فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۳۷ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

داغ‌دیدگی

Bereavement

فرآیند واکنش‌های عاطفی، شناختی و جسمانی است که فرد در پاسخ به از دست دادن یک شخص عزیز یا یک فقدان بزرگ تجربه می‌کند. این وضعیت شامل مراحل مختلفی از سوگ و سازگاری با واقعیت جدید است.

نام‌های دیگر: داغ‌دیدگی (سوگ ناشی از مرگ فرد عزیز)

سایر

دانش سنتی

Traditional knowledge

دانش سنتی به مجموعه‌ای از دانش‌ها، باورها و عملکردهای بومی اطلاق می‌شود که طی نسل‌های متمادی در یک جامعه یا فرهنگ خاص شکل گرفته و منتقل شده است. این دانش اغلب ریشه در تجربه‌های انباشته، سازگاری با محیط زیست و ارزش‌های فرهنگی دارد. در روان‌شناسی، توجه به این دانش برای درک بهتر باورهای سلامت روان و راهکارهای بومی مقابله با استرس اهمیت دارد.

نام‌های دیگر: Traditional knowledge

سایر

دانشنامه

Encyclopedia

مجموعه‌ای از اطلاعات و دانش تخصصی در یک حوزه مشخص که به صورت مرتب و الفبایی تدوین شده است. در روان‌شناسی، دانشنامه‌ها به طبقه‌بندی مفاهیم و ارائه تاریخچه و مبانی نظری اصطلاحات می‌پردازند.

نام‌های دیگر: دانشنامه

سایر

دانشنامه روان‌شناسی

encyclopedia of psychology

دانشنامه روان‌شناسی منبعی مرجع و جامع است که تعاریف، مفاهیم و نظریه‌های کلیدی این رشته را به صورت ساختاریافته ارائه می‌دهد. این منابع معمولاً برای پژوهشگران، دانشجویان و متخصصان جهت استناد علمی و یادگیری عمیق‌تر طراحی شده‌اند. محتوای آن‌ها بر اساس آخرین دستاوردهای علمی و اجماع متخصصان به‌روز می‌شود.

نام‌های دیگر: encyclopedia

سایر

دانیل گلمن

Daniel Goleman

روان‌شناس و نویسنده‌ای که نقش مهمی در ترویج و گسترش مفهوم هوش هیجانی در روان‌شناسی مدرن و مدیریت ایفا کرد. او بر اهمیت مهارت‌های غیرشناختی در موفقیت فردی و اجتماعی تأکید دارد.

نام‌های دیگر: دنیل گلمن

سایر

درمان

treatment

مجموعه‌ای از مداخلات علمی و عملی که با هدف کاهش علائم، بهبود عملکرد یا رفع یک وضعیت ناتوانی انجام می‌شود. این فرآیند می‌تواند شامل مداخلات روان‌شناختی، رفتاری یا سایر پروتکل‌های حمایتی باشد.

نام‌های دیگر: درمان

سایر

درمان آنلاین

Online therapy

ارائه خدمات روان‌شناختی و مداخلات درمانی از طریق پلتفرم‌های دیجیتال و ابزارهای ارتباطی از راه دور. این شیوه به بیمار اجازه می‌دهد تا فراتر از محدودیت‌های جغرافیایی و زمانی، با متخصص ارتباط برقرار کند.

نام‌های دیگر: درمان آنلاین

سایر

درمان اریکسونی

Ericksonian Therapy

نوعی رویکرد روان‌درمانی که بر پایه اصول میلتون اریکسون بنا شده و از تکنیک‌های غیرمستقیم و استعاری استفاده می‌کند. این روش بر بهره‌گیری از منابع درونی فرد و استفاده از حالت‌های تغییر آگاهی برای ایجاد تغییرات روان‌شناختی تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: درمان اریکسونی

سایر

درمان با جهت‌گیری زمان حال

Present-centered Therapy

رویکردی در روان‌درمانی که به جای تمرکز بر علل گذشته، بر تجربه‌های جاری و آگاهی از لحظه اکنون تأکید می‌ورزد. هدف این رویکرد کمک به فرد برای مواجهه با واقعیت‌های موجود و مدیریت تجربه‌های فعلی است.

نام‌های دیگر: درمان با جهت‌گیری زمان حال

سایر

درمان تجربه‌فرایندی

Process-oriented therapy

رویکردی در روان‌درمانی که بر تحلیل و تمرکز بر آنچه در لحظهٔ حضور در جلسه درمان رخ می‌دهد، تأکید دارد. در این روش، تمرکز از محتوای کلامی به سمت فرایندهای درونی و تعاملات جاری تغییر می‌یابد.

نام‌های دیگر: درمان تجربی‌فرایندی

سایر

درمان تلفیقی

Integrative Therapy

یک رویکرد در روان‌درمانی که از ترکیب و ادغام اصول و تکنیک‌های مختلف از مدارس گوناگون برای پاسخگویی به نیازهای منحصربه‌فرد مراجع استفاده می‌کند. در این روش، درمانگر به جای پایبندی سخت‌گیرانه به یک مکتب، از مجموعه‌ای از ابزارها برای اثربخشی بیشتر بهره می‌برد.

نام‌های دیگر: درمان تلفیقی

سایر

درمان چندفرهنگی

Multicultural therapy

رویکردی درمانی است که با در نظر گرفتن تأثیرات فرهنگ، قومیت و هویت فرد بر سلامت روان، مداخلات را متناسب با زمینه فرهنگی مراجع تنظیم می‌کند. این رویکرد بر اهمیت آگاهی درمانگر از تفاوت‌های فرهنگی و پرهیز از تحمیل ارزش‌های غالب تأکید دارد. هدف آن ایجاد فضایی امن و محترمانه برای بررسی چالش‌های خاص گروه‌های فرهنگی مختلف است.

نام‌های دیگر: درمان چندفرهنگی

سایر

درمان رابطه‌ای-فرهنگی

Cultural-relational therapy

این رویکرد درمانی، تعامل پیچیده میان پویایی‌های رابطه‌ای فرد و زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی او را مورد توجه قرار می‌دهد. درمانگر در این مدل، بافت فرهنگی مراجع را درک رفتارها و احساسات او به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از هویت و تجربهٔ درونی‌اش می‌داند. هدف، بهبود کیفیت روابط از طریق آگاهی از تأثیرات فرهنگی و بین‌فردی است.

نام‌های دیگر: درمان رابطه‌ای-فرهنگی، درمان رابطه‌ای–فرهنگی، درمان رابطه‌ای‌‌فرهنگی

سایر

درمان روان‌شناختی

psychotherapy

فرآیندی ساختاریافته و تعاملی است که در آن یک درمانگر آموزش‌دیده با استفاده از روش‌های علمی، به فرد یا گروه کمک می‌کند تا الگوهای فکری، هیجانی و رفتاری ناسازگار را شناسایی و تغییر دهد. این رویکرد بر رشد شخصی، بهبود مهارت‌های مقابله‌ای و حل مشکلات روان‌شناختی تمرکز دارد. انواع مختلفی از جمله درمان شناختی-رفتاری و روان‌کاوی در این دسته قرار می‌گیرند.

نام‌های دیگر: درمان روان‌شناختی

سایر

درمان روایی

Narrative therapy

رویکردی درمانی است که بر اساس این باور شکل گرفته که هویت افراد از طریق داستان‌هایی که درباره زندگی خود می‌سازند، شکل می‌گیرد. در این روش، مراجعان تشویق می‌شوند تا داستان‌های غالب و محدودکننده را بازبینی کرده و روایت‌های جایگزین و توانمندساز را کشف کنند. درمانگر با پرسش‌گری و بیرون‌انگاری مشکلات، به مراجع کمک می‌کند تا از دام‌های روایی رها شود.

نام‌های دیگر: درمان روایی

سایر

درمان روایی

Narrative therapy

رویکردی درمانی است که بر اساس این باور شکل گرفته که هویت افراد از طریق داستان‌هایی که درباره زندگی خود می‌سازند، شکل می‌گیرد. در این روش، مراجعان تشویق می‌شوند تا داستان‌های غالب و محدودکننده را بازبینی کرده و روایت‌های جایگزین و توانمندساز را کشف کنند. درمانگر با پرسش‌گری و بیرون‌انگاری مشکلات، به مراجع کمک می‌کند تا از دام‌های روایی رها شود.

نام‌های دیگر: Narrative therapy، narrative therapy، Narrative Therapy

سایر

درمان فعال

active therapy

درمان فعال نوعی روان‌درمانی است که در آن درمانگر نقش هدایت‌گر و فعال‌تری ایفا می‌کند. در این رویکرد، درمانگر ممکن است عقاید، برداشت‌ها و توصیه‌های مستقیم ارائه دهد یا دستورالعمل‌های خاصی برای مواجهه با موقعیت‌های اضطراب‌آور صادر کند. این مفهوم نخستین بار توسط ساندور فرنزی ارائه شد.

نام‌های دیگر: active therapy، درمان فعال

سایر

درمان فمینیستی

Feminist Therapy

یک رویکرد روان‌درمانی که بر تأثیر عوامل اجتماعی، فرهنگی و ساختارهای قدرت بر تجربه روانی فرد تأکید می‌کند. این درمان با بررسی نابرابری‌های جنسیتی و اجتماعی، به دنبال توانمندسازی مراجع و بازتعریف روابط قدرت در فرآیند درمان است.

نام‌های دیگر: درمان فمینیستی

سایر

درمان کوتاه‌مدت

Short-term therapy

نوعی مداخله روان‌درمانی که بر اهداف مشخص و محدود در بازه زمانی کوتاه تمرکز دارد. این رویکرد معمولاً بر رفع علائم فعلی و حل مشکلات مشخص تمرکز می‌کند تا از طولانی شدن فرآیند درمان جلوگیری کند.

نام‌های دیگر: درمان کوتاه‌مدت

سایر

درمان گروهی

Group therapy

فرآیندی درمانی که در آن گروهی از افراد تحت هدایت یک درمانگر متخصص، با هم به بررسی مسائل روانی می‌پردازند. این روش از تعاملات بین‌گروهی برای تسهیل رشد شخصی و حمایت اجتماعی بهره می‌برد.

نام‌های دیگر: درمان گروهی

سایر

درمان گشتالت

Gestalt Therapy

یک رویکرد روان‌شناختی وجودی و تجربه‌گرا که بر آگاهی در لحظه حال و ادراک کل شخصیت تمرکز دارد. این روش بر تعامل میان فرد و محیط و نحوه سازماندهی تجربه‌ها در ساختارهای ذهنی تأکید می‌کند.

نام‌های دیگر: درمان گشتالت

سایر

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد

Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

یک رویکرد در روان‌درمانی مبتنی بر پذیرش که بر افزایش انعطاف‌پذیری روان‌شناختی تمرکز دارد. این رویکرد به فرد کمک می‌کند تا با تجربیات دشوار و افکار ناخوشایند به‌جای مبارزه با آن‌ها، روبرو شده و بر اساس ارزش‌های شخصی خود به فعالیت بپردازد.

نام‌های دیگر: درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد (ACT)

سایر

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد

Acceptance and commitment therapy (ACT)

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد رویکردی نوین از موج سوم روان‌درمانی است که بر پذیرش تجربیات درونی و تعهد به اقدامات همسو با ارزش‌های فرد تأکید دارد. این روش با هدف افزایش انعطاف‌پذیری روانی و کاهش اجتناب تجربه‌ای، به فرد کمک می‌کند تا زندگی غنی‌تر و معنادارتری را با وجود رنج‌های اجتناب‌ناپذیر تجربه کند.

نام‌های دیگر: Acceptance and commitment therapy (ACT)

سایر

درمان مبتنی بر پیامد به‌هدایت مراجع

Client-directed outcome-informed therapy

رویکردی درمانی است که در آن مراجع به‌طور فعال در تعیین اهداف و سنجش پیشرفت درمان مشارکت دارد. این روش بر اهمیت بازخورد مستمر از وضعیت مراجع تأکید می‌کند تا مداخلات درمانی با نیازها و ترجیحات او همسو شود. درمانگر در این رویکرد نقش تسهیل‌گر را ایفا کرده و بر تقویت مشارکت مراجع تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: درمان مبتنی بر پیامد به هدایت مراجع

سایر

درمان مبتنی بر پیامد به‌هدایت مراجع

Client-directed outcome-informed therapy (CDOI)

رویکردی درمانی است که در آن مراجع به‌طور فعال در تعیین اهداف و سنجش پیشرفت درمان مشارکت دارد. این روش بر اهمیت بازخورد مستمر از وضعیت مراجع تأکید می‌کند تا مداخلات درمانی با نیازها و ترجیحات او همسو شود. درمانگر در این رویکرد نقش تسهیل‌گر را ایفا کرده و بر تقویت مشارکت مراجع تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: Client-directed outcome-informed therapy (CDOI)

سایر

درمان وجودی–انسان‌گرایانه

Existential-humanistic therapy

رویکردی درمانی که ترکیبی از اصول روان‌شناسی انسان‌گرا و فلسفهٔ اگزیستانسیالیسم است. این روش بر مواجههٔ آگاهانه با چالش‌های وجودی مانند مرگ، آزادی، تنهایی و بی‌معنایی تمرکز دارد. هدف آن کمک به فرد برای یافتن معنا و مسئولیت‌پذیری در قبال زندگی خود است. درمانگر در این رویکرد به‌عنوان همراهی صادق در مسیر کشف ذات فرد عمل می‌کند.

نام‌های دیگر: درمان وجودی–انسان‌گرایانه

سایر

درمان وجودی–یکپارچه‌نگر

Existential-Integrative Therapy

درمان وجودی–یکپارچه‌نگر رویکردی است که مفاهیم عمیق فلسفه وجودی را با تکنیک‌های عملی روان‌درمانی ترکیب می‌کند. این روش بر مواجهه با چالش‌های بنیادین زندگی مانند مرگ، آزادی، تنهایی و بی‌معنایی تمرکز دارد. هدف آن کمک به مراجع برای یافتن معنا در رنج و پذیرش مسئولیت زندگی در چارچوب واقعیت‌های انسانی است.

نام‌های دیگر: درمان وجودی–یکپارچه‌نگر

سایر

درمان یکپارچه‌نگر

Integrative psychotherapy

رویکردی در روان‌درمانی که با ترکیب و تلفیق شیوه‌ها، نظریه‌ها و تکنیک‌های مختلف از مدارس گوناگون، برای پاسخگویی به نیازهای منحصربه‌فرد مراجع استفاده می‌کند. این رویکرد بر انعطاف‌پذیری و سازگاری درمان با ویژگی‌های فردی تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: درمان یکپارچه‌نگر

سایر

درمان‌گری

therapeutics

درمان‌گری به علم و هنر درمان بیماری‌ها و بهبود سلامت اشاره دارد که شامل روش‌های مختلف مداخله‌ای است. در روان‌شناسی، این مفهوم به کاربرد تکنیک‌های علمی برای کاهش علائم روان‌شناختی و ارتقای عملکرد فردی می‌پردازد. هدف اصلی آن بازگرداندن تعادل روانی و بهبود کیفیت زندگی مراجع است.

نام‌های دیگر: therapeutics

سایر

درمان‌های انسان‌گرا

Humanistic therapies

رویکردی در روان‌درمانی که بر پتانسیل رشد فردی، خودشکوفایی و تجربه زیسته تمرکز دارد. این درمان‌ها به جای تمرکز بر آسیب‌شناسی، بر توانمندی‌های درونی و معنابخشی مراجع تأکید می‌کنند.

نام‌های دیگر: درمان‌های انسان‌گرا

سایر

درهم‌تنیدگی یا پیوستگی

Interconnectedness

مفهومی که بر ارتباطات متقابل و وابستگی اجزای مختلف به یکدیگر دلالت دارد. در روان‌شناسی، این اصطلاح بیانگر آن است که فرآیندهای ذهنی، زیستی و محیطی به‌جای جدایی، با هم در پیوند هستند.

نام‌های دیگر: Interconnectedness، interconnectedness

سایر

دسترسی

Accessibility

امکان استفاده آسان و بی‌هزینه از خدمات، محیط‌ها و اطلاعات برای همه افراد است. در روان‌شناسی، دسترسی به خدمات سلامت روان یک حق بنیادین محسوب می‌شود. این مفهوم شامل رفع موانع فیزیکی، اقتصادی و فرهنگی است. دسترسی عادلانه پیش‌شرط اصلی برای برابری در سلامت روان جامعه است.

نام‌های دیگر: دسترسی

سایر

دستیارهای پژوهشی

Handbooks

منابع مرجع تخصصی که خلاصه‌ای جامع و ساختاریافته از دانش موجود در یک حوزه خاص را ارائه می‌دهند. در روان‌شناسی، این منابع معمولاً برای مرور نظریه‌ها، روش‌های تحقیق و یافته‌های بالینی توسط دانشجویان و پژوهشگران استفاده می‌شوند.

نام‌های دیگر: Handbooks

سایر

دکارت

Descartes

رنه دکارت فیلسوف و ریاضیدان فرانسوی است که دیدگاه‌های او تأثیر عمیقی بر فلسفه ذهن و روان‌شناسی گذاشت. او به دلیل مطرح‌سازی مسئله ذهن و بدن و دوگانه‌انگاری شناخته می‌شود. نظریات او مبنای بسیاری از بحث‌های بعدی در مورد رابطه مغز و آگاهی را فراهم کرد.

نام‌های دیگر: دکارت

سایر

دموکراسی

democracy

دموکراسی نظامی سیاسی است که در آن قدرت متعلق به مردم بوده و از طریق مشارکت مستقیم یا نمایندگی اعمال می‌شود. در روان‌شناسی سیاسی، دموکراسی با ارزش‌هایی نظیر آزادی بیان، برابری و تحمل تفاوت‌های فردی و گروهی مرتبط است. جو دموکراتیک معمولاً با سلامت روان بالاتر، احساس توانمندی و رضایت از زندگی در شهروندان همراه است.

نام‌های دیگر: democracy، Democracy

سایر

دوگانگی جسم و روح

Mind-Body Dualism

دیدگاهی فلسفی و روان‌شناختی که معتقد است ذهن یا روح با جسم فیزیکی ماهیتی متفاوت و مجزا دارد. این مفهوم در مباحث مربوط به رابطه میان فرآیندهای ذهنی و فعالیت‌های بیولوژیک نقش کلیدی دارد.

نام‌های دیگر: دوگانگی جسم و روح

سایر

دین

religion

مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها و مناسک که پیوند میان انسان و امر قدسی را تعریف می‌کند. در روان‌شناسی، دین می‌تواند به عنوان یک سازه فرهنگی یا عاملی در شکل‌گیری معنا و نظام‌های ارزشی فرد در نظر گرفته شود.

نام‌های دیگر: دین

سایر