فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۲۳ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

ساختار ذهن

Mental structure

ساختار ذهن به سازمان‌بندی و چیدمان اجزای مختلف روان مانند ادراک، حافظه، تفکر و هیجان اشاره دارد. در روان‌شناسی شناختی، این مفهوم به نحوه پردازش اطلاعات توسط مغز و سازمان‌دهی تجربیات ذهنی مربوط می‌شود. درک ساختار ذهن برای تبیین الگوهای فکری و رفتاری انسان ضروری است.

نام‌های دیگر: ساختار ذهن

شناخت

سامانه اطلاعات

Information system

مجموعه‌ای سازمان‌یافته از اجزایی شامل افراد، فرآیندها، داده‌ها و فناوری که برای جمع‌آوری، پردازش، ذخیره و توزیع اطلاعات طراحی شده‌اند. در بافت روان‌شناسی و سازمانی، این سامانه‌ها بستر تعاملات انسانی و تصمیم‌گیری را فراهم می‌آورند. بررسی عملکرد این سامانه‌ها به درک تأثیر فناوری بر شناخت و رفتار کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: Information system

شناخت

سایبرپسیکولوژی

Cyberpsychology

سایبرپسیکولوژی یا روان‌شناسی سایبری، مطالعه علمی رفتار انسانی در تعامل با فناوری‌های دیجیتال است. این رشته به بررسی پدیده‌هایی مانند هویت مجازی، خشونت سایبری و وابستگی به اینترنت می‌پردازد. هدف آن درک چگونگی تغییر فرآیندهای روان‌شناختی در بستر فضای مجازی است.

نام‌های دیگر: سایبرپسیکولوژی

شناخت

سایبرپسیکولوژی

Cyberpsychology

سایبرپسیکولوژی مطالعه علمی رفتار انسان در تعامل با فناوری‌های سایبری و دیجیتال است. این حوزه بر چگونگی تأثیرگذاری فناوری بر روان، شخصیت و روابط اجتماعی تمرکز دارد. مباحث اصلی شامل هویت آنلاین، پرخاشگری سایبری و تأثیرات شبکه‌های اجتماعی است. این رشته مرزهای روان‌شناسی بالینی و فناوری اطلاعات را پیوند می‌زند.

نام‌های دیگر: cyberpsychology

شناخت

سبک شناختی

Cognitive style

سبک شناختی به روش‌های ترجیحی و پایدار فرد در ادراک، سازماندهی و پردازش اطلاعات اشاره دارد. این سبک‌ها نشان‌دهنده تفاوت‌های فردی در نحوه تفکر و یادگیری هستند و با توانایی‌های شناختی متفاوت‌اند. مثال‌های رایج شامل سبک تحلیلی در مقابل کلی‌نگر است که بر نحوه تعامل فرد با محیط تأثیر می‌گذارد.

نام‌های دیگر: Cognitive style، cognitive style

شناخت

سبک نوشتاری

Writing style

نحوه انتخاب کلمات، ساختار جملات و لحن نویسنده است که ویژگی‌های منحصربه‌فرد او را در متن نشان می‌دهد. سبک نوشتاری می‌تواند بر انتقال معنا و تأثیرگذاری بر خواننده نقش تعیین‌کننده‌ای داشته باشد.

نام‌های دیگر: Writing style

شناخت

سبک‌های یادگیری

learning styles

سبک‌های یادگیری به ترجیحات فردی افراد در دریافت و پردازش اطلاعات اشاره دارد. این سبک‌ها معمولاً در دسته‌های دیداری، شنیداری و جنبشی طبقه‌بندی می‌شوند. اگرچه محبوبیت زیادی دارند، اما پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که تطبیق روش تدریس با سبک یادگیری لزوماً منجر به بهبود نتایج یادگیری نمی‌شود.

نام‌های دیگر: سبک‌های یادگیری

شناخت

سبک‌های یادگیری

learning styles

الگوهای منحصر‌به‌فردی که افراد برای دریافت، پردازش و سازماندهی اطلاعات از خود نشان می‌دهند. این سبک‌ها شامل روش‌های بصری، شنیداری، جنبشی و سایر رویکردهای شناختی در فرآیند یادگیری هستند.

نام‌های دیگر: learning styles

شناخت

سرزنش

Blame

سرزنش به فرآیند انتساب مسئولیت یا تقصیر برای یک رویداد یا رفتار خاص به خود یا دیگران اشاره دارد. در روان‌شناسی، این مفهوم اغلب در چارچوب نظریه‌های شناختی و بین‌فردی بررسی می‌شود و می‌تواند به عنوان یک مکانیسم دفاعی یا الگوی فکری ناسازگار ظاهر شود. سرزنش مداوم خود یا دیگران می‌تواند منجر به احساسات منفی مانند شرم، گناه و خشم شود و بر کیفیت روابط اجتماعی تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: سرزنش

شناخت

سرکوب درخشش مداوم

continuous flash suppression

یک پدیده در روان‌شناسی ادراکی است که در آن یک محرک با نوسان بالا می‌تواند مانع از آگاهی خودآگاه از یک محرک دیگر در میدان بینایی شود. این فرآیند برای مطالعه تفاوت میان پردازش ناخودآگاه و خودآگاه در سیستم بینایی استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: continuous flash suppression

شناخت

سناریو

Scenario

سناریو توصیفی از یک موقعیت فرضی یا شبیه‌سازی شده است که برای بررسی واکنش‌ها، تصمیم‌گیری‌ها یا مهارت‌های افراد در شرایط خاص طراحی می‌شود. در روان‌شناسی و آموزش، سناریوها اغلب برای ارزیابی عملکرد، تمرین مهارت‌های اجتماعی یا تحلیل رفتار در محیط‌های کنترل شده به کار می‌روند. این ابزار به پژوهشگران و مربیان امکان می‌دهد تا الگوهای رفتاری را پیش‌بینی و مطالعه کنند.

نام‌های دیگر: سناریو

شناخت

سنجش فراشناخت

Metacognitive Assessment

سنجش فراشناخت فرآیندی است که در آن توانایی فرد بر فرآیندهای ذهنی خود و نظارت بر آن‌ها ارزیابی می‌شود. این ابزارها میزان آگاهی فرد از نقاط قوت و ضعف شناختی‌اش و توانایی برنامه‌ریزی برای یادگیری را می‌سنجند. نتایج این سنجش‌ها به بهبود راهبردهای خودتنظیمی و کارایی یادگیری در افراد کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: سنجش فراشناخت

شناخت

سنجش مزایا و معایب

cost-benefit analysis

یک تکنیک شناختی است که در آن فرد به بررسی دقیق سودها و زیان‌های یک رفتار، فکر یا باور خاص می‌پردازد. این روش با تجسم کردن پیامدهای مثبت و منفی، به فرد کمک می‌کند تا تصمیمات منطقی‌تری بگیرد و الگوهای رفتاری ناکارآمد را تغییر دهد.

نام‌های دیگر: سنجش مزایا و معایب

شناخت

سواد

Literacy

توانایی خواندن، نوشتن و درک نمادها و اطلاعات در بافت‌های مختلف اجتماعی و فرهنگی. در روان‌شناسی، سواد فراتر از مهارت‌های پایه خواندن و نوشتن، شامل توانایی پردازش انتقادی اطلاعات و کاربرد آن در زندگی روزمره است. سواد دیجیتال و عاطفی نیز از مصادیق مدرن آن محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: Literacy، literacy

شناخت

سواد خواندن

reading literacy

توانایی فرد در درک، استفاده، ارزیابی و بازنمایی متون نوشتاری برای دستیابی به اهداف شخصی و توسعه دانش. این مفهوم فراتر از توانایی ساده در رمزگشایی است و به درک عمیق متن اشاره دارد.

نام‌های دیگر: سواد خواندن

شناخت

سوگیری آموزشی

educational bias

تمایل سیستماتیک و ناعادلانه در فرآیندهای آموزشی، ارزیابی یا تعاملات معلم و دانش‌آموز که ناشی از پیش‌فرض‌های فرهنگی، جنسیتی یا قومیتی است. این سوگیری می‌تواند بر انتظارات آموزشی، فرصت‌های یادگیری و موفقیت تحصیلی افراد تأثیر منفی بگذارد و نیازمند آگاهی و خنثی‌سازی در محیط‌های آموزشی است.

نام‌های دیگر: سوگیری آموزشی

شناخت

سوگیری شناختی

cognitive bias

سوگیری شناختی به الگوهای سیستماتیک انحراف از قضاوت منطقی یا واقعیت‌نگر در فرآیندهای تصمیم‌گیری و قضاوت اشاره دارد. این انحرافات معمولاً ناشی از محدودیت‌های پردازش اطلاعات در مغز و استفاده از قضاوت‌های شهودی سریع هستند. سوگیری‌ها می‌توانند بر ادراک، حافظه و رفتار تأثیر بگذارند و اغلب منجر به خطاهای قابل پیش‌بینی در تفکر می‌شوند.

نام‌های دیگر: سوگیری شناختی

شناخت

سوگیری ضمنی

implicit bias

سوگیری ضمنی به معنای ارزیابی‌ها یا احساسات خودکار و ناخودآگاه نسبت به افراد، گروه‌ها یا پدیده‌ها است که در سطح هوشیاری فرد قرار ندارد. این سوگیری‌ها اغلب تحت تأثیر تجربیات گذشته و زمینه‌های فرهنگی شکل می‌گیرند و می‌توانند بر قضاوت‌ها و رفتارهای فرد تأثیر بگذارند، حتی اگر فرد آگاهانه به دنبال برابری باشد.

نام‌های دیگر: implicit bias

شناخت

سوناتا

Sonata

سوناتا ساختاری موسیقایی چندبخشی است که معمولاً برای یک یا دو ساز تنبک (مانند پیانو یا ویولن) تألیف می‌شود و از سه یا چهار حرکت با تمپوهای متفاوت تشکیل شده است. این فرم در روان‌شناسی شناختی به دلیل ساختار منطقی و پیش‌بینی‌پذیری الگوهای هارمونیک، به عنوان ابزاری برای مطالعه پردازش اطلاعات و انتظارات شنیداری مورد توجه است.

نام‌های دیگر: سوناتا

شناخت

سیستم انسان‌-ماشین

Human–machine system

این مفهوم به یک یکپارچه‌سازی اشاره دارد که در آن انسان و تجهیزات مکانیکی یا نرم‌افزاری به‌طور متقابل عمل می‌کنند تا وظایف خاصی را انجام دهند. در این سیستم، اطلاعات از طریق بازخوردها بین اپراتور و دستگاه جابه‌جا می‌شود. موفقیت این سیستم وابسته به هماهنگی بهینه بین توانایی‌های انسانی و قابلیت‌های فنی است.

نام‌های دیگر: Human–machine system

شناخت

سیستم جامع اکسنر

Exner Comprehensive System

یک روش استاندارد و معتبر برای کدگذاری و تفسیر پاسخ‌های آزمون رورشاخ است که توسط جان اکسنر توسعه یافته است. این سیستم با ترکیب عناصر کمی و کیفی پاسخ‌ها، ساختار شخصیت و کارکردهای روان‌شناختی را ارزیابی می‌کند. استفاده از این سیستم باعث افزایش روایی و پایایی تفسیرهای بالینی از آزمون رورشاخ شده است.

نام‌های دیگر: سیستم جامع اکسنر

شناخت

سیستم سنجش پیامد پرومیس

PROMIS

پرومیس (Patient-Reported Outcomes Measurement Information System) یک چارچوب استاندارد و معتبر برای اندازه‌گیری گزارش‌های خودکار بیماران درباره سلامت و کیفیت زندگی است. این سیستم از روش‌های نوین روان‌سنجی مانند نظریه پاسخ گویه استفاده می‌کند تا با نمونه‌سواری کمتر، دقت بالایی داشته باشد. پرومیس برای پایش تغییرات بالینی در طول زمان و در جمعیت‌های مختلف طراحی شده است.

نام‌های دیگر: PROMIS

شناخت

سینتکس

Syntax

سینتکس یا دستور زبان، مجموعه‌ای از قوانین و اصولی است که نحوه چیدمان و ترکیب کلمات برای ساختاردهی جملات معنادار را تعیین می‌کند. این مفهوم در روان‌شناسی زبان و علوم شناختی برای بررسی نحوه پردازش ساختارهای زبانی در مغز مورد مطالعه قرار می‌گیرد. درک سینتکس برای تولید و درک صحیح گفتار ضروری است.

نام‌های دیگر: Syntax

شناخت