فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۱۷۹ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۲ از ۲

رنجش

Resentment

یک حالت هیجانی منفی و پایدار که از احساس مورد بی‌عدالتی قرار گرفتن یا مورد بی‌احترامی واقع شدن حاصل می‌شود. این احساس معمولاً با خشم فروخورده و میل به انتقام همراه است و می‌تواند بر سلامت روان اثرگذار باشد.

نام‌های دیگر: رنجش

هیجان و خلق

رنجش

Distress

حالت عاطفی ناخوشایند و دردناک که شامل تجربه فشار روانی، اضطراب یا ناراحتی شدید می‌شود. این وضعیت می‌تواند ناشی از عوامل محیطی یا درونی باشد و بر عملکرد فرد تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: Distress، distress

هیجان و خلق

روان‌پریشی

psychosis

روان‌پریشی یک وضعیت روان‌شناختی است که با از دست دادن ارتباط با واقعیت، شامل توهم، هذیان و تفکر آشفته مشخص می‌شود. در این حالت، توانایی فرد برای پردازش اطلاعات به درستی مختل شده و درک او از محیط و خود دچار تحریف می‌گردد. این وضعیت می‌تواند ناشی از اختلالات روان‌پزشکی، مصرف مواد یا شرایط پزشکی باشد.

نام‌های دیگر: psychosis، Psychosis

هیجان و خلق

روان‌پریشی شیدایی-افسردگی

Manic-depressive psychosis

یک اصطلاح تاریخی برای توصیف وضعیتی که امروزه تحت عنوان اختلال دو قطبی شناخته می‌شود. این وضعیت با نوسانات شدید میان دوره‌های ماتی یا شیدایی و دوره‌های افسردگی مشخص می‌گردد.

نام‌های دیگر: روان‌پریشی شیدایی افسردگی (اصطلاح تاریخی)

هیجان و خلق

روان‌پریشی شیدایی-افسردگی

Manic-depressive psychosis

اصطلاحی قدیمی برای توصیف وضعیتی که در آن فرد با نوسانات شدید میان هیجان مفرط (مانیا) و افسردگی عمیق روبرو می‌شود. این مفهوم پیش‌زمینه‌ای تاریخی برای تشخیص امروزی اختلال دو قطبی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: روان‌پریشی شیدایی ـ افسردگی (اصطلاح تاریخی)

هیجان و خلق

روان‌درمانی پویایی‌شناختی تجربه‌ای شتابان

Accelerated experiential dynamic psychotherapy (AEDP)

رویکردی درمانی است که بر تسریع فرآیند تغییر هیجانی و ترمیم پیوندهای دلبستگی تمرکز دارد. این روش با ایجاد فضایی امن، به مراجع کمک می‌کند تا هیجانات سرکوب‌شده را تجربه کند و از طریق تجربه‌های تصحیح‌کننده، الگوهای ناسازگار را تغییر دهد. هدف نهایی، تقویت ظرفیت‌های خودتنظیمی و ایجاد حس شادکاهی و زنده‌بودن در فرد است.

نام‌های دیگر: Accelerated experiential dynamic psychotherapy (AEDP)

هیجان و خلق

روان‌درمانی روان‌پویشی

Psychodynamic psychotherapy

روان‌درمانی روان‌پویشی رویکردی است که بر تأثیر تجربیات ناخودآگاه، به‌ویژه در کودکی، بر افکار، احساسات و رفتارهای کنونی تمرکز دارد. این روش با بررسی الگوهای تکرارشونده و مکانیسم‌های دفاعی، به فرد کمک می‌کند تا بین گذشته و حال ارتباط برقرار کند. هدف اصلی، افزایش خودآگاهی و درک عمیق‌تر از خود و روابط با دیگران است.

نام‌های دیگر: روان‌درمانی روان‌پویشی

هیجان و خلق

روان‌درمانی مشارکتی

collaborative psychotherapy

رویکردی درمانی است که در آن رابطه بین درمانگر و مراجع بر پایه مشارکت فعال، شراکت در تصمیم‌گیری و همکاری دوجانبه شکل می‌گیرد. در این مدل، مراجع نه به‌عنوان دریافت‌کننده منفعل، بلکه به‌عنوان شریک فعال در فرآیند تغییر و کشف مسائل خود شناخته می‌شود. این رویکرد بر قدرت‌بخشی به مراجع و احترام به دیدگاه‌های او تأکید دارد.

نام‌های دیگر: collaborative psychotherapy

هیجان و خلق

روانشناسی جنسیت

psychology of sex and gender

شاخه‌ای از روان‌شناسی که به بررسی تأثیرات متقابل عوامل زیستی، روان‌شناختی و اجتماعی-فرهنگی بر شکل‌گیری هویت جنسیتی، نقش‌های جنسیتی و رفتارهای مرتبط با آن می‌پردازد. این حوزه به درک تفاوت‌ها و شباهت‌های روان‌شناختی میان زنان و مردان می‌پردازد و از کلیشه‌های جنسیتی انتقاد می‌کند.

نام‌های دیگر: علوم و جنسیت

هیجان و خلق

روان‌شناسی هیجان

Emotion Psychology

حوزه‌ای از روان‌شناسی که به مطالعه ماهیت، کارکرد و فرآیندهای هیجانی در انسان می‌پردازد. این شاخه شامل بررسی ریشه‌های زیستی، نقش هیجانات در شناخت و تأثیر آن‌ها بر رفتار و سازگاری است.

نام‌های دیگر: Emotion Psychology

هیجان و خلق

رویکردهای درمانی

therapy approaches

رویکردهای درمانی چارچوب‌های نظری و عملی هستند که درمانگران برای حل مشکلات روان‌شناختی از آن‌ها استفاده می‌کنند. هر رویکرد بر اساس اصول خاصی از یادگیری، شناخت یا پویایی‌های ناخودآگاه شکل گرفته است. انتخاب رویکرد بستگی به تشخیص و نیاز مراجع دارد.

نام‌های دیگر: therapy approaches

هیجان و خلق

ساختار جلسه گروه‌درمانی

Group therapy session structure

به چارچوب سازمان‌یافته و الگوی تکرارشونده‌ای گفته می‌شود که جریان یک جلسه درمان گروهی را هدایت می‌کند. این ساختار معمولاً شامل مراحل آغازین برای ایجاد ارتباط، بدنه اصلی برای پردازش مسائل و پایان‌بندی برای جمع‌بندی و بستن موضوعات است. وجود این ساختار به اعضا کمک می‌کند تا احساس امنیت کنند و از سردرگمی یا پراکندگی بحث جلوگیری نماید.

نام‌های دیگر: ساختار جلسه گروه‌درمانی

هیجان و خلق

سازگاری هیجانی

Emotional Adjustment

سازگاری هیجانی به توانایی فرد در تنظیم و مدیریت موثر احساسات خود در مواجهه با استرس‌ها و چالش‌های زندگی اشاره دارد. این مفهوم شامل پذیرش واقعیت‌های درونی و بیرونی و اتخاذ راهبردهای سالم برای کاهش ناراحتی‌های هیجانی است. افرادی که سازگاری هیجانی بالایی دارند، معمولاً تاب‌آوری بیشتری در برابر مشکلات نشان می‌دهند.

نام‌های دیگر: سازگاری هیجانی

هیجان و خلق

سبک هیجانی

Emotional Style

سبک هیجانی به الگوهای پایدار و متمایز فرد در پاسخ‌دهی هیجانی به رویدادها اشاره دارد. این سبک شامل تفاوت‌های فردی در شدت، مدت و جهت‌گیری هیجانی (مثلاً گرایش به شادی یا اندوه) است. سبک هیجانی تحت تأثیر عوامل زیستی و تجربیات رشدی شکل می‌گیرد و در تنظیم عصبی-روانی نقش کلیدی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: سبک هیجانی

هیجان و خلق

سرایت هیجانی

Emotional Contagion

فرآیند خودکار که در آن فرد حالات هیجانی، رفتارها یا حالات بدنی دیگران را جذب و بازتولید می‌کند. این پدیده باعث می‌شود که هیجانات یک فرد یا گروه به اعضای دیگر منتقل و در آن‌ها بازتاب یابد.

نام‌های دیگر: سرایت هیجانی

هیجان و خلق

سرکوب ابرازی

Expressive Suppression

سرکوب ابرازی یک راهبرد تنظیم هیجان است که در آن فرد تلاش می‌کند نشانه‌های ظاهری و رفتاری هیجان خود را پنهان یا کنترل کند. برخلاف بازارزیابی شناختی، این روش معمولاً با کاهش تجربه درونی هیجان همراه نیست و ممکن است منجر به افزایش بار استرس روانی شود. استفاده مداوم از این راهبرد می‌تواند بر کیفیت روابط بین‌فردی و سلامت روان تأثیر منفی بگذارد.

نام‌های دیگر: Expressive Suppression، expressive suppression

هیجان و خلق

سلامت روان مادران

Maternal mental health

به وضعیت روان‌شناختی و عاطفی زنان در دوران بارداری و پس از زایمان اشاره دارد که بر توانایی آن‌ها در مراقبت از خود و فرزندشان تأثیر می‌گذارد. این مفهوم شامل پیشگیری، تشخیص و درمان اختلالاتی مانند افسردگی و اضطراب است. حفظ سلامت روان مادر نقش کلیدی در رشد سالم کودک و پویایی خانواده ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: سلامت روان مادران

هیجان و خلق

سنجش خلقی

Mood assessment

سنجش خلقی فرآیندی است که در آن وضعیت هیجانی و خلقی فرد با استفاده از ابزارهای استاندارد مانند پرسشنامه‌ها یا مصاحبه‌های بالینی ارزیابی می‌شود. این فرآیند به شناسایی اختلالات خلقی مانند افسردگی یا دوقطبی کمک می‌کند و برای برنامه‌ریزی درمانی ضروری است. سنجش دقیق خلق می‌تواند به بهبود نتایج درمانی منجر شود.

نام‌های دیگر: سنجش خلقی

هیجان و خلق

سوگ

Grief

واکنش روانی، عاطفی و جسمانی طبیعی در پاسخ به تجربه فقدان یا از دست دادن یک عزیز، رابطه یا موقعیت مهم. سوگ شامل طیفی از احساسات از جمله غم، انکار و دلتنگی است که بخشی از فرآیند سازگاری با فقدان محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: سوگ

هیجان و خلق

سوگ

Grief

سوگ واکنش طبیعی و عاطفی انسان در پاسخ به تجربه فقدان یا از دست دادن یک چیز یا کسی بسیار ارزشمند است. این فرآیند شامل طیف گسترده‌ای از احساسات مانند غم، دلتنگی و آشفتگی است که با گذشت زمان تغییر می‌کند.

نام‌های دیگر: Grief، grief

هیجان و خلق

سوگ بی‌حق‌الناس

Disenfranchised grief

به تجربه‌ای از سوگ گفته می‌شود که در آن فرد اجازه یا تایید اجتماعی برای ابراز غم خود را ندارد. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که جامعه یا اطرافیان، فقدان یا میزان رنج فرد را به رسمیت نمی‌شناسند یا آن را نادیده می‌گیرند.

نام‌های دیگر: Disenfranchised grief، disenfranchised grief

هیجان و خلق

سوگ پیچیده

Prolonged grief disorder

سوگ پیچیده یا اختلال سوگ طولانی‌مدت، واکنشی شدید و مداوم به فقدان عزیزان است که با گذشت زمان بهبود نمی‌یابد. این حالت با نشخوار فکری، دلتنگی شدید و اختلال در عملکرد روزمره همراه است. افراد مبتلا اغلب در پذیرش واقعیت مرگ مشکل دارند و زندگی خود را متوقف می‌کنند. این وضعیت نیازمند مداخله تخصصی روان‌درمانی است.

نام‌های دیگر: سوگ پیچیده

هیجان و خلق

سوگ و فقدان

Grief and loss

سوگ و فقدان به واکنش‌های هیجانی، شناختی و رفتاری ناشی از از دست دادن یک فرد عزیز، رابطه یا موقعیت مهم اشاره دارد. این فرآیند شامل مراحل مختلف مانند انکار، خشم، چانه‌زنی، افسردگی و پذیرش است، هرچند که الگوی آن برای هر فرد منحصر به فرد است. پردازش سالم این احساسات برای بازگشت به تعادل روان‌شناختی ضروری است.

نام‌های دیگر: مرگ و فقدان

هیجان و خلق

سوگ و فقدان

Grief and loss

واکنش‌های عاطفی، شناختی و جسمانی طبیعی که در پاسخ به تجربه از دست دادن یک شخص، شیء یا جایگاه مهم در زندگی بروز می‌کند. این فرآیند شامل مراحل مختلفی از سازگاری با واقعیت جدید فقدان است.

نام‌های دیگر: سوگ و فقدان

هیجان و خلق

سوگواری

Grief

سوگواری واکنش طبیعی و پیچیده‌ای است که فرد پس از تجربهٔ از دست دادنِ یک شخص، شیء یا موقعیت مهم تجربه می‌کند. این فرآیند شامل ابعاد عاطفی، شناختی، رفتاری و فیزیولوژیک است و هدف آن کمک به فرد برای سازگاری با واقعیت جدید و یکپارچه‌سازی تجربهٔ فقدان در زندگی است.

نام‌های دیگر: سوگواری

هیجان و خلق

سیستم فعال‌سازی رفتاری

Behavioral Activation System

این مفهوم در نظریه ریوردینگ اشاره به سیستم عصبی-روانی مسئول پاسخگویی به پاداش‌ها و محرک‌های انگیزشی مثبت دارد. فعال‌شدن این سیستم منجر به احساس اشتیاق، هدف‌مندی و حرکت به سوی دستاوردها می‌شود. تفاوت در حساسیت این سیستم می‌تواند به تفاوت‌های فردی در خلق‌وخو و تمایل به هیجان‌های مثبت منجر گردد.

نام‌های دیگر: سیستم فعال‌سازی رفتاری

هیجان و خلق

شدت هیجانی

emotional intensity

شدت هیجانی به میزان قدرت و دامنه‌ی تجربه‌ی یک حالت هیجانی خاص در یک فرد اشاره دارد. این ویژگی نشان‌دهنده‌ی چگونگی تجربه‌ی درونی احساسات از ملایم تا بسیار شدید است و می‌تواند بر قضاوت، حافظه و رفتار تأثیر بگذارد. در برخی اختلالات روان‌شناختی، نوسانات شدید در شدت هیجانی مشاهده می‌شود.

نام‌های دیگر: emotional intensity

هیجان و خلق

شرم

Shame

شرم یک هیجان دردناک و خودآگاه است که ناشی از ارزیابی منفی از خودِ فرد یا هویت اوست. برخلاف گناه که بر رفتار متمرکز است، شرم احساس نقص بنیادین در شخصیت را القا می‌کند. این هیجان می‌تواند منجر به انزوا، پنهان‌کاری و کاهش عزت‌نفس شود و در صورت تداوم، زمینه‌ساز اختلالات روان‌شناختی گوناگون گردد.

نام‌های دیگر: شرم

هیجان و خلق

شرم

Shame

احساسی دردناک و خودآگاه است که ناشی از ارزیابی منفی فرد از خود یا عملکردش در برابر استانداردهای درونی یا اجتماعی است. برخلاف گناه که بر رفتار متمرکز است، شرم کل هویت فرد را تهدید می‌کند و اغلب با تمایل به پنهان‌شدن یا محو شدن همراه است. این هیجان نقش پیچیده‌ای در تنظیم روابط اجتماعی و سلامت روان ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: Shame، shame

هیجان و خلق

شرمندگی

embarrassment

شرمندگی یک هیجان اجتماعی کوتاه‌مدت است که هنگام نقض ناخواسته یا ناخواسته هنجارهای اجتماعی، توجه منفی دیگران یا مواجهه با موقعیت‌های نامناسب ایجاد می‌شود. این احساس با علائم فیزیولوژیک مانند سرخ‌شدن صورت و تمایل به پنهان شدن یا اصلاح رفتار همراه است و به بازسازی تصویر اجتماعی فرد کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: embarrassment

هیجان و خلق

شیدایی

mania

شیدایی یا مانیا یک دوره مشخص از خلق بالا، تحریک‌پذیری یا تحریک‌پذیری شدید است که با افزایش انرژی، کاهش نیاز به خواب، پرش افکار و رفتارهای تکانشی همراه است. این حالت یکی از دو قطب اصلی اختلال دوقطبی محسوب می‌شود و می‌تواند منجر به عواقب اجتماعی و شغلی جدی گردد.

نام‌های دیگر: mania

هیجان و خلق

شیدایی

Mania

وضعیت هیجانی شدید شامل افزایش غیرطبیعی انرژی، خوش‌بینی مفرط و فعالیت بیش از حد است که با کاهش نیاز به خواب و تکلم سریع همراه است. این حالت معمولاً با از دست دادن کنترل بر رفتار و قضاوت‌های هیجانی همراه است.

نام‌های دیگر: شیدایی

هیجان و خلق

شیدایی

Mania

وضعیت هیجانی شدید شامل افزایش غیرطبیعی انرژی، خودبزرگ‌بینی و برانگیختگی است که معمولاً با کاهش نیاز به خواب و فعالیت‌های پرخاشگرانه همراه است. این حالت می‌تواند منجر به اختلال در عملکرد اجتماعی و شغلی فرد شود.

نام‌های دیگر: شیدایی (مانیا)

هیجان و خلق

صداشنوی

auditory hallucination

صداشنوی نوعی توهم شنوایی است که در آن فرد صداهایی را درک می‌کند بدون اینکه محرک صوتی خارجی وجود داشته باشد. این صداها اغلب به صورت شنیدن صداهای افراد ناشناس، مأموران یا دستوراتی برای انجام کارها ظاهر می‌شوند. این پدیده یکی از علائم شایع روان‌پریشی و اسکیزوفرنی است و می‌تواند باعث اضطراب شدید و اختلال در تمرکز شود.

نام‌های دیگر: صداشنوی

هیجان و خلق

طبقه‌بندی هیجان

Emotion classification

طبقه‌بندی هیجان فرآیند دسته‌بندی حالات عاطفی بر اساس نشانه‌های بیرونی یا درونی است. این کار معمولاً با شناسایی الگوهای چهره، صدای گفتار، فیزیولوژی بدن یا گزارش‌های خودگزارشی انجام می‌شود. این مفهوم در روان‌شناسی و هوش مصنوعی برای درک و شبیه‌سازی واکنش‌های عاطفی انسانی کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Emotion classification، emotion classification

هیجان و خلق

عاطفه

Affect

عاطفه به تجربه‌های هیجانی آنی و قابل‌مشاهده اشاره دارد که معمولاً از طریق بیان چهره، لحن صدا و زبان بدن بروز می‌کنند. این مفهوم با خلق‌وخو تفاوت دارد، زیرا عاطفه کوتاه‌مدت‌تر و واکنشی به محرک‌های محیطی است. در روان‌شناسی بالینی، بررسی عاطفه برای درک وضعیت هیجانی فرد و سازگاری او با محیط اهمیت زیادی دارد.

نام‌های دیگر: عاطفه

هیجان و خلق

عاطفه منفی

Negative Affect

حالت هیجانی شامل تجربه‌ی طیفی از احساسات ناخوشایند مانند غم، ترس، خشم و اضطراب است. این سازه نشان‌دهنده تمایل فرد به تجربه کردن هیجانات منفی و پاسخ‌های انفعالی به محرک‌های محیطی است.

نام‌های دیگر: عاطفه منفی

هیجان و خلق

علائم افسردگی

Depressive symptoms

مجموعه‌ای از نشانه‌های بالینی شامل غمگینی پایدار، کاهش علاقه به فعالیت‌ها، خستگی مزمن و تغییرات در خواب و اشتها است. این علائم ممکن است بدون رسیدن به آستانه تشخیص اختلال افسردگی اساسی، کیفیت زندگی فرد را کاهش دهند. شناسایی به‌موقع این نشانه‌ها برای پیشگیری از تشدید وضعیت روان‌شناختی اهمیت دارد.

نام‌های دیگر: Depressive symptoms، depressive symptoms

هیجان و خلق

غربالگری خلقی

Mood Screening

فرآیند شناسایی اولیه نشانه‌های احتمالی اختلالات خلقی در افراد است. این روش با استفاده از ابزارهای استاندارد، افراد در معرض خطر را برای ارزیابی‌های دقیق‌تر روان‌شناختی جدا می‌کند.

نام‌های دیگر: غربالگری خلقی

هیجان و خلق

غربالگری مادران

Maternal screening

فرآیند سیستماتیک ارزیابی سلامت روان مادران، به‌ویژه برای شناسایی زودهنگام اختلالات خلقی مانند افسردگی یا اضطراب پس از زایمان. این روش معمولاً با استفاده از پرسشنامه‌های استاندارد در مراقبت‌های اولیه سلامت انجام می‌شود تا مداخلات حمایتی به‌موقع صورت گیرد.

نام‌های دیگر: غربالگری مادران

هیجان و خلق

غم

Sadness

غم یک هیجان پایه و طبیعی است که معمولاً در پاسخ به از دست دادن، شکست یا ناکامی تجربه می‌شود. این حالت شامل احساس اندوه، ناامیدی و کاهش انرژی روانی است و نقش سازگاری در پردازش سوگ و بازسازی معنا ایفا می‌کند. اگرچه غم موقتی است، اما تداوم آن می‌تواند نشانه‌ای از افسردگی بالینی باشد.

نام‌های دیگر: غم

هیجان و خلق

غم

Sadness

یک حالت هیجانی پایه و گذرا که با احساس ناامیدی، از دست دادن یا ناراحتی همراه است و معمولاً در پاسخ به رویدادهای ناگوار تجربه می‌شود.

نام‌های دیگر: Sadness، sadness

هیجان و خلق

فعال‌سازی رفتاری

Behavioral activation

فعال‌سازی رفتاری رویکردی درمانی است که بر افزایش مشارکت فرد در فعالیت‌های ارزشمند و لذت‌بخش تمرکز دارد تا چرخه معیوب افسردگی و اجتناب شکسته شود. این روش با برنامه‌ریزی گام‌به‌گام فعالیت‌ها، انگیزه و خلق‌وخوی فرد را بهبود می‌بخشد. هدف اصلی، شکستن رابطه بین خلق منفی و کاهش فعالیت‌های روزمره است.

نام‌های دیگر: Behavioral activation، behavioral activation، Behavioral Activation

هیجان و خلق

فقدان

Loss

فقدان به معنای از دست دادن دائمی یا موقتِ چیزی ارزشمند برای فرد است که می‌تواند شامل مرگ عزیزان، طلاق، بیماری، یا تغییرات بزرگ زندگی باشد. این مفهوم در روان‌شناسی بر تأثیرات روانی و سازگاری فرد با تغییرات ناشی از این از دست دادن‌ها تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: فقدان

هیجان و خلق

فقدان همسر

Spousal bereavement

فقدان همسر به فرآیند سوگواری و سازگاری روانی پس از فوت یکی از شرکای زندگی اشاره دارد. این تجربه به دلیل عمق پیوند عاطفی و وابستگی روزمره، معمولاً از پیچیده‌ترین انواع سوگ محسوب می‌شود. افراد درگیر ممکن است با احساس تنهایی شدید، هویت‌تزلزل و افسردگی اساسی مواجه شوند.

نام‌های دیگر: فقدان همسر

هیجان و خلق

کسالت

Boredom

حالتی ناخوشایند از بی‌حوصلگی و عدم تمرکز که ناشی از کمبود تحریک محیطی یا عدم ارتباط معنادار با فعالیت جاری است. این حالت معمولاً با احساس خستگی ذهنی، کندی در پردازش اطلاعات و تمایل به جستجوی محرک‌های دیگر همراه است. کسالت می‌تواند انگیزه برای انجام وظایف دشوار یا تکراری را کاهش دهد و بر عملکرد شناختی اثر بگذارد.

نام‌های دیگر: boredom

هیجان و خلق

گروه‌درمانی حاد

Acute group therapy

این رویکرد درمانی کوتاه‌مدت و فشرده است که برای مداخله فوری در بحران‌های روان‌شناختی شدید و ناگهانی طراحی شده است. هدف اصلی آن تثبیت سریع علائم، کاهش پریشانی هیجانی و ایجاد امنیت روانی برای بیمار در کوتاه‌ترین زمان ممکن است. معمولاً در محیط‌های بیمارستانی یا اورژانس روان‌پزشکی اجرا می‌شود و بر مهارت‌های مقابله‌ای لحظه‌ای تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: گروه‌درمانی حاد

هیجان و خلق

گشتالت‌درمانی

Gestalt therapy

گشتالت‌درمانی رویکردی وجودی-تحریکی است که بر آگاهی لحظه به لحظه، مسئولیت‌پذیری و تجربهٔ مستقیم تمرکز دارد. این روش با تأکید بر فرآیند «چگونگی» به جای «چرایی»، به مراجع کمک می‌کند تا نیازهای حل‌نشده را در اینجا و اکنون شناسایی و یکپارچه کند. هدف اصلی، افزایش خودآگاهی و تکامل شخصیت از طریق درک الگوهای تکرارشونده رفتاری و هیجانی است.

نام‌های دیگر: گشتالت‌درمانی

هیجان و خلق

گناه

guilt

گناه یک هیجان خودآگاه و دردناک است که ناشی از ارزیابی منفی فرد از رفتار یا عملکرد خود در نقض استانداردهای اخلاقی یا هنجارهای اجتماعی است. این احساس معمولاً با تمایل به جبران اشتباه، عذرخواهی یا بازسازی رابطه همراه است و نقش سازنده‌ای در تنظیم رفتار و انسجام اجتماعی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: guilt

هیجان و خلق

گناه و شرم

Guilt and shame

هیجان‌های خودآگاه منفی که ناشی از ارزیابی منفی از رفتار (گناه) یا از خود (شرم) هستند. گناه معمولاً بر عمل متمرکز است و می‌تواند محرک جبران باشد، در حالی که شرم بر هویت فرد تأثیر گذاشته و با تمایل به پنهان‌کاری همراه است. هر دو می‌توانند بر سلامت روان و روابط اجتماعی تأثیر بگذارند.

نام‌های دیگر: گناه و شر

هیجان و خلق

مانیا

Mania

مانیا یک دوره مشخص از خلق بالا، گشاده‌رویی یا تحریک‌پذیری است که با افزایش انرژی، کاهش نیاز به خواب و افکار شتابزده همراه است. این حالت می‌تواند با رفتارهای تکانشی، پرگویی و خودبزرگبینی شدید همراه باشد و عملکرد اجتماعی یا شغلی فرد را مختل کند. در اختلال دوقطبی، این دوره‌ها به‌عنوان بخش قطبی شیدایی بیماری شناخته می‌شوند.

نام‌های دیگر: مانیا

هیجان و خلق

مبانی نظری گروه‌درمانی

Theoretical Foundations of Group Therapy

مجموعه‌ای از اصول، مدل‌ها و چارچوب‌های مفهومی هستند که پایه‌های علمی و عملی مداخلات روان‌شناختی در بستر گروه را تشکیل می‌دهند. این مبانی شامل درک پویایی‌های گروهی، مراحل تشکیل گروه و مکانیسم‌های تغییر درمانی در تعاملات بین‌فردی است. شناخت این اصول به درمانگران کمک می‌کند تا فرآیند درمان را به‌صورت ساختاریافته و هدفمند هدایت کنند.

نام‌های دیگر: مبانی نظری گروه‌درمانی

هیجان و خلق

مداخلات گروه‌درمانگر

Group therapist interventions

مجموعه‌ای از تکنیک‌ها و رفتارهای آگاهانه‌ای است که درمانگر برای تسهیل فرآیند درمان، مدیریت پویایی‌های گروهی و هدایت اعضا به سمت بینش و تغییر به کار می‌برد. این مداخلات شامل بازخورد دادن، تفسیر الگوهای ارتباطی، مدیریت تعارضات و ایجاد فضای امن برای ابراز احساسات است. هدف نهایی این مداخلات، ارتقای کارایی گروه و بهبود سلامت روان اعضا است.

نام‌های دیگر: مداخلات گروه‌درمانگر

هیجان و خلق

مداخله هیجانی

emotional intervention

مداخله هیجانی به مجموعه‌ای از راهبردهای درمانی اطلاق می‌شود که هدف اصلی آن‌ها تنظیم، پردازش و بهبود تجربه‌های هیجانی فرد است. این رویکرد بر شناسایی الگوهای هیجانی ناسازگار و آموزش مهارت‌های جدید برای مدیریت بهتر احساسات تمرکز دارد. هدف نهایی، افزایش تاب‌آوری روانی و بهبود کارکرد اجتماعی از طریق تعدیل واکنش‌های هیجانی است.

نام‌های دیگر: مداخله هیجانی

هیجان و خلق

مرحله افسردگی

Depressive phase

دوره‌ای از یک اختلال خلقی که در آن فرد با کاهش شدید انرژی، بی‌انگیزگی و احساس ناامیدی مواجه می‌شود. این مرحله می‌تواند بخشی از یک چرخه خلقی یا یک دوره مستقل از کاهش فعالیت‌های روانی و جسمی باشد.

نام‌های دیگر: مرحله افسردگی

هیجان و خلق

مرحله مالیخولیایی

Melancholic phase

مرحله‌ای از یک اختلال خلقی که ویژگی اصلی آن شدت افسردگی و فقدان توانایی تجربه لذت است. در این مرحله، علائم جسمی و روانی با وخامت بیشتری نسبت به دوره‌های عادی افسردگی بروز می‌کنند.

نام‌های دیگر: مرحله مالیخولیایی (ملانکولیک)

هیجان و خلق

مشارکت درمانگر و مراجع

collaborative psychotherapy

فرآیندی دوجانبه در رابطه درمانی است که در آن درمانگر و مراجع به‌طور مشترک بر اهداف درمانی، فرآیند تغییر و راهکارهای مقابله‌ای کار می‌کنند. این مشارکت بر پایه احترام متقابل، شفافیت و اشتراک‌گذاری قدرت شکل می‌گیرد و به مراجع کمک می‌کند تا نقش فعال‌تری در بهبودی خود ایفا کند.

نام‌های دیگر: مشارکت درمانگر و مراجع

هیجان و خلق

ملانکولی

Melancholy

اصطلاحی تاریخی در روان‌شناسی و پزشکی که به حالتی از غم، اندوه عمیق و بی‌حوصلگی مزمن اشاره دارد. این مفهوم پیش از نظریات مدرن، برای توصیف نوعی از افسردگی شدید و سنگین به کار می‌رفت.

نام‌های دیگر: ملانکولی (اصطلاح تاریخی)

هیجان و خلق

منشأ هیجان

Origin of Emotion

منشأ هیجان به فرآیندهای زیستی، شناختی و محیطی اشاره دارد که باعث پیدایش و شکل‌گیری تجربهٔ هیجانی می‌شوند. نظریه‌های مختلف روان‌شناسی، از جمله نظریه‌های عصب‌شناختی و شناختی، مکانیسم‌های متفاوتی را برای چگونگی تولد هیجان پیشنهاد می‌دهند. درک این منشأها به تبیین چرایی واکنش‌های هیجانی در موقعیت‌های گوناگون کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: منشا هیجان

هیجان و خلق

نشانه‌های روان‌پزشکی

Psychiatric Signs

نشانه‌های روان‌پزشکی به مشاهدات عینی و قابل‌سنجی از رفتار، گفتار یا ظاهر فرد اطلاق می‌شود که توسط متخصصان سلامت روان ثبت می‌گردد. این نشانه‌ها در کنار گزارش‌های بیمار (علائم)، مبنای تشخیص اختلالات روانی هستند. مثال‌های آن شامل بی‌قراری حرکتی، کندی روانی-حرکتی یا تغییرات خلقی قابل‌مشاهده است.

نام‌های دیگر: نشانه‌های روان‌پزشکی

هیجان و خلق

نشانه‌های نباتی

Vegetative symptoms

نشانه‌های نباتی به علائم فیزیولوژیک غیرارادی اشاره دارد که تحت کنترل سیستم عصبی خودمختکار قرار دارند، مانند تغییرات در خواب، اشتها، انرژی و عملکرد جنسی. این علائم اغلب در اختلالات خلقی مانند افسردگی شدید دیده می‌شوند و می‌توانند بر کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارند. بررسی این نشانه‌ها به تشخیص و مدیریت بهتر اختلالات روان‌شناختی کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: نشانه‌های نباتی

هیجان و خلق

نظریه ارزیابی

Appraisal theory

نظریه‌ای در روان‌شناسی هیجان که بیان می‌کند هیجانات ناشی از تفسیر و ارزیابی ذهنی فرد از یک رویداد است. در این رویکرد، نحوه درک فرد از میزان تهدید یا پاداش یک موقعیت، نوع هیجان تجربه شده را تعیین می‌کند.

نام‌های دیگر: Appraisal theory

هیجان و خلق

نیمه‌شیدایی

Hypomania

دوره‌ای از خلق و هیجان بالا و انرژی زیاد که شدت کمتری نسبت به شیدایی دارد و باعث اختلال شدید در عملکرد اجتماعی یا شغلی نمی‌شود. با این حال، این حالت با تغییر در سطح فعالیت و رویکرد فرد نسبت به محیط همراه است.

نام‌های دیگر: نیمه‌شیدایی

هیجان و خلق

نیمه‌شیدایی

Hypomania

دوره‌ای از خلق بالا و انرژی افزون که شدت آن کمتر از شیدایی است و منجر به فروپاشی عملکرد یا نیاز به بستری شدن نمی‌شود. با این حال، تغییرات آشکار در سطح فعالیت و هیجان فرد را نشان می‌دهد.

نام‌های دیگر: نیمه‌شیدایی (هیپومانیا)

هیجان و خلق

واکنش‌های هیجانی

Emotional Responses

واکنش‌های هیجانی، پاسخ‌های فوری و خودکار سیستم عصبی و روانی به محرک‌های خاص هستند که برای سازگاری و بقا تکامل یافته‌اند. این واکنش‌ها شامل تغییرات فیزیولوژیک، تجربیات ذهنی و الگوهای رفتاری هستند که در کسری از ثانیه رخ می‌دهند. تحلیل این واکنش‌ها در روان‌شناسی هیجان برای درک مکانیسم‌های تنظیم هیجان و اختلالات مرتبط ضروری است.

نام‌های دیگر: پاسخ‌های هیجانی

هیجان و خلق

هذیان

delusion

هذیان یک باور نادرست و ثابت است که با شواهد عینی و منطق همخوانی ندارد و با وجود استدلال‌های متقابل، فرد از آن دست برنمی‌دارد. این پدیده معمولاً در اختلالات روان‌پریشی مانند اسکیزوفرنی یا اختلال هذانی مشاهده می‌شود. محتوای هذیان می‌تواند شامل تعقیب‌شدگی، بزرگ‌بینی، یا بدبینی باشد و بر عملکرد اجتماعی و شغلی فرد تأثیر منفی می‌گذارد.

نام‌های دیگر: هذیان

هیجان و خلق

هم‌خوانی

Congruence

حالتی در روان‌شناسی راجری که در آن تجربه‌های درونی فرد، آگاهی او از خود و بیان ظاهری‌اش با هم هماهنگ و یکپارچه هستند. در این حالت، فرد نقاب به چهره ندارد و احساسات و افکارش با واقعیت درونی‌اش همسو است. هم‌خوانی شرط لازم برای رشد شخصیتی و برقراری روابط سالم و اصیل با دیگران محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: همخوانی

هیجان و خلق

هم‌خوانی

Congruence

حالتی در روان‌شناسی راجری که در آن تجربه‌های درونی فرد، آگاهی او از خود و بیان ظاهری‌اش با هم هماهنگ و یکپارچه هستند. در این حالت، فرد نقاب به چهره ندارد و احساسات و افکارش با واقعیت درونی‌اش همسو است. هم‌خوانی شرط لازم برای رشد شخصیتی و برقراری روابط سالم و اصیل با دیگران محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: Congruence، congruence

هیجان و خلق

هوش هیجانی

emotional intelligence

هوش هیجانی به توانایی فرد در درک، مدیریت و استفاده از احساسات خود و دیگران برای هدایت افکار و رفتارها اشاره دارد. این مفهوم شامل مهارت‌هایی مانند همدلی، تنظیم هیجانی و آگاهی اجتماعی است که در موفقیت‌های شخصی و حرفه‌ای نقش کلیدی ایفا می‌کنند. افراد با هوش هیجانی بالا معمولاً روابط سازنده‌تری برقرار می‌کنند.

نام‌های دیگر: هوش هیجانی

هیجان و خلق

هوش هیجانی

emotional intelligence

هوش هیجانی به توانایی فرد در درک، مدیریت و استفاده از احساسات خود و دیگران برای هدایت افکار و رفتارها اشاره دارد. این مفهوم شامل مهارت‌هایی مانند همدلی، تنظیم هیجانی و آگاهی اجتماعی است که در موفقیت‌های شخصی و حرفه‌ای نقش کلیدی ایفا می‌کنند. افراد با هوش هیجانی بالا معمولاً روابط سازنده‌تری برقرار می‌کنند.

نام‌های دیگر: emotional intelligence، Emotional intelligence

هیجان و خلق

هیجان

emotion

واکنش‌های ذهنی و جسمانی پیچیده و نسبتاً کوتاهی که در پاسخ به محرک‌های درونی یا بیرونی رخ می‌دهند. هیجان‌ها شامل تغییرات فیزیولوژیک، تجربیات ذهنی آگاهانه و الگوهای رفتاری مشخصی هستند که به سازگاری فرد با محیط کمک می‌کنند.

نام‌های دیگر: هیجان

هیجان و خلق

هیجان

Emotion

هیجان یک واکنش روان‌شناختی و فیزیولوژیک پیچیده به محرک‌های درونی یا بیرونی است که شامل احساسات، تغییرات بدنی و تمایلات رفتاری می‌شود. هیجان‌ها مانند شادی، خشم یا ترس، به سازمان‌دهی پاسخ‌های سازگارانه کمک کرده و به فرد در ارزیابی اهمیت رویدادها یاری می‌رسانند. این پدیده نقش مهمی در تصمیم‌گیری و تعاملات اجتماعی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: emotion، emotions

هیجان و خلق

هیجان تحصیلی

Academic emotion

هیجانات تحصیلی به تجربه‌های هیجانی مرتبط با فعالیت‌ها، دستاوردها و ارزش‌های تحصیلی اشاره دارد. این هیجانات شامل احساساتی مانند لذت، شادی، غم، خشم و اضطراب در بافت آموزشی هستند. این احساسات بر انگیزش، تلاش و عملکرد یادگیری تأثیر مستقیم دارند و بخشی جدایی‌ناپذیر از تجربه تحصیلی محسوب می‌شوند.

نام‌های دیگر: هیجان تحصیلی

هیجان و خلق

هیجان منفی

Negative emotion

به طیفی از حالات عاطفی ناخوشایند مانند ترس، خشم، غم یا انزجار گفته می‌شود که تجربهٔ فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهند. این هیجان‌ها نقش تکاملی در پاسخ به تهدیدها و چالش‌های محیطی ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: Negative emotion، negative emotions

هیجان و خلق

هیجانات

Emotions

هیجانات واکنش‌های پیچیده‌ی روان‌شناختی، فیزیولوژیکی و رفتاری هستند که در پاسخ به محرک‌های درونی یا بیرونی رخ می‌دهند. این حالت‌ها معمولاً کوتاه‌مدت‌تر از خلق‌وخو هستند و با تغییرات فیزیولوژیکی مشخصی همراه‌اند. هیجانات نقش سازگاری مهمی در بقا و تعاملات اجتماعی ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: هیجان‌ها

هیجان و خلق

هیجانات تحصیلی

academic emotions

هیجانات تحصیلی طیف گسترده‌ای از احساسات هستند که در بستر فرآیندهای یادگیری و تدریس تجربه می‌شوند. این هیجانات می‌توانند مثبت (مانند لذت و امید) یا منفی (مانند خشم و ناامیدی) باشند و بر انگیزش و موفقیت تحصیلی تأثیر می‌گذارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این احساسات نقش مهمی در کیفیت یادگیری ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: academic emotions

هیجان و خلق

هیجانات دستاورد

achievement emotions

هیجانات دستاورد به تجربه‌های هیجانی اطلاق می‌شود که مستقیماً به فعالیت‌های یادگیری یا نتایج آن مرتبط هستند. این هیجانات شامل احساساتی مانند شوق، خوشحالی، آرامش، امید، خشم، غم، شرم و ناامیدی در موقعیت‌های آموزشی می‌باشند. این احساسات می‌توانند بر انگیزش، تلاش و عملکرد تحصیلی افراد تأثیرات معناداری بگذارند.

نام‌های دیگر: achievement emotions، achievement emotion

هیجان و خلق

هیجان‌پذیری

Emotionality

هیجان‌پذیری به میزان شدت و فراوانی تجربه‌ی هیجانات مثبت و منفی در یک فرد اشاره دارد. این ویژگی یکی از ابعاد پایدار شخصیت است که نشان‌دهنده‌ی حساسیت سیستم عصبی به محرک‌های هیجانی است. افراد با هیجان‌پذیری بالا، واکنش‌های هیجانی شدیدتر و پایدارتری نسبت به محرک‌های مشابه نشان می‌دهند.

نام‌های دیگر: هیجان‌مندی

هیجان و خلق

هیجان‌های منفی

negative emotions

حالات عاطفی ناخوشایندی که فرد را تجربه می‌کند و معمولاً با پاسخ‌های فیزیولوژیک و رفتاری خاصی همراه است. این هیجان‌ها شامل مواردی نظیر ترس، خشم، غم و انزجار می‌شوند.

نام‌های دیگر: هیجان‌های منفی

هیجان و خلق