فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۲۳ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

فاصله اطمینان

Confidence Interval

فاصله اطمینان محدوده‌ای از اعداد است که با احتمال مشخصی (مانند ۹۵ درصد) پارامتر واقعی جامعه را در بر می‌گیرد. این مفهوم جایگزین مناسبی برای برآورد نقطه‌ای است و عدم قطعیت ناشی از نمونه‌گیری را نشان می‌دهد. هرچه فاصله اطمینان باریک‌تر باشد، دقت برآورد پارامتر جامعه بیشتر ارزیابی می‌شود.

نام‌های دیگر: فاصله اطمینان

شناخت

فاصله‌های اطمینان

confidence intervals

محدوده‌ای از مقادیر است که با سطح اطمینان مشخصی (معمولاً ۹۵ درصد) پارامتر واقعی جامعه را در بر می‌گیرد. این فاصله نشان می‌دهد که برآورد نمونه‌ای چقدر به ارزش واقعی نزدیک است و دقت آن را می‌سنجد. هرچه فاصله اطمینان باریک‌تر باشد، دقت برآورد پژوهش بیشتر ارزیابی می‌شود.

نام‌های دیگر: confidence intervals، Confidence interval

شناخت

فرآیندهای تفکر

Thinking processes

فرآیندهای تفکر به مجموعه عملیات ذهنی پیچیده‌ای اطلاق می‌شود که برای تفسیر اطلاعات، حل مسئله و تصمیم‌گیری به کار می‌روند. این فرآیندها شامل استدلال، قضاوت، تخیل و حل مسئله هستند و پایه اصلی عملکرد شناختی را تشکیل می‌دهند. در روان‌شناسی، مطالعه این فرآیندها برای درک چگونگی سازگاری انسان با محیط ضروری است.

نام‌های دیگر: Thinking processes

شناخت

فراتشخیصی

Transdiagnostic

رویکردی در روان‌شناسی است که به جای تمرکز بر اختلالات مجزا، بر فرآیندها و مکانیسم‌های مشترکی تمرکز می‌کند که در چندین اختلال مختلف حضور دارند. این نگاه به دنبال شناسایی عوامل زیربنایی است که در طیف وسیعی از مشکلات روان‌شناختی نقش دارند.

نام‌های دیگر: فراتشخیصی

شناخت

فرا‌درک

Metaperception

فرا‌درک به توانایی فرد در درک و تحلیل نحوه ادراک دیگران از خود اشاره دارد. این مفهوم بخشی از مهارت‌های اجتماعی است و به فرد کمک می‌کند تا بازخورد اجتماعی را بهتر تفسیر کند. فرا‌درک با خودآگاهی و هوش هیجانی ارتباط نزدیکی دارد.

نام‌های دیگر: فرا‌درک

شناخت

فراشناخت

Metacognition

فراشناخت به آگاهی و تنظیم فرآیندهای شناختی فرد اطلاق می‌شود. این مفهوم شامل نظارت بر تفکر، برنامه‌ریزی برای انجام وظایف و ارزیابی عملکرد خود در طول زمان است. افراد با فراشناخت بالا، توانایی بهتری در مدیریت یادگیری و حل مسائل پیچیده دارند.

نام‌های دیگر: فراشناخت

شناخت

فراشناخت

Metacognition

فراشناخت به معنای شناخت دربارهٔ شناخت است و شامل آگاهی فرد از فرآیندهای ذهنی خود و توانایی نظارت و تنظیم آن‌ها می‌باشد. این مفهوم دو مؤلفه اصلی دارد: دانش فراشناختی که شامل اطلاعات دربارهٔ وظایف شناختی و راهبردهای یادگیری است، و تجربه فراشناختی که شامل احساسات و درک لحظه‌ای فرد از عملکردش می‌باشد. افراد با فراشناخت بالا قادرند بهتر یاد بگیرند و مشکلات شناختی خود را شناسایی کنند.

نام‌های دیگر: metacognition، Metacognition

شناخت

فرا‌فهم‌خوانی

metacomprehension

فرا‌فهم‌خوانی به توانایی فرد در نظارت و تنظیم درک خود از متن اشاره دارد. این فرآیند شامل ارزیابی میزان فهم مطلب، پیش‌بینی درک آینده و به‌کارگیری راهبردهای جبرانی هنگام مواجهه با دشواری در فهم است. این مفهوم زیرمجموعه‌ای از فراشناخت است که به‌طور خاص بر فرآیندهای درک مطلب متمرکز است.

نام‌های دیگر: metacomprehension

شناخت

فرایند فکر

Thought process

نحوهٔ سازمان‌یافتهٔ جریان یافتن افکار و چگونگی ارتباط میان ایده‌ها در ذهن فرد است. این مفهوم به جای خودِ موضوعات فکری، به ساختار، سرعت و پیوستگی جریان تفکر می‌پردازد.

نام‌های دیگر: فرایند فکر

شناخت

فرایندهای شناختی

cognitive processes

مجموعه فعالیت‌های ذهنی که شامل دریافت، پردازش، ذخیره‌سازی و بازیابی اطلاعات می‌شود. این فرایندها زیربنای فعالیت‌های ذهنی نظیر توجه، حافظه، ادراک و تفکر را تشکیل می‌دهند.

نام‌های دیگر: فرایندهای شناختی

شناخت

فرمانت

Formant

فرمانت به قله‌های انرژی در طیف صوتی تولید شده توسط دستگاه آوایی انسان گفته می‌شود که مشخصه‌ی اصلی صدای حروف صدادار و برخی همخوان‌ها هستند. این فرکانس‌های تشدید طبیعی در گلو، دهان و حفره بینی ایجاد می‌شوند و به تمایز آوایی کمک می‌کنند. تحلیل فرمانت‌ها در زبان‌شناسی آوایی و روان‌شناسی گفتار برای درک تولید و ادراک صدا ضروری است.

نام‌های دیگر: Formant، formants

شناخت

فرمول‌بندی

formulation

فرآیند ساخت یک مدل نظری و منسجم برای درک علل، عوامل نگهدارنده و ویژگی‌های یک وضعیت روان‌شناختی. این فرآیند به درمانگر کمک می‌کند تا الگوهای رفتاری و شناختی فرد را در بافت زندگی او تحلیل کند.

نام‌های دیگر: فرمول‌بندی

شناخت

فرمول‌بندی مورد

case formulation

فرمول‌بندی مورد یک فرآیند بالینی است که در آن روان‌شناس یا روان‌درمانگر اطلاعات مربوط به بیمار را جمع‌آوری کرده و تفسیر می‌کند تا چرایی بروز مشکلات و عوامل مؤثر بر آن‌ها را درک کند. این مدل شامل عوامل زمینه‌ساز، محرک و نگهدارنده علائم است و به طراحی مداخله درمانی شخصی‌سازی‌شده کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: فرمول‌بندی مورد

شناخت

فرمول‌بندی مورد

case formulation

فرآیند ساختاردهی به اطلاعات گردآوری‌شده دربارهٔ یک فرد برای درک عوامل تداوم‌بخش مشکلات او است. این فرآیند به درمانگر کمک می‌کند تا الگوهای رفتاری و شناختی مراجع را در قالب یک مدل نظری منسجم تبیین کند.

نام‌های دیگر: case formulation، Case formulation، Case Formulation

شناخت

فروتنی فکری

Intellectual Humility

فروتنی فکری به معنای آگاهی از محدودیت‌های دانش خود و باز بودن در برابر اصلاح باورها در برابر شواهد جدید است. این ویژگی با تفکر باز، یادگیری مؤثر و کاهش تعصب شناختی مرتبط است. افراد دارای فروتنی فکری، اشتباهات خود را می‌پذیرند و از دیدگاه‌های مخالف با احترام استقبال می‌کنند. این سازه در روان‌شناسی مثبت‌گرا و اخلاق شناختی مورد توجه است.

نام‌های دیگر: فروتنی فکری

شناخت

فروید

Sigmund Freud

روان‌پزشک اتریشی، بنیان‌گذار مکتب روان‌کاوی که نظریه‌های انقلابی دربارهٔ ناخودآگاه، غرایزه و ساختار شخصیت (نهاد، خود و فراخود) ارائه داد. دیدگاه‌های او پایه‌های روان‌درمانی مدرن را شکل داد و بر ادبیات، هنر و درک انسان از خود تأثیر ماندگاری گذاشت.

نام‌های دیگر: فوگ

شناخت

فلسفه تحلیلی

Analytic Philosophy

فلسفه تحلیلی گرایشی در فلسفه است که بر تحلیل زبانی، منطقی و مفهومی تمرکز دارد. این مکتب معتقد است بسیاری از مسائل فلسفی ناشی از سوءتفاهم‌های زبانی هستند و با شفاف‌سازی مفاهیم قابل حل می‌شوند. در روان‌شناسی، این رویکرد به وضوح مفاهیم و روش‌های پژوهشی دقیق کمک می‌کند. تمرکز اصلی بر استدلال منسجم و پرهیز از ابهام است.

نام‌های دیگر: فلسفه تحلیلی

شناخت

فلسفه تعلیم و تربیت

Philosophy of Education

فلسفه تعلیم و تربیت شاخه‌ای از فلسفه کاربردی است که به بررسی مبانی، اهداف، ارزش‌ها و روش‌های بنیادین آموزش و پرورش می‌پردازد. این رشته به پرسش‌های اساسی درباره ماهیت یادگیری، نقش معلم و دانش‌آموز، و اهداف نهایی تربیت انسانی پاسخ می‌دهد. دیدگاه‌های فلسفی مختلف بر طراحی سیستم‌های آموزشی و محتوای درسی تأثیر مستقیم دارند.

نام‌های دیگر: فلسفه تعلیم و تربیت

شناخت

فلسفهٔ ذهن

philosophy of mind

فلسفهٔ ذهن شاخه‌ای از فلسفه است که به بررسی ماهیت ذهن، هوشیاری و رابطهٔ آن‌ها با بدن و مغز می‌پردازد. این حوزه پرسش‌های اساسی دربارهٔ ذهن‌دوگانی، علیت ذهنی و طبیعت تجربیات درونی را مطرح می‌کند. در روان‌شناسی، این مباحث به تبیین مبانی نظری رفتار و فرآیندهای شناختی کمک می‌کنند.

نام‌های دیگر: فلسفه ذهن

شناخت

فلسفه روان‌شناسی قرن بیستم

20th Century Philosophy of Psychology

این عبارت به بررسی تحولات بنیادین در مبانی نظری و روش‌شناختی روان‌شناسی در طول سده بیستم میلادی اشاره دارد. این دوره شاهد گذار از ساختارگرایی و کارکردگرایی به سمت رفتارگرایی، روان‌کاوی، و سپس روان‌شناسی شناختی بود. تحلیل این مکتب‌ها به درک چگونگی شکل‌گیری تعاریف مدرن از ذهن، رفتار و آگاهی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: فلسفه قرن بیستم

شناخت

فلسفه علم

Philosophy of Science

فلسفه علم به بررسی مبانی، روش‌ها و پیامدهای علم می‌پردازد و ماهیت دانش علمی را تحلیل می‌کند. در روان‌شناسی، این حوزه به ارزیابی روایی روش‌های تحقیق و اعتبار نظریه‌ها کمک می‌کند. فلسفه علم به روان‌شناسان کمک می‌کند تا مرزهای میان دانش تجربی و حدس‌های غیرعلمی را تشخیص دهند.

نام‌های دیگر: فلسفه علم

شناخت

فناپذیری

Mortality

فناپذیری به ویژگی ذاتی انسان برای مرگ و پایان‌پذیری اشاره دارد که هسته مرکزی بسیاری از مباحث روان‌شناسی وجودی است. آگاهی از فناپذیری می‌تواند مکانیسم‌های دفاعی روانی برای کاهش اضطراب وجودی را فعال کند. پذیرش این واقعیت بیولوژیک، گاهی منجر به رشد پسارویدادی و معنای‌یافتگی در زندگی می‌شود.

نام‌های دیگر: فناپذیری

شناخت

فناوری آموزشی

Educational Technology

فناوری آموزشی به کاربرد سیستماتیک ابزارها، فرآیندها و منابع انسانی و غیرانسانی برای تسهیل یادگیری و بهبود عملکرد اطلاق می‌شود. این حوزه شامل طراحی، توسعه، بهره‌برداری، مدیریت و ارزیابی پیام‌های آموزشی است تا یادگیری را در بافت‌های مختلف تسهیل کند. هدف اصلی آن استفاده از اصول روان‌شناسی یادگیری برای ایجاد محیط‌های آموزشی کارآمدتر و جذاب‌تر است.

نام‌های دیگر: فناوری آموزشی

شناخت