فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۵۷ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

متاپلاستیسیته

Metaplasticity

به «پلاستیسیتهٔ پلاستیسیته» یا تغییر در آستانه و حساسیت تغییرپذیری سیناپسی اشاره دارد. این مفهوم بیان می‌کند که تجربه‌های قبلی، نحوه و میزان تغییرات سیناپسی آینده را تحت تأثیر قرار می‌دهند. متاپلاستیسیته مکانیسمی تنظیمی است که از اشباع بیش‌ازحد یا ناپایداری شبکه‌های عصبی جلوگیری می‌کند.

نام‌های دیگر: Metaplasticity

شناخت

متر

meter

متر در بافت روان‌شناسی و موسیقی، به معنای سیستم سازمان‌دهی ضرب‌ها بر اساس الگوهای تکرارشونده است. این مفهوم با ادراک زمانی و توانایی مغز در دسته‌بندی محرک‌های ریتمیک مرتبط است. متر به افراد امکان می‌دهد تا جریان زمانی رویدادها را پیش‌بینی و پردازش کنند.

نام‌های دیگر: متر

شناخت

متر موسیقایی

musical meter

متر موسیقایی به الگوی تکرارشونده ضرب‌ها در موسیقی اشاره دارد که در آن برخی ضرب‌ها بر دیگران برتری دارند. این ساختار به شنونده کمک می‌کند تا ریتم و وزن قطعه را درک کند و معمولاً با نشان‌های ریتمیک مشخص می‌شود. در روان‌شناسی موسیقی، درک متر به پردازش زمانی و پیش‌بینی‌پذیری محرک‌های شنیداری مرتبط است.

نام‌های دیگر: متر موسیقایی

شناخت

متر موسیقایی

musical meter

متر موسیقایی به ساختار ضرب‌های تکرارشونده در قطعات موسیقی اطلاق می‌شود که بر اساس الگوهای مشخصی سازمان‌دهی شده‌اند. این مفهوم در روان‌شناسی موسیقی برای بررسی نحوه پردازش ریتم و ادراک زمان توسط مغز کاربرد دارد. درک متر موسیقایی به شنوندگان امکان می‌دهد تا جریان موسیقی را بهتر دنبال کنند.

نام‌های دیگر: musical meter

شناخت

محتوای فکر

Thought content

مجموعهٔ ایده‌ها، باورها، عقاید و موضوعاتی است که ذهن فرد در حین تفکر بر آن‌ها تمرکز می‌کند. این مفهوم با نحوهٔ بیان و جریان یافتن افکار، یعنی فرایند فکر، متمایز است.

نام‌های دیگر: محتوای فکر

شناخت

محدودکننده

Limiting

در روان‌شناسی، این اصطلاح معمولاً به باورها، عادت‌ها یا الگوهای فکری اشاره دارد که مانع از پیشرفت فرد یا تحقق پتانسیل‌های او می‌شوند. این محدودیت‌ها اغلب ناخودآگاه عمل کرده و باعث تداوم رفتارهای ناکارآمد یا ترس از تغییر می‌شوند. شناسایی و بازسازی این باورها یکی از اهداف اصلی رویکردهای شناختی-رفتاری است.

نام‌های دیگر: Limiting

شناخت

محرک

Stimulus

محرک هرگونه رویداد یا تغییری در محیط داخلی یا خارجی است که می‌تواند بر رفتار یا فرآیندهای روانی موجود زنده تأثیر بگذارد و آن‌ها را فعال یا تغییر دهد. در روان‌شناسی یادگیری، محرک‌ها نقش کلیدی در شکل‌گیری پاسخ‌ها و شرطی‌سازی ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: محرک

شناخت

محیط‌های یادگیری سازگار

adaptive learning environments

محیط‌های یادگیری سازگار، سیستم‌های آموزشی هوشمندی هستند که با تحلیل مستمر عملکرد و نیازهای یادگیرنده، محتوا و روش تدریس را به‌صورت پویا تنظیم می‌کنند. این سیستم‌ها با استفاده از داده‌های رفتاری و شناختی، مسیر یادگیری را شخصی‌سازی کرده تا بازدهی آموزشی افزایش یابد. هدف اصلی آن‌ها ارائه تجربه‌ای متناسب با سطح دانش و سبک یادگیری هر فرد است.

نام‌های دیگر: adaptive learning environments

شناخت

مداخلات مبتنی بر مدرسه

school-based interventions

این اصطلاح به مجموعه‌ای از برنامه‌ها و خدمات روان‌شناختی اطلاق می‌شود که مستقیماً در محیط آموزشی و مدرسه اجرا می‌شوند. هدف اصلی آن‌ها ارتقای سلامت روان، پیشگیری از مشکلات رفتاری و بهبود عملکرد تحصیلی دانش‌آموزان است. این مداخلات معمولاً توسط روان‌شناسان مدرسه و تیم‌های چندرشته‌ای طراحی و پیاده‌سازی می‌شوند.

نام‌های دیگر: مداخلات مدرسه‌ای

شناخت

مداخله شناختی

Cognitive Intervention

مداخله شناختی مجموعه‌ای از تکنیک‌های درمانی است که هدف آن اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و بهبود عملکردهای شناختی مانند توجه، حافظه و حل مسئله است. این رویکرد معمولاً در روان‌درمانی‌هایی مانند درمان شناختی-رفتاری استفاده می‌شود تا به افراد کمک کند تا با تغییر نگرش‌های منفی، هیجانات و رفتارهای خود را تنظیم کنند. مداخلات شناختی بر اساس اصول یادگیری و تغییر باورهای مرکزی طراحی شده‌اند.

نام‌های دیگر: مداخله شناختی

شناخت

مدت زمان (موسیقی)

Duration (music)

در روان‌شناسی موسیقی، مدت زمان به طول تداوم یک قطعه یا بخش خاصی از موسیقی اشاره دارد که بر ادراک شنیداری و پاسخ‌های هیجانی تأثیر می‌گذارد. درک نحوه پردازش زمان در موسیقی به بررسی تجربیات شنیداری و تأثیرات عاطفی آن کمک می‌کند. این مفهوم در تحلیل ساختار موسیقی و واکنش‌های روان‌شناختی به آن کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Duration (music)

شناخت

مدل تعاملی

Interaction model

مدلی نظری که در آن متغیرهای مختلف روان‌شناختی یا محیطی به‌صورت دوسویه و پویا بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند. در این چارچوب، هیچ عاملی به‌تنهایی تعیین‌کننده نهایی نیست، بلکه نتیجه از تعامل پیچیده اجزا حاصل می‌شود. این رویکرد در نظریه‌های شخصیت و یادگیری کاربرد گسترده‌ای دارد.

نام‌های دیگر: Interaction model

شناخت

مدل چندسطحی

Multilevel model

مدل‌های چندسطحی چارچوب‌های آماری هستند که برای تحلیل داده‌های سلسله‌مراتبی طراحی شده‌اند، به‌طوری که افراد درون گروه‌ها قرار دارند. این مدل‌ها به پژوهشگران اجازه می‌دهند تا تأثیرات همزمان متغیرهای فردی و زمینه‌ای را به‌طور همزمان بررسی کنند. در روان‌شناسی، این روش برای مطالعه تعامل بین ویژگی‌های فردی و محیط‌های اجتماعی یا سازمانی کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Multilevel model، multilevel models

شناخت

مدل خود-بازبینی

S-REF

مدل خود-بازبینی (S-REF) چارچوبی نظری دربارهٔ خودآگاهی و تنظیم شناختی است. این مدل توضیح می‌دهد که چگونه توجه به خود و پردازش اطلاعات در سطوح مختلف، بر رفتار و هیجان تأثیر می‌گذارد. تمرکز اصلی بر نقش باورها و انتظارات در شکل‌دهی به تجربهٔ شخصی است.

نام‌های دیگر: S-REF

شناخت

مدل درایفوس برای کسب مهارت

Dreyfus model of skill acquisition

این مدل پنج مرحله‌ای تحول تخصص را از مبتدی تا استاد توصیف می‌کند: مبتدی، پیشرفته، کارآمد، متخصص و استاد. در مراحل اولیه، یادگیری مبتنی بر قواعد صریح و بدون زمینه است، اما با افزایش تجربه، فرد به درک شهودی و کلی‌نگر از موقعیت‌ها دست می‌یابد. این چارچوب در آموزش‌های بالینی و حرفه‌ای کاربرد گسترده‌ای دارد.

نام‌های دیگر: Dreyfus model of skill acquisition

شناخت

مدل ذهن‌سازی دینامیک

Dynamic Mental Model

مدل ذهن‌سازی دینامیک (DMM) یک چارچوب نظری است که بر اساس آن، ذهن انسان به‌طور مداوم مدل‌های داخلی از خود، دیگران و محیط پیرامون می‌سازد و به‌روزرسانی می‌کند. این مدل‌ها به فرد کمک می‌کنند تا تجربیات را تفسیر کرده و رفتارهای سازگارانه را پیش‌بینی کند. اختلال در این فرآیند دینامیک می‌تواند منجر به ناهنجاری‌های هیجانی و رفتاری شود.

نام‌های دیگر: DMM

شناخت

مدل زبانی

Language model

مدل زبانی یک سیستم محاسباتی است که احتمال ظهور دنباله‌ای از کلمات را بر اساس کلمات پیشین پیش‌بینی می‌کند. این مدل‌ها با تحلیل حجم عظیمی از متن، ساختار و معنای زبان را یاد می‌گیرند. در روان‌شناسی زبان، این ابزارها برای شبیه‌سازی فرآیندهای تولید و درک گفتار و مطالعه مکانیسم‌های شناختی مرتبط با زبان استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: Language model

شناخت

مدل سه‌بخشی اضطراب

Three-component model of anxiety

رویکردی که اضطراب را در سه سطح فیزیولوژیک، شناختی و رفتاری تحلیل می‌کند. این مدل به بررسی چگونگی تعامل واکنش‌های جسمی، افکارکرد شناختی، هیجانی و رفتاری را که در تجربه اضطراب نقش ایفا می‌کنند، تبیین می‌کند.

نام‌های دیگر: مدل سه‌بخشی اضطراب

شناخت

مدل‌سازی ریاضی

Mathematical modeling

مدل‌سازی ریاضی فرآیند بازنمایی سیستم‌های روان‌شناختی با استفاده از زبان و اصول ریاضیات برای پیش‌بینی رفتار است. این روش به پژوهشگران اجازه می‌دهد تا فرضیه‌های نظری را به صورت دقیق و قابل آزمون تبدیل کنند. مدل‌های ریاضی در حوزه‌های شناختی و عصب‌روان‌شناسی برای شبیه‌سازی فرآیندهای تصمیم‌گیری استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: مدل‌سازی ریاضی

شناخت

مرگ‌آگاهی

Mortality salience

وضعیت شناختی که در آن فرد به شدت نسبت به ناپایداری حیات و حتمی بودن مرگ خود آگاه می‌شود. این آگاهی می‌تواند بر خودپنداره و رفتارهای دفاعی فرد تأثیرگذار باشد.

نام‌های دیگر: مرگ‌آگاهی

شناخت

مرور ذهنی فعال

active rehearsal

مرور ذهنی فعال به فرآیندی اشاره دارد که در آن فرد اطلاعات را با تکرار آگاهانه و معنادار در ذهن خود تثبیت می‌کند. این روش با مرور مکانیکی متفاوت است و بر درک و سازماندهی اطلاعات تمرکز دارد تا حافظه بلندمدت تقویت شود.

نام‌های دیگر: active rehearsal، مرور ذهنی فعال

شناخت

مسئلهٔ ذهن و بدن

Mind-body problem

این مفهوم به چگونگی رابطه و تعامل میان پدیده‌های ذهنی و رویدادهای فیزیکی در بدن اشاره دارد. در روان‌شناسی، این مسئله بر چالش تبیین چگونگی تأثیرگذاری افکار و احساسات بر عملکرد بیولوژیک و بالعکس تمرکز دارد. پژوهشگران با رویکردهای عصب‌روان‌شناسی و شناختی به دنبال درک مکانیسم‌های مشترک این دو حوزه هستند.

نام‌های دیگر: مسئله ذهن و بدن

شناخت

مسئله ریاضی

Mathematical problem

مسئله ریاضی موقعیتی است که در آن فرد با مانعی روبرو می‌شود که برای رسیدن به هدف مشخص، نیاز به اعمال دانش و مهارت‌های شناختی دارد. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی به مطالعه فرآیندهای حل مسئله و استدلال منطقی اشاره دارد. درک ساختار مسئله و انتخاب راهبرد مناسب، اجزای کلیدی در این فرآیند محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: Mathematical problem

شناخت

مسیر (رایانش)

Path (computing)

در علوم شناختی و مدل‌سازی محاسباتی، مسیر به دنباله‌ای از گره‌ها یا حالت‌ها اطلاق می‌شود که از طریق روابط یا انتقال‌های مشخص به هم متصل شده‌اند. این مفهوم برای شبیه‌سازی فرآیندهای تصمیم‌گیری، یادگیری و جریان اطلاعات در شبکه‌های عصبی یا مدل‌های ذهنی استفاده می‌شود و ساختار منطقی پیمایش در فضای مسئله را تعریف می‌کند.

نام‌های دیگر: Path (computing)

شناخت

مشاهده

Observation

مشاهده، روشی بنیادین در پژوهش روان‌شناسی است که طی آن پژوهشگر رفتار یا پدیده‌ها را بدون مداخله مستقیم و با دقت ثبت می‌کند. این روش می‌تواند به صورت ساختاریافته یا غیرساختاریافته و در محیط طبیعی یا آزمایشگاهی انجام شود. هدف اصلی آن، جمع‌آوری داده‌های عینی و توصیف دقیق رفتارهاست تا الگوهای رفتاری شناسایی شوند.

نام‌های دیگر: مشاهده

شناخت

مصاحبه آموزشی روان‌درمانی

Psychotherapeutic Educational Interview

فرآیندی تعاملی و هدفمند است که در آن درمانگر با استفاده از تکنیک‌های گفت‌وگو، دانش و مهارت‌های مقابله‌ای را به مراجع منتقل می‌کند. این رویکرد بر آموزش آگاهی‌بخشی، بازسازی شناختی و توسعه راهبردهای حل مسئله تمرکز دارد. هدف اصلی، توانمندسازی مراجع برای مدیریت بهتر چالش‌های روان‌شناختی از طریق یادگیری است.

نام‌های دیگر: مصاحبه آموزشی روان‌درمانی

شناخت

مصاحبه بالینی

Clinical interview

فرآیند تعامل مستقیم و سازمان‌یافته میان متخصص و فرد به‌منظور جمع‌آوری اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت روان. این مصاحبه برای درک تاریخچهٔ فردی، علائم و تشخیص‌های اولیه در فرآیند ارزیابی استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: مصاحبه بالینی، مصاحبه‌ی بالینی

شناخت

مصاحبه نیمه‌ساختاریافته

Semi-structured interview

نوعی گفت‌وگوی پژوهشی است که در آن مصاحبه‌گر از پیش‌طرح یا راهنمای سوالاتی پیروی می‌کند، اما امکان انعطاف و پرسش‌های پیگیری بر اساس پاسخ‌های مصاحبه‌شونده وجود دارد. این روش تعادلی میان نظم و آزادی عمل ایجاد می‌کند تا داده‌های غنی و عمیق‌تری نسبت به مصاحبه ساختاریافته به دست آید.

نام‌های دیگر: Semi-structured interview

شناخت

مصاحبه یونگ

Jungian Interview

مصاحبه یونگ رویکردی بالینی و اکتشافی در روان‌درمانی تحلیلی کارل گوستاو یونگ است. هدف آن کاوش در ناخودآگاه فردی و جمعی، کهن‌الگوها و فرآیند فردیت‌یابی مراجع است. این مصاحبه ساختاری منعطف دارد و بر درک عمیق نمادها و رویاهای بیمار تمرکز می‌کند.

نام‌های دیگر: مصاحبه یونگ

شناخت

مطالعات فرهنگی

Cultural Studies

مطالعات فرهنگی حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است که به بررسی چگونگی شکل‌گیری معنا، قدرت و هویت در بسترهای فرهنگی می‌پردازد. در روان‌شناسی، این رویکرد به تحلیل تأثیرات ساختارهای فرهنگی بر فرآیندهای شناختی، عاطفی و رفتاری افراد کمک می‌کند. این حوزه بر نقش زبان، نمادها و گفتمان‌ها در سازوکارهای روانی تأکید ویژه‌ای دارد.

نام‌های دیگر: مطالعات فرهنگی

شناخت

مطالعه درس

Lesson study

مطالعه درس یک رویکرد توسعه حرفه‌ای معلمان است که در آن گروهی از مربیان با همکاری یکدیگر، برنامه درسی را طراحی، اجرا و ارزیابی می‌کنند. اگرچه ریشه در علوم تربیتی دارد، اما در روان‌شناسی آموزشی به عنوان روشی برای بهبود فرآیندهای یادگیری و تدریس مورد توجه است. این روش بر یادگیری مشارکتی و بازخورد ساختاریافته تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: Lesson study، lesson study

شناخت

مطالعهٔ موردی

case study

روش تحقیقی کیفی در روان‌شناسی است که به بررسی عمیق و دقیق یک فرد، گروه یا رویداد خاص می‌پردازد. پژوهشگران از طریق مشاهده، مصاحبه و تحلیل مدارک، اطلاعات جامعی دربارهٔ پدیدهٔ مورد نظر جمع‌آوری می‌کنند. این روش برای کشف الگوهای جدید یا مطالعهٔ موارد نادر بسیار کارآمد است.

نام‌های دیگر: مطالعه موردی

شناخت

مطالعه و یادگیری

Study and learning

فرآیند اکتساب دانش، مهارت‌ها یا رفتارهای جدید از طریق مطالعه، تجربه یا آموزش است. این فعالیت نقش مهمی در توسعه شناختی و رشد فکری فرد ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: مطالعه و یادگیری

شناخت

معاینه وضعیت روانی

Mental status examination

یک فرآیند ارزیابی ساختارمند برای بررسی وضعیت فعلی عملکرد شناختی، عاطفی و رفتاری فرد است. این معاینه شامل بررسی دقیق جنبه‌هایی نظیر آگاهی، توجه، حافظه، تفکر و درک است تا وضعیت سلامت روان در لحظه مورد سنجش قرار گیرد.

نام‌های دیگر: معاینه وضعیت روانی، معاینه‌ی وضعیت روانی

شناخت

معرفت

knowledge

معرفت در روان‌شناسی به مجموعه‌ای از باورها، اطلاعات و مهارت‌هایی اطلاق می‌شود که فرد از طریق تجربه و یادگیری کسب کرده است. این مفهوم با حافظه و پردازش اطلاعات پیوند عمیقی دارد و پایهٔ قضاوت‌ها و تصمیم‌گیری‌ها را تشکیل می‌دهد. ساختارهای شناختی مختلف نقش کلیدی در سازمان‌دهی این دانش ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: معرفت

شناخت

معرفت‌شناسی عدم قطعیت

Epistemology of uncertainty

معرفت‌شناسی عدم قطعیت به بررسی چگونگی شکل‌گیری باورها و دانش در شرایطی می‌پردازد که اطلاعات ناقص یا غیرقطعی هستند. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی به توانایی فرد برای مدیریت ابهام و تصمیم‌گیری بدون اطمینان کامل از پیامدها اشاره دارد. درک این موضوع به بهبود سازگاری روانی در موقعیت‌های پیچیده کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: معرفت و عدم‌قطعیت

شناخت

معلم پیش‌خدمت

Servant Teacher

معلم پیش‌خدمت رویکردی آموزشی است که در آن اولویت اصلی، خدمت به رشد و نیازهای یادگیرندگان است. این سبک تدریس بر همدلی، شنیدن فعال و توانمندسازی دانش‌آموزان تأکید دارد تا آن‌ها به سمت خودمختاری و رشد اخلاقی حرکت کنند. در روان‌شناسی تربیتی، این مدل به عنوان الگویی برای ایجاد محیط‌های حمایتی و انگیزشی مورد بررسی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: معلم پیش‌خدمت

شناخت

معماری شناختی

Architecture

در روان‌شناسی، معماری به ساختار بنیادین و سازمان‌یافته‌ی سیستم‌های ذهنی یا عصبی اشاره دارد که فرآیندهای شناختی و رفتاری را ممکن می‌سازد. این مفهوم شامل نحوه اتصال و تعامل اجزای مختلف مغز یا ذهن برای پردازش اطلاعات است. معماری شناختی چارچوبی نظری برای درک مکانیسم‌های زیربنایی یادگیری، حافظه و توجه فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: Architecture

شناخت

معناسازی

Meaning making

فرآیند شناختی و عاطفی است که طی آن افراد به رویدادهای زندگی، به‌ویژه تجربیات دشوار یا بحرانی، معنا و تفسیر می‌بخشند. این فرآیند به افراد کمک می‌کند تا جهان‌بینی خود را بازسازی کرده و احساس سازگاری و رشد پس از سانحه را تجربه کنند. معناسازی نقش کلیدی در سلامت روان و تاب‌آوری روان‌شناختی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: Meaning making، meaning-making

شناخت

معناسازی

Sensemaking

فرآیند فعال و اجتماعی است که طی آن افراد تجربیات ناگهانی یا مبهم خود را تفسیر کرده و برای آن‌ها معنا و ساختار ایجاد می‌کنند. این مفهوم در روان‌شناسی شناختی و سازمانی برای درک چگونگی درک انسان از محیط پیرامونش به کار می‌رود. معناسازی به افراد کمک می‌کند تا در شرایط عدم قطعیت، تصمیم‌گیری کنند.

نام‌های دیگر: Sensemaking، sensemaking

شناخت

معناشناسی رایانشی

Semantics (computer science)

در روان‌شناسی شناختی، این مفهوم به مطالعه چگونگی پردازش معنا در ذهن انسان و شبیه‌سازی آن توسط رایانه اشاره دارد. این حوزه بررسی می‌کند که چگونه نمادها و نشانه‌ها در سیستم‌های هوشمند بار معنایی می‌گیرند و با مفاهیم ذهنی مرتبط می‌شوند. درک معنا در این بستر، پایه‌ای برای تحلیل فرآیندهای زبانی و شناختی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: Semantics (computer science)

شناخت

معنای رویا

Dream meaning

بررسی محتوا و نمادهای ذهنی که در هنگام خواب تجربه می‌شوند تا پیام یا بازتابی از فرآیندهای روانی فرد باشند. این مفهوم در روان‌کاوی به تحلیل نمادهای نهفته در رویا برای درک ناخودآگاه می‌پردازد.

نام‌های دیگر: معنای رویا

شناخت

معیارهای متفاوت

Differing criteria

اشاره به وجود استانداردهای متفاوت در ارزیابی رفتارها، نگرش‌ها یا عملکردها توسط افراد مختلف دارد. این تفاوت می‌تواند ناشی از تفاوت در ارزش‌های فردی، پیش‌فرض‌های فرهنگی یا الگوهای شناختی باشد.

نام‌های دیگر: معیارهای متفاوت

شناخت

مفاهیم

Concepts

مفاهیم واحدهای بنیادین شناختی هستند که برای دسته‌بندی، سازماندهی و درک جهان پیرامون به کار می‌روند. آن‌ها ویژگی‌های مشترک اشیاء، رویدادها یا ایده‌ها را در قالب نمادهای ذهنی خلاصه می‌کنند. شکل‌گیری و ساختار مفاهیم، پایه‌ای برای تفکر، استدلال و ارتباطات زبانی در روان‌شناسی شناختی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: مفاهیم

شناخت

مفهوم

concept

مفهوم، واحد بنیادین تفکر و شناخت است که به عنوان دسته‌بندی ذهنی برای سازماندهی اطلاعات و تجربیات مشابه به کار می‌رود. این ساختارهای شناختی به افراد اجازه می‌دهند تا پدیده‌های پیچیده جهان را ساده‌سازی کرده و درک کنند. مفاهیم معمولاً از طریق ویژگی‌های مشترک یا شباهت‌های انتزاعی تعریف می‌شوند و نقش کلیدی در فرآیندهای یادگیری و استدلال ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: concept

شناخت

مفهوم‌پردازی مورد

Case conceptualization

مفهوم‌پردازی مورد فرآیندی تحلیلی است که در آن درمانگر اطلاعات بالینی بیمار را سازماندهی کرده و توضیحی منسجم از علل و عوامل نگهدارنده مشکل ارائه می‌دهد. این کار چارچوبی برای انتخاب مداخلات درمانی مناسب فراهم می‌کند. مفهوم‌پردازی دقیق به درک عمیق‌تر از دینامیک‌های روانی فرد کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: مفهوم‌پردازی مورد

شناخت

مقابله از پیش

Anticipatory coping

راهبردهایی که فرد پیش از مواجهه با یک رویداد تنش‌زا برای مدیریت اثرات روانی آن به کار می‌گیرد. این نوع مقابله شامل آمادگی ذهنی و تنظیم هیجانی برای کاهش فشار احتمالی در آینده است.

نام‌های دیگر: مقابله از پیش

شناخت

مقایسه اجتماعی

Social Comparison

فرآیندی شناختی که در آن افراد ارزش، توانایی‌ها و ویژگی‌های خود را با دیگران ارزیابی می‌کنند. این فرآیند می‌تواند برای درک موقعیت خود در ساختار اجتماعی و شکل‌گیری خودپنداره به کار رود.

نام‌های دیگر: مقایسه اجتماعی

شناخت

مقایسه‌های برنامه‌ریزی‌شده

planned comparisons

رویکردی در تحلیل داده‌ها که در آن پژوهشگر پیش از انجام آزمون‌های آماری، جفت‌مقایسه‌های مشخصی را بر اساس فرضیات نظری تعیین می‌کند. این روش جایگزینی دقیق‌تر برای آزمون‌های پس‌ازآن (post-hoc) در تحلیل‌های واریانس است.

نام‌های دیگر: مقایسه‌های برنامه‌ریزی‌شده

شناخت

مواجهه با مرگ

Confronting mortality

مواجهه با مرگ به آگاهی و پذیرش ناگزیری پایان زندگی و تأثیرات روان‌شناختی آن بر فرد اشاره دارد. در روان‌شناسی اگزیستانسیال، این آگاهی می‌تواند منبع اضطراب وجودی باشد یا انگیزه‌ای برای زیستن اصیل‌تر و معنادارتر فراهم کند. مدیریت این ترس اغلب شامل بازنگری در ارزش‌ها و اولویت‌های زندگی است.

نام‌های دیگر: مواجهه با مرگ

شناخت

موانع شناختی

Cognitive barriers

موانع شناختی به مجموعه‌ای از محدودیت‌ها، سوگیری‌ها و الگوهای فکری ناکارآمد اطلاق می‌شود که فرآیند پردازش اطلاعات، حل مسئله و تصمیم‌گیری را مختل می‌سازند. این موانع اغلب ناشی از تکیه بر قضاوت‌های شهودی نادرست یا ناتوانی در تغییر زاویه دید هستند. آن‌ها مانع از دسترسی به راه‌حل‌های خلاقانه و تحلیل منطقی مسائل می‌گردند.

نام‌های دیگر: موانع شناختی

شناخت

موش مجازی

virtual rat

موش مجازی یک شبیه‌سازی رایانه‌ای از یک موش است که برای اهداف آموزشی و پژوهشی در روان‌شناسی یادگیری استفاده می‌شود. این ابزار به کاربران اجازه می‌دهد تا اصول شرطی‌سازی را بدون استفاده از حیوانات واقعی آزمایش کنند. موش مجازی معمولاً در نرم‌افزارهای آموزشی مانند اسنیفی برای نمایش تعاملات بین محرک‌ها و پاسخ‌ها به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: virtual rat

شناخت

موقعیت‌مند

Situated

صفت «موقعیت‌مند» اشاره به این اصل دارد که شناخت، یادگیری و رفتار انسان‌ها جدا از زمینه‌های اجتماعی، فرهنگی و محیطی خاص آن‌ها قابل درک نیست. این دیدگاه تأکید می‌کند که ذهن فرد در بستر تعاملات و موقعیت‌های عینی شکل می‌گیرد و عمل می‌کند. بنابراین، تحلیل پدیده‌های روان‌شناختی نیازمند توجه به بستر خاص آن‌هاست.

نام‌های دیگر: Situated

شناخت

مهارت‌های شناختی

Cognitive skills

مهارت‌های شناختی توانایی‌های ذهنی پایه‌ای هستند که برای پردازش، ذخیره و استفاده از اطلاعات به کار می‌روند. این مهارت‌ها شامل توجه، حافظه، استدلال، حل مسئله و تفکر انتقادی می‌شوند. تقویت این مهارت‌ها نقش کلیدی در یادگیری، سازگاری با محیط و عملکرد روزمره ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: مهارت‌های شناختی

شناخت

مهارت‌های شناختی

cognitive skills

مهارت‌های شناختی به توانایی‌های ذهنی بنیادین اطلاق می‌شود که برای پردازش، ذخیره و بازیابی اطلاعات به کار می‌روند. این مهارت‌ها شامل توجه، حافظه، استدلال، حل مسئله و درک کلامی هستند. عملکرد صحیح این مهارت‌ها پایه‌ای برای یادگیری و سازگاری با محیط فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: cognitive skills، Cognitive skill

شناخت

مهندسی سیستم‌های انسانی

Human systems engineering

این رشته به طراحی و بهینه‌سازی تعامل بین انسان و اجزای فنی یا سازمانی می‌پردازد تا عملکرد کلی سیستم بهبود یابد. هدف اصلی، سازگاری ماشین‌ها و فرآیندها با توانایی‌ها و محدودیت‌های شناختی و فیزیولوژیک انسان است. این رویکرد بر کاهش خطای انسانی و افزایش ایمنی و کارایی در محیط‌های پیچیده تأکید دارد.

نام‌های دیگر: Human systems engineering

شناخت

میدان بینایی

visual field

به محدوده یا ناحیه‌ای از فضای پیرامون گفته می‌شود که توسط چشم در یک لحظه قابل مشاهده است. این مفهوم در مطالعات ادراکی برای تعیین جهت و مکان اشیاء در فضای بصری به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: visual field

شناخت