالش‌ها انجام می‌شوند.

نام‌های دیگر: راهبرد جبرانی

شناخت

راهبردهای خواندن

Reading strategies

راهبردهای خواندن تکنیک‌هایی هستند که خوانندگان برای درک بهتر متن، حفظ اطلاعات و افزایش سرعت خواندن به کار می‌برند. این راهبردها شامل پیش‌بینی محتوا، پرسش‌گری، خلاصه‌سازی و بازنویسی جملات کلیدی است. استفاده از این راهبردها به بهبود مهارت‌های خوانداری کمک شایانی می‌کند.

نام‌های دیگر: راهبردهای خواندن

شناخت

راهبردهای کاهش متن

text reduction strategies

تکنیک‌هایی هستند که برای ساده‌سازی یا خلاصه‌سازی محتوای نوشتاری جهت تسهیل درک و پردازش اطلاعات به کار می‌روند. این راهبردها معمولاً با هدف کاهش بار شناختی در هنگام مطالعه متن‌های پیچیده استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: text reduction strategies

شناخت

راهبردهای مقابله‌ای

Coping strategies

تلاش‌های شناختی و رفتاری که فرد برای مدیریت، کاهش یا تحمل استرس‌های ناشی از موقعیت‌های دشوار به کار می‌گیرد. این راهبردها می‌توانند به‌صورت سازگارانه یا ناسازگارانه با ساختار روانی فرد عمل کنند.

نام‌های دیگر: راهبردهای مقابله‌ای

شناخت

راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی

cognitive and metacognitive learning strategies

روش‌هایی که دانش‌آموز یا یادگیرنده برای سازماندهی، ذخیره و بازیابی اطلاعات از آن‌ها استفاده می‌کند. این راهبردها شامل مدیریت فرآیندهای ذهنی و نظارت آگاهانه بر خود برای بهبود کیفیت یادگیری و درک مطلب است.

نام‌های دیگر: راهبردهای یادگیری شناختی و فراشناختی

شناخت

رتبه‌بندی

Ranking (information retrieval)

رتبه‌بندی در بافت بازیابی اطلاعات، فرآیند مرتب‌سازی اسناد یا نتایج بر اساس میزان مرتبط بودن آن‌ها با یک پرسش خاص است. در روان‌شناسی شناختی، این مفهوم می‌تواند به نحوه سازماندهی و بازیابی اطلاعات از حافظه توسط مغز اشاره داشته باشد. سیستم‌های رتبه‌بندی تلاش می‌کنند تا مفیدترین و دقیق‌ترین اطلاعات را در رتبه‌های بالاتر قرار دهند تا کارایی جستجو افزایش یابد.

نام‌های دیگر: Ranking (information retrieval)

شناخت

رسانه دیجیتال

Digital Media

رسانه دیجیتال به هرگونه محتوای رسانه‌ای اطلاق می‌شود که با استفاده از فناوری‌های دیجیتال تولید، ذخیره و توزیع می‌شود. این رسانه‌ها شامل شبکه‌های اجتماعی، وب‌سایت‌ها و اپلیکیشن‌های تعاملی هستند که نقش مهمی در شکل‌گیری نگرش‌ها و رفتارهای اجتماعی ایفا می‌کنند. مطالعه تأثیرات آن‌ها بر روان‌شناسی فردی و گروهی از دغدغه‌های اصلی این حوزه است.

نام‌های دیگر: رسانه دیجیتال

شناخت

رفتارگرایی

behaviorism

مکتب روان‌شناسی که بر مطالعه علمی رفتار قابل مشاهده و محیط تأثیرگذار بر آن تمرکز دارد. این رویکرد از بررسی حالات درونی و ذهنی به‌عنوان موضوع اصلی علم پرهیز می‌کند. رفتارگرایی معتقد است رفتارها از طریق تعامل با محیط و فرآیندهای یادگیری شکل می‌گیرند. بنیان‌گذاران این مکتب شامل جان واتسون و بی. اف. اسکینر هستند.

نام‌های دیگر: رفتارگرایی

شناخت

رگرسیون

regression

یک روش آماری برای مدل‌سازی و بررسی رابطه میان یک متغیر وابسته و یک یا چند متغیر مستقل. این تحلیل به پیش‌بینی مقادیر احتمالی یک متغیر بر اساس داده‌های سایر متغیرها کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: رگرسیون

شناخت

رگرسیون

regression

یک روش آماری برای مدل‌سازی و بررسی رابطه میان یک متغیر وابسته و یک یا چند متغیر مستقل است. این تحلیل به پیش‌بینی مقادیر احتمالی یک متغیر بر اساس تغییرات در متغیرهای دیگر کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: regression، Regression

شناخت

رگرسیون پواسون

Poisson regression

رگرسیون پواسون یک مدل آماری است که برای تحلیل متغیرهای پاسخ شمارشی استفاده می‌شود. این روش رابطه بین متغیرهای پیش‌بین و تعداد وقوع یک رویداد را در یک بازه زمانی یا فضایی مشخص مدل‌سازی می‌کند. در روان‌شناسی و علوم اجتماعی، این تکنیک برای تحلیل داده‌هایی که توزیع پواسون دارند کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Poisson regression

شناخت

رگرسیون خطی

Regression analysis

رگرسیون تحلیلی روشی آماری برای بررسی رابطه بین یک متغیر وابسته و یک یا چند متغیر مستقل است. این روش به پژوهشگران اجازه می‌دهد تا پیش‌بینی کنند که تغییرات در متغیرهای پیش‌بین چگونه بر متغیر هدف تأثیر می‌گذارد. در روان‌شناسی، از این تکنیک برای شناسایی عوامل مؤثر بر رفتارها و حالت‌های روان‌شناختی استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: Regression analysis

شناخت

روان‌پریشی توهمی مزمن

Chronic delusional psychosis

یک وضعیت روانی پایدار و طولانی‌مدت که در آن فرد دچار باورهای اشتباه و غیرقابل تغییر است. این حالت با وجود شواهد متناقض، همچنان در ذهن فرد پابرجا می‌ماند و بر ادراک او از واقعیت تأثیر می‌گذارد.

نام‌های دیگر: روان‌پریشی توهمی مزمن (اصطلاح تاریخی)

شناخت

روان‌درمانی شخص‌محور

Person-Centered Psychotherapy

روان‌درمانی شخص‌محور رویکردی است که توسط کارل راجرز توسعه یافته و بر ظرفیت ذاتی فرد برای خودشفا‌بخشی تأکید دارد. در این روش، رابطه درمانی مبتنی بر همدلی، پذیرش خالص و اصالت درمانگر، بستری امن برای رشد شخصی ایجاد می‌کند. هدف، کمک به فرد برای همسوسازی خودِ ایده‌آل با خودِ واقعی و افزایش خودپنداره مثبت است.

نام‌های دیگر: Person-Centered Psychotherapy، person-centered psychotherapy

شناخت

روان‌درمانی شناختی‌رفتاری

Cognitive Behavioral Therapy

نوعی رویکرد درمانی که بر پیوند میان افکار، احساسات و رفتارها تمرکز دارد. هدف این درمان، شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و تغییر رفتارهای ناسازگار برای بهبود سلامت روان است.

نام‌های دیگر: روان‌درمانی شناختی‌رفتاری

شناخت

روان‌سنجی

psychometrics

شاخه‌ای از روان‌شناسی که به اندازه‌گیری کمی ویژگی‌های روان‌شناختی مانند هوش، شخصیت و توانایی‌ها می‌پردازد. این علم بر توسعه روش‌های استاندارد و معتبر برای سنجش متغیرهای ذهنی تمرکز دارد. روایی و پایایی ابزارهای سنجش از مفاهیم کلیدی در این حوزه هستند. نتایج روان‌سنجی در تشخیص، انتخاب شغل و پژوهش‌های بالینی کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: روان‌سنجی

شناخت

روان‌سنجی

Psychometrics

شاخه‌ای از روان‌شناسی است که بر اندازه‌گیری کمی ویژگی‌های روانی مانند هوش، شخصیت و مهارت‌ها تمرکز دارد. این علم با استفاده از روش‌های ریاضی و آماری، ابزارهای سنجش معتبر و پایایی را توسعه می‌دهد. روان‌سنجی تضمین می‌کند که نتایج آزمون‌های روان‌شناختی قابل اعتماد و علمی باشند.

نام‌های دیگر: Psychometrics، psychometrics

شناخت

روان‌شناسی آزمایشی

Experimental psychology

روان‌شناسی آزمایشی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به مطالعه تجربی و سیستماتیک رفتار و فرآیندهای ذهنی با استفاده از روش‌های علمی کنترل‌شده می‌پردازد. این حوزه بر آزمایش‌های کنترل‌شده برای بررسی علل و پیامدهای رفتار تمرکز دارد. هدف اصلی آن کشف قوانین کلی حاکم بر رفتار انسان و حیوانات است.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی آزمایشی

شناخت

روان‌شناسی آزمایشی

experimental psychology

شاخه‌ای از روان‌شناسی است که بر استفاده از روش‌های تجربی و کنترل‌شده برای مطالعه فرآیندهای ذهنی و رفتاری تمرکز دارد. این حوزه با طرح آزمایش و کنترل متغیرها، به کشف روابط علی و معلولی می‌پردازد.

نام‌های دیگر: experimental psychology، Experimental psychology

شناخت

روانشناسی اجتماعی

Social Psychology

روانشناسی اجتماعی شاخه‌ای از علم روان‌شناسی است که چگونگی تأثیر متقابل عوامل اجتماعی و روان‌شناختی را بر افکار، احساسات و رفتار افراد بررسی می‌کند. این رشته به مطالعه پدیده‌هایی مانند ادراک اجتماعی، طرد اجتماعی، تعصبات و تبعیض، و پویایی‌های گروهی می‌پردازد. هدف اصلی آن درک چگونگی شکل‌گیری نگرش‌ها و چگونگی تغییر آن‌ها در بستر تعاملات انسانی است.

نام‌های دیگر: روانشناسی اجتماعی، روان‌شناسی اجتماعی

شناخت

روان‌شناسی اقتصادی

economic psychology

شاخه‌ای میان‌رشته‌ای که به بررسی تأثیر عوامل روان‌شناختی، شناختی و عاطفی بر رفتارهای اقتصادی و مالی افراد و جوامع می‌پردازد. این حوزه چگونگی تصمیم‌گیری، صرفه‌جویی، سرمایه‌گذاری و مصرف را با در نظر گرفتن سوگیری‌های ذهنی و انگیزه‌های درونی تحلیل می‌کند.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی اقتصادی

شناخت

روان‌شناسی انسان‌گرا

Humanistic Psychology

روان‌شناسی انسان‌گرا جریانی است که بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارد. این مکتب با نگرش‌های تعیین‌گرانه روانکاوی و رفتارگرایی مخالفت کرده و بر تجربه زیسته و معنای شخصی فرد تمرکز می‌کند. در این دیدگاه، انسان موجودی فعال و خلاق تلقی می‌شود که به دنبال تحقق بخشیدن به خود است.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی انسان‌گرا

شناخت

روان‌شناسی اینترنت

Internet Psychology

روان‌شناسی اینترنت شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به بررسی تأثیرات متقابل فناوری‌های دیجیتال و رفتار، شناخت و احساسات انسان می‌پردازد. این حوزه چگونگی شکل‌گیری هویت، برقراری ارتباط و تصمیم‌گیری‌ها در فضای مجازی را تحلیل می‌کند. پژوهش‌های این زمینه بر الگوهای استفاده از اینترنت و پیامدهای روان‌شناختی آن تمرکز دارند.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی اینترنت

شناخت

روان‌شناسی اینترنت

Internet Psychology

روان‌شناسی اینترنت شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به بررسی تأثیرات تعاملات انسانی با اینترنت و فناوری‌های دیجیتال می‌پردازد. این حوزه رفتار، افکار و احساسات کاربران در فضای آنلاین را تحلیل می‌کند. پژوهش‌ها در این زمینه بر تغییرات شناختی، عاطفی و رفتاری ناشی از استفاده از اینترنت تمرکز دارند. این رشته به درک پدیده‌هایی مانند هویت مجازی و اعتیاد به اینترنت کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: internet psychology

شناخت

روانشناسی تربیتی

educational psychology

روانشناسی تربیتی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که اصول روان‌شناختی را در فرآیند آموزش و یادگیری به کار می‌برد. این رشته به مطالعه روش‌های تدریس، انگیزش تحصیلی و تفاوت‌های فردی در یادگیری می‌پردازد. هدف اصلی آن بهبود عملکرد آموزشی و توسعه راهکارهای علمی برای چالش‌های یادگیری است.

نام‌های دیگر: روانشناسی تربیتی، روان‌شناسی تربیتی

شناخت

روان‌شناسی تکاملی

evolutionary psychology

روان‌شناسی تکاملی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که رفتارها و فرآیندهای ذهنی انسانی را از منظر سازگاری‌های تکاملی و انتخاب طبیعی بررسی می‌کند. این رویکرد فرض می‌کند که بسیاری از مکانیسم‌های روانی امروزی، راه‌حل‌هایی برای مشکلات سازگاری که اجداد انسان در گذشته با آن‌ها روبرو بودند، محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: evolutionary psychology

شناخت

روان‌شناسی شناختی

cognitive psychology

روان‌شناسی شناختی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که فرآیندهای ذهنی مانند ادراک، حافظه، توجه، زبان و حل مسئله را مطالعه می‌کند. این رشته به بررسی چگونگی پردازش، ذخیره‌سازی و بازیابی اطلاعات توسط مغز می‌پردازد. رویکردهای آزمایشی و مدل‌های محاسباتی ابزارهای اصلی این حوزه هستند.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی شناختی

شناخت

روان‌شناسی مدرسه

school psychology

روان‌شناسی مدرسه رشته‌ای کاربردی است که بر ارزیابی، پیشگیری و مداخله در مشکلات یادگیری، رفتاری و عاطفی دانش‌آموزان در محیط آموزشی تمرکز دارد. روان‌شناسان مدرسه با همکاری معلمان و والدین، راهکارهایی برای بهبود عملکرد تحصیلی و سلامت روان دانش‌آموزان ارائه می‌دهند. این تخصص بر ایجاد محیطی حمایتی و عادلانه در مدرسه تأکید ویژه‌ای دارد.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی مدرسه

شناخت

روان‌شناسی مدرسه

school psychology

روان‌شناسی مدرسه شاخه‌ای از روان‌شناسی کاربردی است که بر تعامل میان عوامل آموزشی، روان‌شناختی و رفتاری در محیط مدرسه تمرکز دارد. متخصصان این حوزه به ارزیابی نیازهای یادگیری، مداخله در بحران‌ها و حمایت از سلامت روان دانش‌آموزان می‌پردازند. آن‌ها با همکاری معلمان و والدین، راهکارهایی برای بهبود محیط یادگیری ارائه می‌دهند.

نام‌های دیگر: school psychology، School psychology

شناخت

روان‌شناسی میان‌فرهنگی

Cross-cultural psychology

روان‌شناسی میان‌فرهنگی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به بررسی تأثیر فرهنگ بر رفتار و فرآیندهای روانی انسان می‌پردازد. این رشته با مقایسهٔ گروه‌های انسانی در بافت‌های فرهنگی مختلف، به دنبال کشف الگوهای جهانی و تفاوت‌های فرهنگی در شناخت، هیجان و رفتار است. هدف اصلی آن درک چگونگی تعامل عوامل زیستی و فرهنگی در شکل‌گیری روان انسان است.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی میان‌فرهنگی

شناخت

روان‌شناسی وجودی

Existential psychology

روان‌شناسی وجودی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که بر تجربهٔ انسانی، آزادی، مسئولیت، تنهایی بنیادین و جست‌وجوی معنا تمرکز دارد. این رویکرد معتقد است که رنج و اضطراب ناشی از مواجهه با حقایق وجودی زندگی، نه بیماری، بلکه بخشی طبیعی از رشد شخصیت است. هدف اصلی آن کمک به افراد برای زیستن اصیل‌تر و پذیرش مسئولیت انتخاب‌های خود است.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی وجودی

شناخت

روان‌شناسی یادگیری

learning psychology

شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به مطالعه تغییرات نسبتاً پایدار در رفتار یا دانش در نتیجه تجربه می‌پردازد. این حوزه مکانیسم‌های اکتساب عادت‌ها، مهارت‌ها و اطلاعات را بررسی می‌کند.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی یادگیری

شناخت

روان‌فیزیک

Psychophysics

روان‌فیزیک شاخه‌ای از روان‌شناسی است که رابطه کمی میان ویژگی‌های فیزیکی محرک‌های محیطی و تجربیات ذهنی یا ادراکی فرد را مطالعه می‌کند. این رشته با اندازه‌گیری آستانه‌های حساسیت، درک می‌کند که مغز چگونه شدت محرک‌های خارجی را تفسیر می‌کند. گوستاو فربر و ارنست ماخ از بنیان‌گذاران این حوزه به شمار می‌روند.

نام‌های دیگر: روان‌فیزیک

شناخت

روان‌فیزیک

Psychophysics

روان‌فیزیک شاخه‌ای از روان‌شناسی است که رابطه کمی میان ویژگی‌های فیزیکی محرک‌های حسی و ادراک روان‌شناختی آن‌ها را بررسی می‌کند. این حوزه به سنجش آستانه‌های حسی، مانند حداقل شدت نور یا صدایی که قابل تشخیص باشد، می‌پردازد. روان‌فیزیک پایه‌ای برای درک مکانیسم‌های انتقال اطلاعات از محیط به سیستم عصبی فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: psychophysics، Psychophysics

شناخت

روان‌کاوی

Psychoanalysis

روان‌کاوی رویکردی نظری و روشی درمانی است که توسط زیگموند فروید بنیان‌گذاری شد و بر نقش ناخودآگاه، تعارضات درونی و تجربیات اولیهٔ کودکی در شکل‌گیری شخصیت و رفتار تأکید دارد. این مکتب با استفاده از تکنیک‌هایی مانند تعبیر خواب و انتقال، به کشف محتویات سرکوب‌شدهٔ روان می‌پردازد تا از طریق خودآگاه‌سازی، به بهبود سلامت روان کمک کند.

نام‌های دیگر: روانکاوی، روان‌کاوی

شناخت

روان‌کاوی کلاسیک

Classical psychoanalysis

روان‌کاوی کلاسیک اشاره به سیستم نظری و درمانی بنیان‌گذار آن، زیگموند فروید، دارد که بر غریزه، ناخودآگاه، و ساختار نهاد، خود و فراخود استوار است. این مکتب با تأکید بر تعارضات روان‌رنجورانه و مکانیسم‌های دفاعی، به دنبال کشف ریشه‌های درونی اختلالات روانی از طریق کاوش در تاریخچهٔ روانی فرد است.

نام‌های دیگر: Freud

شناخت

روان‌کاوی لکانی

Lacanian psychoanalysis

روان‌کاوی لکانی بازخوانی نوین و ساختارگرایانهٔ آثار فروید توسط ژاک لکان است که بر نقش زبان، ناخودآگاه به‌مثابهٔ ساختاری زبانی و مرحلهٔ آینه‌ای در شکل‌گیری سوژه تأکید دارد. این رویکرد با تمرکز بر تمنا و دیگری، به تحلیل چگونگی ورود فرد به نظم نمادین و شکل‌گیری هویت می‌پردازد.

نام‌های دیگر: Lacan

شناخت

روانی کلامی

Verbal fluency

توانایی تولید سریع و مؤثر واژگان در یک دستهٔ خاص یا با یک حرف آغازین در واحد زمان مشخص. این سازه نشان‌دهندهٔ کارایی حافظهٔ فعال، بازیابی واژگان و کنترل اجرایی مغز است. کاهش روانی کلامی می‌تواند نشانه‌ای از آسیب‌های عصبی یا اختلالات شناختی باشد.

نام‌های دیگر: Fluency، fluency

شناخت

روایت

Narrative

روایت به ساختاردهی و بیان تجربیات زندگی فرد در قالب داستان یا گفتار اطلاق می‌شود. در روان‌شناسی، روایت‌ها ابزاری برای درک هویت، معنای‌بخشی به رویدادها و پردازش هیجانی گذشته هستند. تحلیل روایت‌ها به درمانگران کمک می‌کند تا الگوهای فکری و رفتاری مراجع را بهتر بشناسند.

نام‌های دیگر: روایت

شناخت

روایت

narrative

ساختاری از معناسازی که در آن فرد تجربیات، رویدادها و وقایع زندگی خود را در قالب یک داستان منسجم بازنمایی می‌کند. این فرآیند روایی به شکل‌گیری هویت و درک فرد از جهان پیرامون کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: narrative، Narrative

شناخت

روایت‌ها

Narratives

ساختارهای معنایی و داستان‌هایی که افراد درباره خود، دیگران و جهان می‌سازند تا به تجربیات خود نظم بخشند. در روان‌شناسی، روایت‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری هویت و درک فرد از گذشته و آینده ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: روایت‌ها

شناخت

روایی

validity

روایی به میزان درستی و دقتی گفته می‌شود که یک آزمون یا ابزار اندازه‌گیری، واقعاً همان سازه یا ویژگی روان‌شناختی مورد نظر را می‌سنجد. این مفهوم نشان می‌دهد که نتایج حاصل از آزمون تا چه حد با هدف اصلی آن همخوانی دارد. روایی انواع مختلفی دارد، از جمله روایی صوری، محتوایی و سازه، که هر کدام جنبه‌ای متفاوت از درستی ابزار را می‌سنجند.

نام‌های دیگر: روایی، validity، Validity

شناخت

روایی سازه

Construct validity

میزان دقت یک ابزار اندازه‌گیری در سنجش همان ویژگی یا سازه‌ای که ادعا می‌کند را اندازه‌گیری می‌کند. این مفهوم نشان می‌دهد که آزمون تا چه حد با تعریف نظری سازه مورد نظر مطابقت دارد.

نام‌های دیگر: Construct validity، construct validity، Construct Validity

شناخت

روش تک‌آزمودنی

Single-subject design

روش تک‌آزمودنی نوعی طرح پژوهشی است که در آن واحد تحلیل داده‌ها یک فرد یا گروه بسیار کوچک است، نه میانگین گروهی. در این روش، رفتار فرد در طول زمان به‌طور پیوسته اندازه‌گیری شده و تحت مداخله قرار می‌گیرد تا اثرات درمانی یا تجربی ارزیابی شود. این رویکرد در روان‌شناسی بالینی و آموزشی برای شخصی‌سازی مداخلات کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: روش تک‌آزمودنی

شناخت

روش علمی

Scientific Method

روش علمی، رویکردی سیستماتیک و ساختاریافته برای کسب دانش است که بر پایه مشاهده، فرضیه‌سازی، آزمایش و تحلیل داده‌ها استوار است. این روش با به‌کارگیری تفکر انتقادی و شواهد تجربی، از حدس‌های سلیقه‌ای پرهیز کرده و به تولید دانشی قابل‌تست و تکرارپذیر می‌پردازد. در روان‌شناسی، این چارچوب پایه‌ای برای بررسی پدیده‌های ذهنی و رفتاری محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: روش علمی

شناخت

روش‌شناسی پژوهش

Research Methodology

روش‌شناسی پژوهش به مجموعه اصول، استراتژی‌ها و تکنیک‌های سیستماتیک اطلاق می‌شود که پژوهشگران برای جمع‌آوری، تحلیل و تفسیر داده‌ها به کار می‌گیرند. این حوزه شامل انتخاب طرح‌های تحقیق کمی و کیفی، ابزارهای سنجش معتبر و روش‌های نمونه‌گیری مناسب است. رعایت دقیق اصول روش‌شناسی برای اطمینان از روایی و پایایی یافته‌های علمی در روان‌شناسی ضروری است.

نام‌های دیگر: روش تحقیق و سنجش

شناخت

روش‌شناسی پژوهش

Research Methodology

روش‌شناسی پژوهش به مطالعه اصول، قواعد و چارچوب‌های کلی طراحی و اجرای تحقیقات علمی اطلاق می‌شود. این مفهوم فراتر از تکنیک‌های خاص، به توجیه فلسفی و منطقی انتخاب روش‌های گردآوری و تحلیل داده‌ها می‌پردازد. در روان‌شناسی، درک روش‌شناسی برای ارزیابی اعتبار و پایایی یافته‌های علمی و تمایز بین پژوهش‌های کیفی و کمی ضروری است.

نام‌های دیگر: روش‌شناسی پژوهش

شناخت

روش‌های آماری

Statistical methods

مجموعه‌ای از اصول و تکنیک‌های ریاضی برای جمع‌آوری، سازمان‌دهی، تحلیل و تفسیر داده‌های روان‌شناختی هستند. این روش‌ها به پژوهشگران اجازه می‌دهند تا الگوهای پنهان در رفتار و فرآیندهای ذهنی را شناسایی کرده و از نمونه‌های کوچک به جمعیت بزرگ تعمیم یابند. کاربرد آن‌ها در آزمون فرضیه‌ها و سنجش میزان اطمینان از یافته‌های علمی ضروری است.

نام‌های دیگر: روش‌های آماری

شناخت

روش‌های آموزشی

instructional methods

روش‌های آموزشی به راهبردها و تکنیک‌های خاصی اشاره دارند که معلمان برای انتقال محتوا و تسهیل یادگیری استفاده می‌کنند. این روش‌ها می‌توانند شامل تدریس مستقیم، یادگیری مشارکتی یا کاوشگری باشند. انتخاب روش مناسب بستگی به اهداف آموزشی، ویژگی‌های فراگیران و محیط یادگیری دارد.

نام‌های دیگر: instructional methods

شناخت

روش‌های رایانه‌بر

Resampling Methods

روش‌های رایانه‌بر تکنیک‌های آماری هستند که با استفاده از توانایی محاسباتی رایانه‌ها، توزیع نمونه‌گیری را از طریق تکرار بارگیری مجدد از داده‌های موجود برآورد می‌کنند. تکنیک‌هایی مانند بوت‌استرپ و جک‌نایف در این دسته قرار می‌گیرند و برای تخمین خطای معیار و ساختن فاصله‌های اطمینان بدون فرضیات توزیع نرمال کاربرد دارند.

نام‌های دیگر: روش‌های رایانه‌بر

شناخت

رویا

dreams

تجربیات ذهنی، تصاویر و احساساتی که در طول خواب رخ می‌دهند و اغلب دارای بار عاطفی هستند. در رویکردهای روان‌شناختی، رویاها می‌توانند بازنمایی از تمایلات یا تعارضات درونی فرد باشند.

نام‌های دیگر: dreams

شناخت

رویا

dream

تجربیات ذهنی شامل تصاویر، احساسات و افکار که در هنگام خواب به صورت خودبه‌خودی تجربه می‌شوند. رویاها از منظر روان‌شناسی می‌توانند بازنمایی ناخودآگاه یا فرآیندهای شناختی حین خواب باشند.

نام‌های دیگر: رویا

شناخت

رویارویی

Confrontation

رویارویی در روان‌شناسی بالینی به معنای اشارهٔ مستقیم و محترمانهٔ درمانگر به ناهماهنگی‌ها، تناقضات یا رفتارهای دفاعی مراجع است. این تکنیک با هدف افزایش خودآگاهی مراجع و تشویق او به پذیرش واقعیت‌هایی که از آن‌ها فرار می‌کند، به کار می‌رود. رویارویی صحیح باید با حساسیت و در بستر رابطهٔ درمانی امن انجام شود تا از مقاومت مراجع کاسته شود.

نام‌های دیگر: رویارویی

شناخت

رویارویی

Confrontation

رویارویی در روان‌شناسی بالینی به معنای اشارهٔ مستقیم و محترمانهٔ درمانگر به ناهماهنگی‌ها، تناقضات یا رفتارهای دفاعی مراجع است. این تکنیک با هدف افزایش خودآگاهی مراجع و تشویق او به پذیرش واقعیت‌هایی که از آن‌ها فرار می‌کند، به کار می‌رود. رویارویی صحیح باید با حساسیت و در بستر رابطهٔ درمانی امن انجام شود تا از مقاومت مراجع کاسته شود.

نام‌های دیگر: Confrontation

شناخت

رویکرد فراتئوریک

Metatheoretical Approach

نگاهی نظری است که به جای تمرکز بر یک نظریهٔ خاص، به بررسی ساختار، مبانی و اصول حاکم بر مجموعه‌ای از نظریه‌ها می‌پردازد. این رویکرد به درک عمیق‌تر از پیوند میان مفاهیم مختلف در حوزه‌های گوناگون روان‌شناسی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: رویکرد فراتئوریک

شناخت

رویکردهای انسان‌گرایانه

Humanistic Approaches

رویکردهای انسان‌گرایانه در روان‌شناسی، بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارند. این دیدگاه‌ها انسان را موجودی خلاق و مسئول می‌دانند که به دنبال معنا و تحقق خود است. این رویکرد در مقابل رویکردهای تعیین‌گرایانه روانکاوی و رفتارگرایی قرار می‌گیرد و بر تجربه زیسته فرد تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: رویکردهای انسان‌گرایانه

شناخت

رویکردهای چندگانه

Multimodal Approach

رویکردهای چندگانه به روش‌های مداخله‌ای یا درمانی اطلاق می‌شود که از ترکیب چندین تکنیک، نظریه یا مداخله برای رسیدگی به پیچیدگی‌های یک مسئله روان‌شناختی استفاده می‌کنند. این رویکرد بر این اصل استوار است که رفتار انسان تحت تأثیر عوامل زیستی، شناختی و محیطی متعددی است و درمان باید جامع باشد.

نام‌های دیگر: رویکردهای چندگانه

شناخت

ریاضیات

mathematics

ریاضیات شاخه‌ای از دانش است که به مطالعهٔ کمیت‌ها، ساختارها، فضا و تغییرات می‌پردازد. در روان‌شناسی شناختی، توانایی‌های ریاضی بخشی از عملکردهای اجرایی و حافظهٔ کاری هستند. مهارت‌های عددی و استدلال منطقی در این حوزه نقش کلیدی در حل مسئله دارند. پیشرفت در ریاضیات با عوامل شناختی و انگیزشی متعددی مرتبط است.

نام‌های دیگر: mathematics

شناخت

ریاضیات و جنسیت

Gender and Mathematics

این حوزه به بررسی ادرافات، نگرش‌ها و عملکرد جنسیتی در یادگیری و تدریس ریاضیات می‌پردازد. مطالعات نشان می‌دهند که تفاوت‌های عملکردی ناچیز است، اما شکاف‌های موجود اغلب ناشی از کلیشه‌های فرهنگی و سوگیری‌های آموزشی است. این موضوع بر انگیزش تحصیلی و اعتمادبه‌نفس دانش‌آموزان در حوزه‌های STEM تأثیر مستقیم دارد.

نام‌های دیگر: ریاضیات و جنسیت

شناخت

ریتم

rhythm

ریتم به الگوی زمانی تکرارشونده رویدادها یا محرک‌ها اشاره دارد که شامل فواصل زمانی و تأکیدهای متفاوت است. در روان‌شناسی ادراک، ریتم نقش کلیدی در هماهنگی حرکتی، توجه و پردازش شنیداری ایفا می‌کند. درک ریتم به افراد کمک می‌کند تا نظم و ساختار محرک‌های محیطی را شناسایی کنند.

نام‌های دیگر: ریتم

شناخت