اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریفهای علمی بازنویسیشده و پیوند آثار مرتبط در بانکهای فکر بنیان. نشانی اصلی واژهنامه
teachable agents
عوامل هوشمند یا برنامههای کامپیوتری که برای شبیهسازی یک یادگیرنده طراحی شدهاند تا از طریق تعامل با کاربر، فرآیند یادگیری را تقویت کنند. این عوامل با نشان دادن استراتژیهای یادگیری، به کاربر کمک میکنند تا مهارتهای خود را بهبود بخشد.
نامهای دیگر: teachable agents
شناخت
Confidence Interval
فاصله اطمینان محدودهای از اعداد است که با احتمال مشخصی (مانند ۹۵ درصد) پارامتر واقعی جامعه را در بر میگیرد. این مفهوم جایگزین مناسبی برای برآورد نقطهای است و عدم قطعیت ناشی از نمونهگیری را نشان میدهد. هرچه فاصله اطمینان باریکتر باشد، دقت برآورد پارامتر جامعه بیشتر ارزیابی میشود.
نامهای دیگر: فاصله اطمینان
شناخت
confidence intervals
محدودهای از مقادیر است که با سطح اطمینان مشخصی (معمولاً ۹۵ درصد) پارامتر واقعی جامعه را در بر میگیرد. این فاصله نشان میدهد که برآورد نمونهای چقدر به ارزش واقعی نزدیک است و دقت آن را میسنجد. هرچه فاصله اطمینان باریکتر باشد، دقت برآورد پژوهش بیشتر ارزیابی میشود.
نامهای دیگر: confidence intervals، Confidence interval
شناخت
Thinking processes
فرآیندهای تفکر به مجموعه عملیات ذهنی پیچیدهای اطلاق میشود که برای تفسیر اطلاعات، حل مسئله و تصمیمگیری به کار میروند. این فرآیندها شامل استدلال، قضاوت، تخیل و حل مسئله هستند و پایه اصلی عملکرد شناختی را تشکیل میدهند. در روانشناسی، مطالعه این فرآیندها برای درک چگونگی سازگاری انسان با محیط ضروری است.
نامهای دیگر: Thinking processes
شناخت
Transdiagnostic
رویکردی در روانشناسی است که به جای تمرکز بر اختلالات مجزا، بر فرآیندها و مکانیسمهای مشترکی تمرکز میکند که در چندین اختلال مختلف حضور دارند. این نگاه به دنبال شناسایی عوامل زیربنایی است که در طیف وسیعی از مشکلات روانشناختی نقش دارند.
نامهای دیگر: فراتشخیصی
شناخت
Metaperception
فرادرک به توانایی فرد در درک و تحلیل نحوه ادراک دیگران از خود اشاره دارد. این مفهوم بخشی از مهارتهای اجتماعی است و به فرد کمک میکند تا بازخورد اجتماعی را بهتر تفسیر کند. فرادرک با خودآگاهی و هوش هیجانی ارتباط نزدیکی دارد.
نامهای دیگر: فرادرک
شناخت
Metacognition
فراشناخت به آگاهی و تنظیم فرآیندهای شناختی فرد اطلاق میشود. این مفهوم شامل نظارت بر تفکر، برنامهریزی برای انجام وظایف و ارزیابی عملکرد خود در طول زمان است. افراد با فراشناخت بالا، توانایی بهتری در مدیریت یادگیری و حل مسائل پیچیده دارند.
نامهای دیگر: فراشناخت
شناخت
Metacognition
فراشناخت به معنای شناخت دربارهٔ شناخت است و شامل آگاهی فرد از فرآیندهای ذهنی خود و توانایی نظارت و تنظیم آنها میباشد. این مفهوم دو مؤلفه اصلی دارد: دانش فراشناختی که شامل اطلاعات دربارهٔ وظایف شناختی و راهبردهای یادگیری است، و تجربه فراشناختی که شامل احساسات و درک لحظهای فرد از عملکردش میباشد. افراد با فراشناخت بالا قادرند بهتر یاد بگیرند و مشکلات شناختی خود را شناسایی کنند.
نامهای دیگر: metacognition، Metacognition
شناخت
metacomprehension
فرافهمخوانی به توانایی فرد در نظارت و تنظیم درک خود از متن اشاره دارد. این فرآیند شامل ارزیابی میزان فهم مطلب، پیشبینی درک آینده و بهکارگیری راهبردهای جبرانی هنگام مواجهه با دشواری در فهم است. این مفهوم زیرمجموعهای از فراشناخت است که بهطور خاص بر فرآیندهای درک مطلب متمرکز است.
نامهای دیگر: metacomprehension
شناخت
Thought process
نحوهٔ سازمانیافتهٔ جریان یافتن افکار و چگونگی ارتباط میان ایدهها در ذهن فرد است. این مفهوم به جای خودِ موضوعات فکری، به ساختار، سرعت و پیوستگی جریان تفکر میپردازد.
نامهای دیگر: فرایند فکر
شناخت
cognitive processes
مجموعه فعالیتهای ذهنی که شامل دریافت، پردازش، ذخیرهسازی و بازیابی اطلاعات میشود. این فرایندها زیربنای فعالیتهای ذهنی نظیر توجه، حافظه، ادراک و تفکر را تشکیل میدهند.
نامهای دیگر: فرایندهای شناختی
شناخت
Formant
فرمانت به قلههای انرژی در طیف صوتی تولید شده توسط دستگاه آوایی انسان گفته میشود که مشخصهی اصلی صدای حروف صدادار و برخی همخوانها هستند. این فرکانسهای تشدید طبیعی در گلو، دهان و حفره بینی ایجاد میشوند و به تمایز آوایی کمک میکنند. تحلیل فرمانتها در زبانشناسی آوایی و روانشناسی گفتار برای درک تولید و ادراک صدا ضروری است.
نامهای دیگر: Formant، formants
شناخت
formulation
فرآیند ساخت یک مدل نظری و منسجم برای درک علل، عوامل نگهدارنده و ویژگیهای یک وضعیت روانشناختی. این فرآیند به درمانگر کمک میکند تا الگوهای رفتاری و شناختی فرد را در بافت زندگی او تحلیل کند.
نامهای دیگر: فرمولبندی
شناخت
case formulation
فرمولبندی مورد یک فرآیند بالینی است که در آن روانشناس یا رواندرمانگر اطلاعات مربوط به بیمار را جمعآوری کرده و تفسیر میکند تا چرایی بروز مشکلات و عوامل مؤثر بر آنها را درک کند. این مدل شامل عوامل زمینهساز، محرک و نگهدارنده علائم است و به طراحی مداخله درمانی شخصیسازیشده کمک میکند.
نامهای دیگر: فرمولبندی مورد
شناخت
case formulation
فرآیند ساختاردهی به اطلاعات گردآوریشده دربارهٔ یک فرد برای درک عوامل تداومبخش مشکلات او است. این فرآیند به درمانگر کمک میکند تا الگوهای رفتاری و شناختی مراجع را در قالب یک مدل نظری منسجم تبیین کند.
نامهای دیگر: case formulation، Case formulation، Case Formulation
شناخت
Intellectual Humility
فروتنی فکری به معنای آگاهی از محدودیتهای دانش خود و باز بودن در برابر اصلاح باورها در برابر شواهد جدید است. این ویژگی با تفکر باز، یادگیری مؤثر و کاهش تعصب شناختی مرتبط است. افراد دارای فروتنی فکری، اشتباهات خود را میپذیرند و از دیدگاههای مخالف با احترام استقبال میکنند. این سازه در روانشناسی مثبتگرا و اخلاق شناختی مورد توجه است.
نامهای دیگر: فروتنی فکری
شناخت
Sigmund Freud
روانپزشک اتریشی، بنیانگذار مکتب روانکاوی که نظریههای انقلابی دربارهٔ ناخودآگاه، غرایزه و ساختار شخصیت (نهاد، خود و فراخود) ارائه داد. دیدگاههای او پایههای رواندرمانی مدرن را شکل داد و بر ادبیات، هنر و درک انسان از خود تأثیر ماندگاری گذاشت.
نامهای دیگر: فوگ
شناخت
Analytic Philosophy
فلسفه تحلیلی گرایشی در فلسفه است که بر تحلیل زبانی، منطقی و مفهومی تمرکز دارد. این مکتب معتقد است بسیاری از مسائل فلسفی ناشی از سوءتفاهمهای زبانی هستند و با شفافسازی مفاهیم قابل حل میشوند. در روانشناسی، این رویکرد به وضوح مفاهیم و روشهای پژوهشی دقیق کمک میکند. تمرکز اصلی بر استدلال منسجم و پرهیز از ابهام است.
نامهای دیگر: فلسفه تحلیلی
شناخت
Philosophy of Education
فلسفه تعلیم و تربیت شاخهای از فلسفه کاربردی است که به بررسی مبانی، اهداف، ارزشها و روشهای بنیادین آموزش و پرورش میپردازد. این رشته به پرسشهای اساسی درباره ماهیت یادگیری، نقش معلم و دانشآموز، و اهداف نهایی تربیت انسانی پاسخ میدهد. دیدگاههای فلسفی مختلف بر طراحی سیستمهای آموزشی و محتوای درسی تأثیر مستقیم دارند.
نامهای دیگر: فلسفه تعلیم و تربیت
شناخت
philosophy of mind
فلسفهٔ ذهن شاخهای از فلسفه است که به بررسی ماهیت ذهن، هوشیاری و رابطهٔ آنها با بدن و مغز میپردازد. این حوزه پرسشهای اساسی دربارهٔ ذهندوگانی، علیت ذهنی و طبیعت تجربیات درونی را مطرح میکند. در روانشناسی، این مباحث به تبیین مبانی نظری رفتار و فرآیندهای شناختی کمک میکنند.
نامهای دیگر: فلسفه ذهن
شناخت
20th Century Philosophy of Psychology
این عبارت به بررسی تحولات بنیادین در مبانی نظری و روششناختی روانشناسی در طول سده بیستم میلادی اشاره دارد. این دوره شاهد گذار از ساختارگرایی و کارکردگرایی به سمت رفتارگرایی، روانکاوی، و سپس روانشناسی شناختی بود. تحلیل این مکتبها به درک چگونگی شکلگیری تعاریف مدرن از ذهن، رفتار و آگاهی کمک میکند.
نامهای دیگر: فلسفه قرن بیستم
شناخت
Philosophy of Science
فلسفه علم به بررسی مبانی، روشها و پیامدهای علم میپردازد و ماهیت دانش علمی را تحلیل میکند. در روانشناسی، این حوزه به ارزیابی روایی روشهای تحقیق و اعتبار نظریهها کمک میکند. فلسفه علم به روانشناسان کمک میکند تا مرزهای میان دانش تجربی و حدسهای غیرعلمی را تشخیص دهند.
نامهای دیگر: فلسفه علم
شناخت
Mortality
فناپذیری به ویژگی ذاتی انسان برای مرگ و پایانپذیری اشاره دارد که هسته مرکزی بسیاری از مباحث روانشناسی وجودی است. آگاهی از فناپذیری میتواند مکانیسمهای دفاعی روانی برای کاهش اضطراب وجودی را فعال کند. پذیرش این واقعیت بیولوژیک، گاهی منجر به رشد پسارویدادی و معناییافتگی در زندگی میشود.
نامهای دیگر: فناپذیری
شناخت
Educational Technology
فناوری آموزشی به کاربرد سیستماتیک ابزارها، فرآیندها و منابع انسانی و غیرانسانی برای تسهیل یادگیری و بهبود عملکرد اطلاق میشود. این حوزه شامل طراحی، توسعه، بهرهبرداری، مدیریت و ارزیابی پیامهای آموزشی است تا یادگیری را در بافتهای مختلف تسهیل کند. هدف اصلی آن استفاده از اصول روانشناسی یادگیری برای ایجاد محیطهای آموزشی کارآمدتر و جذابتر است.
نامهای دیگر: فناوری آموزشی
شناخت
Orbitofrontal cortex
قشر پیشانیی مداری ناحیهای در قشر پیشپیشانی مغز است که در پردازش پاداشها، تنبیهها و تصمیمگیریهای مرتبط با هیجان نقش دارد. این ناحیه اطلاعات حسی و هیجانی را یکپارچه کرده و به تنظیم رفتارهای اجتماعی و کنترل تکانه کمک میکند. آسیب به این بخش میتواند منجر به تغییرات شدید در شخصیت و قضاوت اجتماعی شود.
نامهای دیگر: Orbitofrontal cortex
شناخت
Intentionality
ویژگی آگاهی که بر اساس آن فعالیتهای ذهنی همواره معطوف به یک موضوع، شیء یا هدف مشخص هستند. در روانشناسی، این مفهوم به رابطه میان ذهن و ابژههایی که ذهن به آنها توجه دارد اشاره دارد.
نامهای دیگر: قصدمندی
شناخت
judgment
فرآیند ذهنی ارزیابی، تصمیمگیری یا نتیجهگیری درباره یک پدیده، فرد یا موقعیت بر اساس شواهد موجود است. در روانشناسی شناختی، این اصطلاح به نحوه پردازش اطلاعات برای رسیدن به یک باور یا تصمیم اشاره دارد.
نامهای دیگر: judgment
شناخت
professional judgment
قضاوت حرفهای به توانایی بالینی روانشناس در تفسیر دادهها، تلفیق اطلاعات و تصمیمگیری آگاهانه در موقعیتهای پیچیده اطلاق میشود. این فرآیند فراتر از اجرای صرف آزمونها بوده و نیازمند بهکارگیری دانش نظری، تجربه بالینی و تفکر انتقادی است. قضاوت صحیح نقش کلیدی در تشخیص دقیق و طراحی مداخلات درمانی مؤثر ایفا میکند.
نامهای دیگر: professional judgment
شناخت
dream work
فرآیند تبدیل محتوای پنهان و خام رویا به محتوای آشکار و قابل درک در قالب نمادها و بازنماییهای ذهنی است. این فعالیت ذهنی در جریان خواب، از بازنمایی مستقیم خواستههای ناخودآگاه جلوگیری میکند.
نامهای دیگر: کار رویا
شناخت
Efficiency
کارایی در روانشناسی به توانایی انجام یک فرآیند ذهنی یا رفتاری با کمترین اتلاف انرژی و زمان اشاره دارد. این مفهوم در ارزیابی عملکرد شناختی و یادگیری اهمیت دارد و نشاندهندهٔ بهینهسازی منابع ذهنی است. افزایش کارایی معمولاً با بهبود مهارتها و کاهش خطاها همراه است.
نامهای دیگر: Efficiency
شناخت
Language use
نحوه بهکارگیری ساختارها و قواعد زبانی در موقعیتهای مختلف ارتباطی برای انتقال معنا. این مفهوم شامل بررسی عملکرد زبان در تعاملات اجتماعی و رسیدن به اهداف ارتباطی است.
نامهای دیگر: کاربرد زبان
شناخت
Usability
کاربردپذیری به میزان کارایی، بهرهوری و رضایت کاربر هنگام تعامل با یک محصول یا سیستم در شرایط خاص اشاره دارد. این مفهوم در روانشناسی شناختی و طراحی سیستمها اهمیت دارد و بر سهولت یادگیری و استفاده از ابزارها تمرکز دارد. عواملی مانند وضوح رابط کاربری و کاهش خطای کاربر در این حوزه بررسی میشوند.
نامهای دیگر: Usability، usability
شناخت
Executive Function
کارکرد اجرایی به توانایی ذهنی برای مدیریت فرآیندهای شناختی پیچیده جهت دستیابی به اهداف مشخص گفته میشود. این مفهوم شامل مهارتهایی مانند شروع و پایان دادن به وظایف، نظارت بر عملکرد و تعدیل رفتار هیجانی است. این کارکرد پایه و اساس خودتنظیمی و یادگیری مؤثر در محیطهای مختلف است.
نامهای دیگر: کارکرد اجرایی
شناخت
dream-work
مجموعهای از فرآیندهای روانی شامل تراکم و جابهجایی است که محتوای خام و بیشکل ناخودآگاه را به محتوای آشکار و نمادین رؤیا تبدیل میکند. این فرآیند باعث میشود که محتوای اصلی رؤیا از نظارت آگاهانه پنهان بماند.
نامهای دیگر: dream-work
شناخت
Executive Functions
کارکردهای اجرایی مجموعهای از فرآیندهای شناختی عالی هستند که توسط قشر پیشپیشانی مغز مدیریت میشوند. این فرآیندها شامل برنامهریزی، کنترل تکانه، حافظه کاری و انعطافپذیری شناختی برای رسیدگی به وظایف هدفمند هستند. ضعف در این کارکردها میتواند منجر به مشکلات در خودتنظیمی و تصمیمگیری شود.
نامهای دیگر: کارکردهای اجرایی
شناخت
executive functions
مجموعهای از فرآیندهای شناختی عالی که برای هدایت رفتارهای هدفمند، برنامهریزی، حافظه کاری و انعطافپذیری شناختی ضروری هستند. این کارکردها در لوب پیشانی مغز مدیریت میشوند.
نامهای دیگر: executive functions، executive function، Executive functions
شناخت
Novelty detection
کشف نوآوری توانایی سیستم عصبی و شناختی برای شناسایی محرکها یا موقعیتهای جدید و غیرمألوف در مقایسه با تجربیات گذشته است. این فرآیند توجه را جلب کرده و باعث بیداری و پردازش عمیقتر اطلاعات میشود. کشف نوآوری پایهای برای یادگیری، کنجکاوی و سازگاری با محیطهای متغیر محسوب میشود.
نامهای دیگر: Novelty detection
شناخت
Cognitive Struggle
وضعیت ذهنی که در آن فرد تلاش میکند با افکار ناخوشایند یا مزاحم مبارزه کند یا آنها را سرکوب نماید. این تقابل معمولاً باعث افزایش شدت افکار و افزایش تنش روانی میشود.
نامهای دیگر: کشمکش با افکار
شناخت
Scarcity
وضعیتی است که در آن منابع مورد نیاز برای برآوردن نیازها یا خواستهها محدودتر از میزان تقاضا است. این مفهوم در روانشناسی میتواند بر نحوه تصمیمگیری، تمرکز توجه و مدیریت منابع ذهنی تأثیرگذار باشد.
نامهای دیگر: Scarcity، scarcity
شناخت
Attentional control
کنترل توجه به توانایی فرد در مدیریت و تنظیم توجه خود بر محرکهای مرتبط و نادیده گرفتن محرکهای نامربوط اشاره دارد. این مفهوم در روانشناسی شناختی و مطالعات مربوط به اختلالات توجه مانند ADHD مورد توجه قرار گرفته است. کنترل توجه شامل فرآیندهای شناختی نظیر تمرکز، توزیع توجه و تغییر توجه است که برای عملکرد بهینه ذهنی ضروری هستند.
نامهای دیگر: Attentional control، attentional control
شناخت
cognitive control
توانایی مدیریت فرآیندهای ذهنی برای جهتدهی به توجه، حافظه و تصمیمگیری در راستای اهداف مشخص. این فرآیند شامل مهار پاسخهای خودکار و جایگزینی آنها با رفتارهای هدفمند و برنامهریزیشده است.
نامهای دیگر: کنترل شناختی
شناخت
Critical thinking disposition
گرایش تفکر انتقادی به تمایل پایدار و عادتیافته فرد برای درگیر شدن فعال و ماهرانه در فکر کردن به موضوعات و مسائل اشاره دارد. این ویژگی شخصیتی شامل کنجکاوی فکری، ذهن باز، جستجوی حقیقت و اعتماد به عقل است که فرد را برمیانگیزد تا مسائل را با دقت و منطقی بررسی کند.
نامهای دیگر: critical thinking disposition
شناخت
Focus group
گروه کانونی یک روش پژوهشی کیفی است که در آن یک گروه کوچک از افراد تحت هدایت یک تسهیلگر، درباره یک موضوع خاص بحث میکنند. هدف این روش جمعآوری دیدگاهها، باورها و تجربیات عمیق از طریق تعاملات گروهی است. این روش برای درک پویاییهای اجتماعی و نظرات پیچیده در روانشناسی اجتماعی کاربرد گستردهای دارد.
نامهای دیگر: Focus group، focus groups
شناخت
Research Report
گزارش پژوهشی سندی مکتوب است که فرآیند، روششناسی، یافتهها و تفسیرهای یک مطالعه علمی را بهطور سیستماتیک ارائه میدهد. در روانشناسی، این گزارشها پایهٔ استدلالهای بالینی و توسعهٔ نظریهها را تشکیل میدهند. دقت در گزارشدهی برای اعتبار علمی پژوهش حیاتی است.
نامهای دیگر: گزارش پژوهشی
شناخت
self-report
گزارش خودسنجی روشی در ارزیابی روانشناختی است که در آن فرد درباره افکار، احساسات و رفتارهای خود گزارش میدهد. این روش معمولاً از طریق پرسشنامهها و مصاحبههای ساختاریافته انجام میشود. اگرچه این ابزارها رایج هستند، اما ممکن است تحت تأثیر سوگیریهای ادراکی فرد قرار گیرند.
نامهای دیگر: self-report
شناخت
psychological report
سند مکتوب و ساختاریافتهای است که نتایج ارزیابیهای بالینی، مصاحبهها و آزمونهای روانشناختی را در بر میگیرد. این گزارش توسط روانشناس تهیه شده و شامل شرح مسئله، یافتههای کلیدی، تحلیل شخصیت و پیشنهادات درمانی یا مداخلهای است. هدف اصلی آن ارائه تصویری جامع و علمی از وضعیت روانشناختی مراجع برای استفاده در تصمیمگیریهای بالینی یا حقوقی میباشد.
نامهای دیگر: گزارش روانشناختی
شناخت
Statement (logic)
گزاره به هر جمله خبری یا ادعایی اطلاق میشود که قابلیت سنجش درستی یا نادرستی دارد. در منطق و تفکر انتقادی، گزارهها بلوکهای سازنده استدلالها هستند. این اصطلاح به تمایز بین جملات پرسشی، امری و خبری کمک میکند.
نامهای دیگر: Statement (logic)
شناخت
Cognitive defusion
فرآیندی در درمان مبتنی بر پذیرش که در آن فرد یاد میگیرد به جای غرق شدن در افکار، آنها را صرفاً به عنوان رویدادهای گذرا در ذهن مشاهده کند. این تکنیک به کاهش قدرت و اثرگذاری افکار خودکار بر رفتار کمک میکند.
نامهای دیگر: Cognitive defusion، cognitive defusion، Cognitive Defusion
شناخت
Divergence (linguistics)
در زبانشناسی، گسستپذیری به توانایی زبان برای شکستن واحدهای معنایی یا دستوری به اجزای کوچکتر و قابل ترکیب مجدد اشاره دارد. این ویژگی امکان بیان مفاهیم نوین و پیچیده را از طریق ترکیب عناصر محدود زبانی فراهم میکند. این مفهوم با «تولیدپذیری» و «آزادی ساختاری» در نظام زبانی انسان مرتبط است.
نامهای دیگر: Divergence (linguistics)
شناخت
Cognitive Defusion
فرآیندی در درمان مبتنی بر پذیرش که در آن فرد یاد میگیرد با افکار خود به عنوان رویدادهای گذرا در ذهن برخورد کند، نه به عنوان حقایق مطلق. این تکنیک به کاهش چسبندگی به افکار و ایجاد فاصله میان خود و محتوای ذهنی کمک میکند.
نامهای دیگر: گسلش شناختی
شناخت
gestalt
رویکردی در روانشناسی که بر ادراک کلنگر تأکید دارد و معتقد است کل، چیزی فراتر از مجموع اجزای آن است. در این دیدگاه، تمرکز بر سازماندهی تجربههای ادراکی و معنای کلی پدیدهها در بافتار آنهاست.
نامهای دیگر: gestalt
شناخت
Organized speech
نوعی از جریان گفتاری است که در آن جملات و عبارات دارای پیوستگی منطقی و ساختاری صحیح هستند. در ارزیابیهای روانشناختی، توانایی فرد در حفظ نظم در بیان افکار و ارتباط معنایی میان کلمات، نشاندهنده سلامت فرآیندهای شناختی است.
نامهای دیگر: گفتار سازمانیافته
شناخت
Dialogic
رویکردی که بر تعامل دوطرفه و تبادل فعال میان دو یا چند نفر تأکید دارد. این مفهوم اغلب در یادگیری زبانی و تعاملات اجتماعی به کار میرود تا نشاندهنده فرآیندی باشد که در آن معنا از طریق گفتگو ساخته میشود.
نامهای دیگر: Dialogic
شناخت
Negative self-talk
الگوی از خودگوییهای خودانتقادگرانه و ناخوشایندی است که فرد در ذهن خود تکرار میکند. این گفتوگوهای درونی میتواند منجر به کاهش عزتنفس، افزایش اضطراب و تضعیف سلامت روان شود.
نامهای دیگر: گفتوگوی درونی منفی
شناخت
Goldberg
این واژه معمولاً به الیوت گلدبرگ، روانشناس برجسته اشاره دارد که برای توسعهٔ پرسشهای غربالگری روانشناختی مانند پرسشهای گلدبرگ (GPQ) شناخته میشود. این ابزارها برای شناسایی سریع اختلالات روانی شایع مانند افسردگی و اضطراب در جمعیتهای عمومی طراحی شدهاند. گلدبرگ همچنین در زمینهٔ ساختار شخصیت و مدل پنج عاملی نقش داشته است.
نامهای دیگر: گلدبرگ
شناخت
Gloria (Film Case Study)
منظور معمولاً مجموعهٔ فیلمهای آموزشی کلاسیک روانشناسی است که در آن یک بازیگر نقش یک مراجع با مشکلات متنوع را ایفا میکند. این فیلمها برای آموزش مهارتهای مصاحبه بالینی و مشاهدهٔ تعاملات درمانی در محیطهای آکادمیک استفاده میشوند. هدف، فراهم کردن سناریوی استاندارد برای تمرین و تحلیل تکنیکهای درمانی توسط دانشجویان و متخصصان است.
نامهای دیگر: گلوریا
شناخت
Prosody
ویژگیهای صوتی زبان از جمله تکیه، آهنگ و ریتم که به معنای کلام بار معنایی و عاطفی میافزاید. این مؤلفه در درک احساسات گوینده و ساختار جملات نقش اساسی دارد.
نامهای دیگر: Prosody، prosody
شناخت
Stuttering
اختلال روانزبانی که با تکرار یا کشیدگی صداها، کلمات یا بخشهایی از کلمات و مکثهای ناخواسته مشخص میشود. این اختلال اغلب در دوران کودکی آغاز شده و میتواند بر ارتباطات کلامی و اعتمادبهنفس فرد تأثیر بگذارد. علل آن ترکیبی از عوامل عصبی-زیستی، ژنتیکی و محیطی است.
نامهای دیگر: Stuttering، stuttering
شناخت
Metaplasticity
به «پلاستیسیتهٔ پلاستیسیته» یا تغییر در آستانه و حساسیت تغییرپذیری سیناپسی اشاره دارد. این مفهوم بیان میکند که تجربههای قبلی، نحوه و میزان تغییرات سیناپسی آینده را تحت تأثیر قرار میدهند. متاپلاستیسیته مکانیسمی تنظیمی است که از اشباع بیشازحد یا ناپایداری شبکههای عصبی جلوگیری میکند.
نامهای دیگر: Metaplasticity
شناخت
meter
متر در بافت روانشناسی و موسیقی، به معنای سیستم سازماندهی ضربها بر اساس الگوهای تکرارشونده است. این مفهوم با ادراک زمانی و توانایی مغز در دستهبندی محرکهای ریتمیک مرتبط است. متر به افراد امکان میدهد تا جریان زمانی رویدادها را پیشبینی و پردازش کنند.
نامهای دیگر: متر
شناخت
musical meter
متر موسیقایی به الگوی تکرارشونده ضربها در موسیقی اشاره دارد که در آن برخی ضربها بر دیگران برتری دارند. این ساختار به شنونده کمک میکند تا ریتم و وزن قطعه را درک کند و معمولاً با نشانهای ریتمیک مشخص میشود. در روانشناسی موسیقی، درک متر به پردازش زمانی و پیشبینیپذیری محرکهای شنیداری مرتبط است.
نامهای دیگر: متر موسیقایی
شناخت
musical meter
متر موسیقایی به ساختار ضربهای تکرارشونده در قطعات موسیقی اطلاق میشود که بر اساس الگوهای مشخصی سازماندهی شدهاند. این مفهوم در روانشناسی موسیقی برای بررسی نحوه پردازش ریتم و ادراک زمان توسط مغز کاربرد دارد. درک متر موسیقایی به شنوندگان امکان میدهد تا جریان موسیقی را بهتر دنبال کنند.
نامهای دیگر: musical meter
شناخت
Thought content
مجموعهٔ ایدهها، باورها، عقاید و موضوعاتی است که ذهن فرد در حین تفکر بر آنها تمرکز میکند. این مفهوم با نحوهٔ بیان و جریان یافتن افکار، یعنی فرایند فکر، متمایز است.
نامهای دیگر: محتوای فکر
شناخت
Limiting
در روانشناسی، این اصطلاح معمولاً به باورها، عادتها یا الگوهای فکری اشاره دارد که مانع از پیشرفت فرد یا تحقق پتانسیلهای او میشوند. این محدودیتها اغلب ناخودآگاه عمل کرده و باعث تداوم رفتارهای ناکارآمد یا ترس از تغییر میشوند. شناسایی و بازسازی این باورها یکی از اهداف اصلی رویکردهای شناختی-رفتاری است.
نامهای دیگر: Limiting
شناخت
Stimulus
محرک هرگونه رویداد یا تغییری در محیط داخلی یا خارجی است که میتواند بر رفتار یا فرآیندهای روانی موجود زنده تأثیر بگذارد و آنها را فعال یا تغییر دهد. در روانشناسی یادگیری، محرکها نقش کلیدی در شکلگیری پاسخها و شرطیسازی ایفا میکنند.
نامهای دیگر: محرک
شناخت
adaptive learning environments
محیطهای یادگیری سازگار، سیستمهای آموزشی هوشمندی هستند که با تحلیل مستمر عملکرد و نیازهای یادگیرنده، محتوا و روش تدریس را بهصورت پویا تنظیم میکنند. این سیستمها با استفاده از دادههای رفتاری و شناختی، مسیر یادگیری را شخصیسازی کرده تا بازدهی آموزشی افزایش یابد. هدف اصلی آنها ارائه تجربهای متناسب با سطح دانش و سبک یادگیری هر فرد است.
نامهای دیگر: adaptive learning environments
شناخت
school-based interventions
این اصطلاح به مجموعهای از برنامهها و خدمات روانشناختی اطلاق میشود که مستقیماً در محیط آموزشی و مدرسه اجرا میشوند. هدف اصلی آنها ارتقای سلامت روان، پیشگیری از مشکلات رفتاری و بهبود عملکرد تحصیلی دانشآموزان است. این مداخلات معمولاً توسط روانشناسان مدرسه و تیمهای چندرشتهای طراحی و پیادهسازی میشوند.
نامهای دیگر: مداخلات مدرسهای
شناخت
Cognitive Intervention
مداخله شناختی مجموعهای از تکنیکهای درمانی است که هدف آن اصلاح الگوهای فکری ناکارآمد و بهبود عملکردهای شناختی مانند توجه، حافظه و حل مسئله است. این رویکرد معمولاً در رواندرمانیهایی مانند درمان شناختی-رفتاری استفاده میشود تا به افراد کمک کند تا با تغییر نگرشهای منفی، هیجانات و رفتارهای خود را تنظیم کنند. مداخلات شناختی بر اساس اصول یادگیری و تغییر باورهای مرکزی طراحی شدهاند.
نامهای دیگر: مداخله شناختی
شناخت
Duration (music)
در روانشناسی موسیقی، مدت زمان به طول تداوم یک قطعه یا بخش خاصی از موسیقی اشاره دارد که بر ادراک شنیداری و پاسخهای هیجانی تأثیر میگذارد. درک نحوه پردازش زمان در موسیقی به بررسی تجربیات شنیداری و تأثیرات عاطفی آن کمک میکند. این مفهوم در تحلیل ساختار موسیقی و واکنشهای روانشناختی به آن کاربرد دارد.
نامهای دیگر: Duration (music)
شناخت
Interaction model
مدلی نظری که در آن متغیرهای مختلف روانشناختی یا محیطی بهصورت دوسویه و پویا بر یکدیگر تأثیر میگذارند. در این چارچوب، هیچ عاملی بهتنهایی تعیینکننده نهایی نیست، بلکه نتیجه از تعامل پیچیده اجزا حاصل میشود. این رویکرد در نظریههای شخصیت و یادگیری کاربرد گستردهای دارد.
نامهای دیگر: Interaction model
شناخت
Multilevel model
مدلهای چندسطحی چارچوبهای آماری هستند که برای تحلیل دادههای سلسلهمراتبی طراحی شدهاند، بهطوری که افراد درون گروهها قرار دارند. این مدلها به پژوهشگران اجازه میدهند تا تأثیرات همزمان متغیرهای فردی و زمینهای را بهطور همزمان بررسی کنند. در روانشناسی، این روش برای مطالعه تعامل بین ویژگیهای فردی و محیطهای اجتماعی یا سازمانی کاربرد دارد.
نامهای دیگر: Multilevel model، multilevel models
شناخت
S-REF
مدل خود-بازبینی (S-REF) چارچوبی نظری دربارهٔ خودآگاهی و تنظیم شناختی است. این مدل توضیح میدهد که چگونه توجه به خود و پردازش اطلاعات در سطوح مختلف، بر رفتار و هیجان تأثیر میگذارد. تمرکز اصلی بر نقش باورها و انتظارات در شکلدهی به تجربهٔ شخصی است.
نامهای دیگر: S-REF
شناخت
Dreyfus model of skill acquisition
این مدل پنج مرحلهای تحول تخصص را از مبتدی تا استاد توصیف میکند: مبتدی، پیشرفته، کارآمد، متخصص و استاد. در مراحل اولیه، یادگیری مبتنی بر قواعد صریح و بدون زمینه است، اما با افزایش تجربه، فرد به درک شهودی و کلینگر از موقعیتها دست مییابد. این چارچوب در آموزشهای بالینی و حرفهای کاربرد گستردهای دارد.
نامهای دیگر: Dreyfus model of skill acquisition
شناخت
Dynamic Mental Model
مدل ذهنسازی دینامیک (DMM) یک چارچوب نظری است که بر اساس آن، ذهن انسان بهطور مداوم مدلهای داخلی از خود، دیگران و محیط پیرامون میسازد و بهروزرسانی میکند. این مدلها به فرد کمک میکنند تا تجربیات را تفسیر کرده و رفتارهای سازگارانه را پیشبینی کند. اختلال در این فرآیند دینامیک میتواند منجر به ناهنجاریهای هیجانی و رفتاری شود.
نامهای دیگر: DMM
شناخت
Language model
مدل زبانی یک سیستم محاسباتی است که احتمال ظهور دنبالهای از کلمات را بر اساس کلمات پیشین پیشبینی میکند. این مدلها با تحلیل حجم عظیمی از متن، ساختار و معنای زبان را یاد میگیرند. در روانشناسی زبان، این ابزارها برای شبیهسازی فرآیندهای تولید و درک گفتار و مطالعه مکانیسمهای شناختی مرتبط با زبان استفاده میشوند.
نامهای دیگر: Language model
شناخت
Three-component model of anxiety
رویکردی که اضطراب را در سه سطح فیزیولوژیک، شناختی و رفتاری تحلیل میکند. این مدل به بررسی چگونگی تعامل واکنشهای جسمی، افکارکرد شناختی، هیجانی و رفتاری را که در تجربه اضطراب نقش ایفا میکنند، تبیین میکند.
نامهای دیگر: مدل سهبخشی اضطراب
شناخت
Mathematical modeling
مدلسازی ریاضی فرآیند بازنمایی سیستمهای روانشناختی با استفاده از زبان و اصول ریاضیات برای پیشبینی رفتار است. این روش به پژوهشگران اجازه میدهد تا فرضیههای نظری را به صورت دقیق و قابل آزمون تبدیل کنند. مدلهای ریاضی در حوزههای شناختی و عصبروانشناسی برای شبیهسازی فرآیندهای تصمیمگیری استفاده میشوند.
نامهای دیگر: مدلسازی ریاضی
شناخت
Mortality salience
وضعیت شناختی که در آن فرد به شدت نسبت به ناپایداری حیات و حتمی بودن مرگ خود آگاه میشود. این آگاهی میتواند بر خودپنداره و رفتارهای دفاعی فرد تأثیرگذار باشد.
نامهای دیگر: مرگآگاهی
شناخت
active rehearsal
مرور ذهنی فعال به فرآیندی اشاره دارد که در آن فرد اطلاعات را با تکرار آگاهانه و معنادار در ذهن خود تثبیت میکند. این روش با مرور مکانیکی متفاوت است و بر درک و سازماندهی اطلاعات تمرکز دارد تا حافظه بلندمدت تقویت شود.
نامهای دیگر: active rehearsal، مرور ذهنی فعال
شناخت
Mind-body problem
این مفهوم به چگونگی رابطه و تعامل میان پدیدههای ذهنی و رویدادهای فیزیکی در بدن اشاره دارد. در روانشناسی، این مسئله بر چالش تبیین چگونگی تأثیرگذاری افکار و احساسات بر عملکرد بیولوژیک و بالعکس تمرکز دارد. پژوهشگران با رویکردهای عصبروانشناسی و شناختی به دنبال درک مکانیسمهای مشترک این دو حوزه هستند.
نامهای دیگر: مسئله ذهن و بدن
شناخت
Mathematical problem
مسئله ریاضی موقعیتی است که در آن فرد با مانعی روبرو میشود که برای رسیدن به هدف مشخص، نیاز به اعمال دانش و مهارتهای شناختی دارد. این مفهوم در روانشناسی شناختی به مطالعه فرآیندهای حل مسئله و استدلال منطقی اشاره دارد. درک ساختار مسئله و انتخاب راهبرد مناسب، اجزای کلیدی در این فرآیند محسوب میشوند.
نامهای دیگر: Mathematical problem
شناخت
Path (computing)
در علوم شناختی و مدلسازی محاسباتی، مسیر به دنبالهای از گرهها یا حالتها اطلاق میشود که از طریق روابط یا انتقالهای مشخص به هم متصل شدهاند. این مفهوم برای شبیهسازی فرآیندهای تصمیمگیری، یادگیری و جریان اطلاعات در شبکههای عصبی یا مدلهای ذهنی استفاده میشود و ساختار منطقی پیمایش در فضای مسئله را تعریف میکند.
نامهای دیگر: Path (computing)
شناخت
Observation
مشاهده، روشی بنیادین در پژوهش روانشناسی است که طی آن پژوهشگر رفتار یا پدیدهها را بدون مداخله مستقیم و با دقت ثبت میکند. این روش میتواند به صورت ساختاریافته یا غیرساختاریافته و در محیط طبیعی یا آزمایشگاهی انجام شود. هدف اصلی آن، جمعآوری دادههای عینی و توصیف دقیق رفتارهاست تا الگوهای رفتاری شناسایی شوند.
نامهای دیگر: مشاهده
شناخت
Psychotherapeutic Educational Interview
فرآیندی تعاملی و هدفمند است که در آن درمانگر با استفاده از تکنیکهای گفتوگو، دانش و مهارتهای مقابلهای را به مراجع منتقل میکند. این رویکرد بر آموزش آگاهیبخشی، بازسازی شناختی و توسعه راهبردهای حل مسئله تمرکز دارد. هدف اصلی، توانمندسازی مراجع برای مدیریت بهتر چالشهای روانشناختی از طریق یادگیری است.
نامهای دیگر: مصاحبه آموزشی رواندرمانی
شناخت
Clinical interview
فرآیند تعامل مستقیم و سازمانیافته میان متخصص و فرد بهمنظور جمعآوری اطلاعات مربوط به وضعیت سلامت روان. این مصاحبه برای درک تاریخچهٔ فردی، علائم و تشخیصهای اولیه در فرآیند ارزیابی استفاده میشود.
نامهای دیگر: مصاحبه بالینی، مصاحبهی بالینی
شناخت
Semi-structured interview
نوعی گفتوگوی پژوهشی است که در آن مصاحبهگر از پیشطرح یا راهنمای سوالاتی پیروی میکند، اما امکان انعطاف و پرسشهای پیگیری بر اساس پاسخهای مصاحبهشونده وجود دارد. این روش تعادلی میان نظم و آزادی عمل ایجاد میکند تا دادههای غنی و عمیقتری نسبت به مصاحبه ساختاریافته به دست آید.
نامهای دیگر: Semi-structured interview
شناخت
Jungian Interview
مصاحبه یونگ رویکردی بالینی و اکتشافی در رواندرمانی تحلیلی کارل گوستاو یونگ است. هدف آن کاوش در ناخودآگاه فردی و جمعی، کهنالگوها و فرآیند فردیتیابی مراجع است. این مصاحبه ساختاری منعطف دارد و بر درک عمیق نمادها و رویاهای بیمار تمرکز میکند.
نامهای دیگر: مصاحبه یونگ
شناخت
Cultural Studies
مطالعات فرهنگی حوزهای میانرشتهای است که به بررسی چگونگی شکلگیری معنا، قدرت و هویت در بسترهای فرهنگی میپردازد. در روانشناسی، این رویکرد به تحلیل تأثیرات ساختارهای فرهنگی بر فرآیندهای شناختی، عاطفی و رفتاری افراد کمک میکند. این حوزه بر نقش زبان، نمادها و گفتمانها در سازوکارهای روانی تأکید ویژهای دارد.
نامهای دیگر: مطالعات فرهنگی
شناخت
Lesson study
مطالعه درس یک رویکرد توسعه حرفهای معلمان است که در آن گروهی از مربیان با همکاری یکدیگر، برنامه درسی را طراحی، اجرا و ارزیابی میکنند. اگرچه ریشه در علوم تربیتی دارد، اما در روانشناسی آموزشی به عنوان روشی برای بهبود فرآیندهای یادگیری و تدریس مورد توجه است. این روش بر یادگیری مشارکتی و بازخورد ساختاریافته تمرکز دارد.
نامهای دیگر: Lesson study، lesson study
شناخت
case study
روش تحقیقی کیفی در روانشناسی است که به بررسی عمیق و دقیق یک فرد، گروه یا رویداد خاص میپردازد. پژوهشگران از طریق مشاهده، مصاحبه و تحلیل مدارک، اطلاعات جامعی دربارهٔ پدیدهٔ مورد نظر جمعآوری میکنند. این روش برای کشف الگوهای جدید یا مطالعهٔ موارد نادر بسیار کارآمد است.
نامهای دیگر: مطالعه موردی
شناخت
Study and learning
فرآیند اکتساب دانش، مهارتها یا رفتارهای جدید از طریق مطالعه، تجربه یا آموزش است. این فعالیت نقش مهمی در توسعه شناختی و رشد فکری فرد ایفا میکند.
نامهای دیگر: مطالعه و یادگیری
شناخت
Mental status examination
یک فرآیند ارزیابی ساختارمند برای بررسی وضعیت فعلی عملکرد شناختی، عاطفی و رفتاری فرد است. این معاینه شامل بررسی دقیق جنبههایی نظیر آگاهی، توجه، حافظه، تفکر و درک است تا وضعیت سلامت روان در لحظه مورد سنجش قرار گیرد.
نامهای دیگر: معاینه وضعیت روانی، معاینهی وضعیت روانی
شناخت
knowledge
معرفت در روانشناسی به مجموعهای از باورها، اطلاعات و مهارتهایی اطلاق میشود که فرد از طریق تجربه و یادگیری کسب کرده است. این مفهوم با حافظه و پردازش اطلاعات پیوند عمیقی دارد و پایهٔ قضاوتها و تصمیمگیریها را تشکیل میدهد. ساختارهای شناختی مختلف نقش کلیدی در سازماندهی این دانش ایفا میکنند.
نامهای دیگر: معرفت
شناخت
Epistemology of uncertainty
معرفتشناسی عدم قطعیت به بررسی چگونگی شکلگیری باورها و دانش در شرایطی میپردازد که اطلاعات ناقص یا غیرقطعی هستند. این مفهوم در روانشناسی شناختی به توانایی فرد برای مدیریت ابهام و تصمیمگیری بدون اطمینان کامل از پیامدها اشاره دارد. درک این موضوع به بهبود سازگاری روانی در موقعیتهای پیچیده کمک میکند.
نامهای دیگر: معرفت و عدمقطعیت
شناخت
Servant Teacher
معلم پیشخدمت رویکردی آموزشی است که در آن اولویت اصلی، خدمت به رشد و نیازهای یادگیرندگان است. این سبک تدریس بر همدلی، شنیدن فعال و توانمندسازی دانشآموزان تأکید دارد تا آنها به سمت خودمختاری و رشد اخلاقی حرکت کنند. در روانشناسی تربیتی، این مدل به عنوان الگویی برای ایجاد محیطهای حمایتی و انگیزشی مورد بررسی قرار میگیرد.
نامهای دیگر: معلم پیشخدمت
شناخت
Architecture
در روانشناسی، معماری به ساختار بنیادین و سازمانیافتهی سیستمهای ذهنی یا عصبی اشاره دارد که فرآیندهای شناختی و رفتاری را ممکن میسازد. این مفهوم شامل نحوه اتصال و تعامل اجزای مختلف مغز یا ذهن برای پردازش اطلاعات است. معماری شناختی چارچوبی نظری برای درک مکانیسمهای زیربنایی یادگیری، حافظه و توجه فراهم میکند.
نامهای دیگر: Architecture
شناخت
Meaning making
فرآیند شناختی و عاطفی است که طی آن افراد به رویدادهای زندگی، بهویژه تجربیات دشوار یا بحرانی، معنا و تفسیر میبخشند. این فرآیند به افراد کمک میکند تا جهانبینی خود را بازسازی کرده و احساس سازگاری و رشد پس از سانحه را تجربه کنند. معناسازی نقش کلیدی در سلامت روان و تابآوری روانشناختی ایفا میکند.
نامهای دیگر: Meaning making، meaning-making
شناخت
Sensemaking
فرآیند فعال و اجتماعی است که طی آن افراد تجربیات ناگهانی یا مبهم خود را تفسیر کرده و برای آنها معنا و ساختار ایجاد میکنند. این مفهوم در روانشناسی شناختی و سازمانی برای درک چگونگی درک انسان از محیط پیرامونش به کار میرود. معناسازی به افراد کمک میکند تا در شرایط عدم قطعیت، تصمیمگیری کنند.
نامهای دیگر: Sensemaking، sensemaking
شناخت
Semantics (computer science)
در روانشناسی شناختی، این مفهوم به مطالعه چگونگی پردازش معنا در ذهن انسان و شبیهسازی آن توسط رایانه اشاره دارد. این حوزه بررسی میکند که چگونه نمادها و نشانهها در سیستمهای هوشمند بار معنایی میگیرند و با مفاهیم ذهنی مرتبط میشوند. درک معنا در این بستر، پایهای برای تحلیل فرآیندهای زبانی و شناختی محسوب میشود.
نامهای دیگر: Semantics (computer science)
شناخت
Dream meaning
بررسی محتوا و نمادهای ذهنی که در هنگام خواب تجربه میشوند تا پیام یا بازتابی از فرآیندهای روانی فرد باشند. این مفهوم در روانکاوی به تحلیل نمادهای نهفته در رویا برای درک ناخودآگاه میپردازد.
نامهای دیگر: معنای رویا
شناخت