فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۱۴ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

عاطفه (زبان‌شناسی)

Affect (linguistics)

در حوزه زبان‌شناسی، به جنبه‌های معنایی و کاربردی کلمات اشاره دارد که بار احساسی یا نگرش گوینده را به پیام منتقل می‌کنند. این مفهوم بر نحوه انتقال حالات درونی از طریق ساختارهای زبانی و نشانه‌های کلامی تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: Affect (linguistics)

شناخت

عامل‌های عاطفی

affective agents

عامل‌های عاطفی، شخصیت‌های مجازی یا کاراکترهای دیجیتال هستند که برای ایجاد و مدیریت تعاملات عاطفی با کاربر در محیط‌های آموزشی یا درمانی طراحی شده‌اند. این عامل‌ها با نمایش همدلی، تشویق یا همدلی شناختی، بر انگیزش و درگیری عاطفی یادگیرنده تأثیر می‌گذارند. کاربرد آن‌ها در افزایش پایداری یادگیری و بهبود تجربه کاربری در سیستم‌های هوشمند متمرکز است.

نام‌های دیگر: affective agents

شناخت

عاملیت

Agency

عاملیت به توانایی فرد در اتخاذ تصمیمات آگاهانه، آغازگر عمل بودن و تأثیرگذاری بر محیط و سرنوشت خود اشاره دارد. این مفهوم در روان‌شناسی نشان‌دهنده حس کنترل درونی و مسئولیت‌پذیری در قبال رفتارهاست. عاملیت در مقابل ساختارها قرار می‌گیرد و نقش کلیدی در رشد شخصیت و بهزیستی روان‌شناختی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: عاملیت

شناخت

عصبی-شناختی

Neurocognitive

این اصطلاح به حوزه‌ای اشاره دارد که تعامل بین فرآیندهای عصبی مغز و عملکردهای شناختی مانند حافظه، توجه و حل مسئله را بررسی می‌کند. تغییرات در ساختار یا عملکرد مغز می‌توانند تأثیر مستقیمی بر توانایی‌های ذهنی فرد بگذارند. این مفهوم در درک اختلالاتی مانند زوال عقل یا آسیب‌های مغزی کاربرد کلیدی دارد.

نام‌های دیگر: Neurocognitive

شناخت

عقل‌گرایی

Rationalism

عقل‌گرایی رویکردی فلسفی و روان‌شناختی است که بر نقش محوری عقل و استدلال منطقی در کسب دانش و شکل‌گیری باورها تأکید دارد. در این دیدگاه، تجربه حسی به‌تنهایی منبع اصلی شناخت تلقی نمی‌شود و ذهن دارای ساختارهای ذاتی یا ایده‌های سرشتی است. این مکتب در روان‌شناسی شناختی، به بررسی چگونگی پردازش اطلاعات از طریق قوانین منطقی و سیستماتیک می‌پردازد.

نام‌های دیگر: عقل‌گرایی

شناخت

علاقه

interest

یک حالت روان‌شناختی پایدار یا موقتی است که با توجه متمرکز، ارزش‌مندی درک‌شده و تمایل به درگیری مجدد با یک شیء یا موضوع همراه است. علاقه نقش کلیدی در انگیزش درونی، یادگیری عمیق و حفظ توجه ایفا می‌کند. این سازه شامل ابعاد فردی (تمایل پایدار) و موقعیتی (واکنش لحظه‌ای) می‌شود.

نام‌های دیگر: interest

شناخت

علاقه

Interest

علاقه یک حالت روان‌شناختی پایدار است که در آن فرد توجه و تمایل ویژه‌ای به یک موضوع، فعالیت یا حوزهٔ خاص نشان می‌دهد. این حالت با احساس مثبت، کنجکاوی و انگیزهٔ درونی برای مشارکت و یادگیری همراه است. علاقه نقش مهمی در تداوم توجه، عمق پردازش اطلاعات و عملکرد بهتر در حوزه‌های مورد علاقه ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: علاقه

شناخت

علوم

science

علوم به مجموعه‌ای از دانش‌های سیستماتیک اطلاق می‌شود که از طریق مشاهده، آزمایش و استدلال منطقی به دست می‌آیند. در روان‌شناسی، روش‌های علمی پایهٔ پژوهش و اعتبارسنجی نظریه‌ها هستند. تفکر علمی شامل مهارت‌های تحلیل، استنباط و ارزیابی شواهد است. این رویکرد به درک دقیق‌تر پدیده‌های رفتاری و ذهنی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: science

شناخت

علوم انسانی

Human science

شاخه‌ای از دانش است که به مطالعه انسان، فرهنگ، ارزش‌ها و تجربیات ذهنی می‌پردازد. برخلاف علوم طبیعی که به پدیده‌های فیزیکی و کمی‌پذیر تمرکز دارند، علوم انسانی بر تفسیر، درک متقابل و ماهیت کیفی رفتار و اندیشه انسان تأکید دارند. روان‌شناسی، فلسفه و جامعه‌شناسی از مباحث اصلی این حوزه هستند.

نام‌های دیگر: Human science

شناخت

علوم رفتاری

behavioral sciences

علوم رفتاری شاخه‌ای بین‌رشته‌ای است که مطالعه علمی رفتار و فرآیندهای ذهنی را در انسان‌ها و حیوانات بررسی می‌کند. این حوزه شامل رشته‌هایی مانند روان‌شناسی، علوم اعصاب، جامعه‌شناسی و انسان‌شناسی است. تمرکز اصلی آن درک چرایی و چگونگی عملکرد افراد در محیط‌های مختلف است.

نام‌های دیگر: علوم رفتاری

شناخت

علوم شناختی

Cognitive Science

علوم شناختی یک حوزه میان‌رشته‌ای است که مطالعه علمی ذهن و فرآیندهای ذهنی را با استفاده از روش‌های روان‌شناسی، علوم اعصاب، هوش مصنوعی و زبان‌شناسی بررسی می‌کند. این علم بر مکانیسم‌های درک، یادگیری، حافظه و حل مسئله تمرکز دارد. هدف نهایی آن درک چگونگی پردازش اطلاعات توسط مغز است.

نام‌های دیگر: علوم شناختی

شناخت

علوم مغز

Brain Science

علوم مغز نامی جامع برای مطالعهٔ علمی ساختار، عملکرد و تکامل سیستم عصبی است. این حوزه میان‌رشته‌ای شامل عصب‌شناسی، روان‌شناسی و علوم شناختی می‌شود. هدف اصلی آن درک چگونگی شکل‌گیری افکار، احساسات و رفتارها از طریق فعالیت‌های مغزی است.

نام‌های دیگر: brain science

شناخت

عوامل انسانی

Human factors

عوامل انسانی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که بر تعامل میان انسان و سایر اجزای سیستم‌ها، از جمله تجهیزات و محیط کار، تمرکز دارد. هدف اصلی این حوزه، بهینه‌سازی عملکرد انسانی و کاهش خطاها با طراحی سازگار با توانایی‌ها و محدودیت‌های روان‌شناختی و فیزیکی افراد است. این مفهوم در مهندسی و طراحی محصولات کاربرد گسترده‌ای دارد.

نام‌های دیگر: عوامل انسانی

شناخت

عوامل یادگیرنده

teachable agents

عوامل هوشمند یا برنامه‌های کامپیوتری که برای شبیه‌سازی یک یادگیرنده طراحی شده‌اند تا از طریق تعامل با کاربر، فرآیند یادگیری را تقویت کنند. این عوامل با نشان دادن استراتژی‌های یادگیری، به کاربر کمک می‌کنند تا مهارت‌های خود را بهبود بخشد.

نام‌های دیگر: teachable agents

شناخت