فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۱۹ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

شاخص‌های روایی

Validity Scales

مقیاس‌هایی در آزمون‌های روان‌سنجی هستند که برای سنجش صداقت، تلاش و سازگاری پاسخ‌دهنده طراحی شده‌اند. این شاخص‌ها مشخص می‌کنند که آیا نتایج آزمون قابل اعتماد است یا خیر. نمونه‌های رایج آن شامل مقیاس‌های پنهان‌سازی، بی‌دقتی و پاسخ‌دهی تصادفی در آزمون‌های شخصیتی است.

نام‌های دیگر: شاخص‌های روایی

شناخت

شایستگی فرهنگی

cultural competence

شایستگی فرهنگی مجموعه‌ای از رفتارها، نگرش‌ها و سیاست‌هاست که به افراد یا سازمان‌ها امکان می‌دهد تا به طور مؤثر در چارچوب‌های فرهنگی متفاوت کار کنند. این مفهوم بر درک، احترام و پاسخگویی مناسب به تفاوت‌های فرهنگی تأکید دارد. در روان‌شناسی، این مهارت برای ارائه خدمات درمانی مناسب به افراد از پیشینه‌های گوناگون حیاتی است.

نام‌های دیگر: cultural competence، Cultural competence

شناخت

شبکه درجه دو

Tier 2 network

این اصطلاح در مدل‌های مداخله چندمرحله‌ای (MTSS) به گروهی از دانش‌آموزان یا مراجعان اطلاق می‌شود که نیاز به حمایت‌های هدفمند و گروهی فراتر از آموزش عمومی دارند. این سطح شامل مداخلات کوتاه‌مدت و ساختاریافته است که برای رفع مشکلات رفتاری یا تحصیلی خاص طراحی شده‌اند. هدف، پیشگیری از تشدید مشکلات و کاهش نیاز به خدمات سنگین‌تر در آینده است.

نام‌های دیگر: Tier 2 network

شناخت

شبکه درجه یک

Tier 1 network

این اصطلاح به سطح پایه و عمومی مداخلات در مدل‌های چندمرحله‌ای اشاره دارد که برای تمام افراد یک جامعه یا کلاس طراحی شده است. هدف، ایجاد محیطی پیشگیرانه و ارائه آموزش‌های استاندارد برای ارتقای سلامت روان یا عملکرد تحصیلی همگانی است. این شبکه شامل مداخلات گسترده و غیرتخصصی است که برای اکثریت قریب به اتفاق افراد کافی می‌باشد.

نام‌های دیگر: Tier 1 network

شناخت

شرطی‌سازی عامل

operant conditioning

شرطی‌سازی عامل فرآیندی است که در آن رفتارها بر اساس پیامدهای آن‌ها تقویت یا تضعیف می‌شوند. اگر رفتاری منجر به پاداش شود، احتمال تکرار آن افزایش می‌یابد و اگر منجر به تنبیه شود، احتمال کاهش آن بیشتر می‌شود. این نوع یادگیری توسط بی. اف. اسکینر توسعه یافت و بر نقش عواقب رفتاری در شکل‌گیری رفتار تأکید دارد.

نام‌های دیگر: operant conditioning

شناخت

شرطی‌سازی کلاسیک

classical conditioning

شرطی‌سازی کلاسیک نوعی یادگیری است که در آن یک محرک خنثی با یک محرک غیرشرطی که به طور طبیعی پاسخ ایجاد می‌کند، همراه می‌شود تا در نهایت محرک خنثی نیز همان پاسخ را ایجاد کند. این فرآیند توسط ایوان پاولف کشف شد و بر اساس آن، موجود زنده یاد می‌گیرد که بین دو رویداد مرتبط ارتباط برقرار کند. در این نوع یادگیری، پاسخ‌ها معمولاً غیرارادی و غریزی هستند.

نام‌های دیگر: classical conditioning

شناخت

شفاسازی

Clarification

شفاسازی فرآیندی است که در آن درمانگر به مراجع کمک می‌کند تا افکار، احساسات و تجربیات مبهم یا گنگ خود را شفاف‌تر و منسجم‌تر بیان کند. در این مرحله، هدف اصلی روشن‌سازی ابهامات و ساختاردهی به محتوای ذهنی مراجع است تا درک عمیق‌تری از مسائل خود پیدا کند. این تکنیک معمولاً در مراحل اولیه یا میانی درمان برای ایجاد پایه‌ای محکم برای کاوش‌های بعدی به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Clarification

شناخت

شک‌گرایی

Skepticism

شک‌گرایی در روان‌شناسی به تمایل فرد برای پرسشگری، تردید و عدم پذیرش سریع ادعاها یا باورهای بدون شواهد کافی اشاره دارد. این ویژگی می‌تواند به عنوان یک مکانیسم دفاعی یا سبک شناختی در برابر اطلاعات جدید عمل کند. شک‌گرایی سالم با تفکر انتقادی مرتبط است، اما شک‌گرایی افراطی ممکن است با بدبینی یا پارانویا اشتباه گرفته شود.

نام‌های دیگر: شک‌گرایی

شناخت

شناخت

Cognition

شناخت به مجموعه‌ای از فرآیندهای ذهنی اطلاق می‌شود که شامل ادراک، توجه، حافظه، زبان، حل مسئله و قضاوت است. این فرآیندها به فرد اجازه می‌دهند تا اطلاعات را دریافت، پردازش و ذخیره کند. شناخت پایه و اساس تفکر و رفتار انسانی را تشکیل می‌دهد.

نام‌های دیگر: شناخت

شناخت

شناخت

Cognition

شناخت به مجموعه‌ای از فرآیندهای ذهنی اطلاق می‌شود که شامل ادراک، توجه، حافظه، تفکر، حل مسئله و زبان می‌شود. این فرآیندها نحوه دریافت، پردازش، ذخیره‌سازی و بازیابی اطلاعات را در ذهن انسان توصیف می‌کنند. شناخت پایه‌ی اصلی یادگیری، قضاوت و تصمیم‌گیری‌های روزمره است و در روان‌شناسی به عنوان یکی از حوزه‌های کلیدی مطالعه در نظر گرفته می‌شود.

نام‌های دیگر: cognition، Cognition

شناخت

شناخت اجتماعی

Social cognition

شناخت اجتماعی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که بررسی می‌کند افراد چگونه اطلاعات اجتماعی را دریافت، پردازش، ذخیره و به کار می‌برند. این فرآیندها شامل ادراک اجتماعی، توجه، حافظه و قضاوت درباره خود و دیگران می‌شود. شناخت اجتماعی به درک چگونگی تأثیر تفکرات بر رفتارهای اجتماعی و تعاملات بین‌فردی می‌پردازد.

نام‌های دیگر: Social cognition، social cognition

شناخت

شناخت بدنی

Embodied cognition

رویکردی در روان‌شناسی شناختی که استدلال می‌کند شناخت ریشه در تجربه‌های حسی-حرکتی بدن دارد. بر این اساس، فرآیندهای ذهنی توسط شکل، حواس و الگوهای حرکتی بدن شکل می‌گیرند. این نظریه مرزهای سنتی بین ذهن و بدن را به چالش می‌کشد.

نام‌های دیگر: Embodied cognition، embodied cognition

شناخت

شناخت چهره

face perception

فرآیند روانی پیچیده‌ای است که شامل شناسایی، تشخیص و درک ویژگی‌های چهره‌های انسانی می‌شود. این توانایی برای تعاملات اجتماعی و تشخیص هویت افراد ضروری است.

نام‌های دیگر: شناخت چهره

شناخت

شناخت موسیقایی

music cognition

حوزه‌ای از روان‌شناسی شناختی که به بررسی نحوه پردازش، درک و تفسیر ویژگی‌های موسیقی توسط مغز می‌پردازد. این حوزه شامل تحلیل عناصر موسیقایی مانند ریتم، ملودی و هارمونی در ساختارهای ذهنی است.

نام‌های دیگر: music cognition

شناخت

شناخت‌درمانی

Cognitive Therapy

رویکردی درمانی کوتاه‌مدت و ساختاریافته که بر شناسایی، ارزیابی و تغییر الگوهای فکری ناکارآمد و تحریف‌شده تمرکز دارد. این روش فرض می‌کند که افکار فرد بر احساسات و رفتارهایش تأثیر مستقیم دارد. با اصلاح این الگوهای شناختی، علائم اختلالات روان‌شناختی کاهش یافته و سازگاری فرد بهبود می‌یابد.

نام‌های دیگر: شناخت‌درمانی

شناخت

شناخت‌درمانی بک

Beck's cognitive therapy

شناخت‌درمانی بک رویکردی ساختاریافته و کوتاه‌مدت است که بر شناسایی و اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و تحریف‌شده تمرکز دارد. آرون بک بنیان‌گذار این روش، معتقد بود که افکار منفی پایه‌ی اصلی اختلالات هیجانی هستند. این روش با استفاده از تکنیک‌های پرسشگری سقراطی و آزمایش‌های رفتاری، به مراجع کمک می‌کند تا واقع‌بینانه‌تر به مسائل نگاه کند.

نام‌های دیگر: شناخت‌درمانی (بک)

شناخت

شناخت‌شناسی

epistemology

شناخت‌شناسی شاخه‌ای از فلسفه است که به بررسی ماهیت، خاستگاه، محدودیت‌ها و اعتبار دانش می‌پردازد. این حوزه به پرسش‌هایی دربارهٔ تفاوت میان باور و دانش، معیارهای صحت شناخت و چگونگی کسب اطلاعات پایدار می‌پردازد. در روان‌شناسی، مفاهیم مرتبط با آن به بررسی فرآیندهای ذهنی درک و ساخت واقعیت می‌پردازد.

نام‌های دیگر: epistemology

شناخت

شهروندی و دموکراسی

Citizenship and Democracy

شهروندی و دموکراسی به مجموعه‌ای از دانش‌ها، مهارت‌ها و نگرش‌هایی اشاره دارد که افراد را برای مشارکت فعال و سازنده در زندگی اجتماعی و سیاسی آماده می‌کند. این مفهوم بر حقوق، وظایف و مشارکت مدنی تأکید داشته و بستر رشد جامعه‌ای مبتنی بر گفت‌وگو و قانون‌مداری را فراهم می‌سازد. آموزش شهروندی دموکراتیک به پرورش حس تعلق و مسئولیت‌پذیری اجتماعی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: شهروندی و دموکراسی

شناخت

شیوه‌ها

Modalities

در روان‌شناسی، شیوه‌ها به کانال‌ها یا روش‌های مختلف دریافت و پردازش اطلاعات توسط سیستم عصبی اشاره دارند. این مفهوم معمولاً در بحث‌های مربوط به حواس پنج‌گانه و نحوه ورود محرک‌های محیطی به سیستم شناختی به کار می‌رود. هر شیوه می‌تواند بر اساس نوع محرک (بینایی، شنوایی، لامسه و غیره) دسته‌بندی شود.

نام‌های دیگر: Modalities

شناخت