فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۳۹ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

احساس ارزشمندی خویشتن

Self-worth

باور درونی فرد نسبت به ارزش ذاتی و شایستگی‌های او به عنوان یک انسان است. این مفهوم فراتر از دستاوردهای بیرونی رفته و به احساس لیاقت و احترام به خود اشاره دارد. احساس ارزشمندی پایدار، پایه‌ای برای سلامت روان و تاب‌آوری در برابر شکست‌هاست و معمولاً در دوران کودکی و از طریق تعاملات اولیه شکل می‌گیرد.

نام‌های دیگر: احساس ارزشمندی خویشتن

شخصیت

احساس حقارت و جبران

Inferiority and Compensation

مکانیسمی روانی که در آن فرد برای مقابله با احساس کمبود یا نقص‌های درونی، به تلاش برای رسیدن به برتری یا جبران آن نقص‌ها روی می‌آورد. این فرآیند می‌تواند راهی برای حفظ عزت‌نفس یا تلاشی برای بازسازی خودپنداره باشد.

نام‌های دیگر: احساس حقارت و جبران

شخصیت

اختلاف یونگ و فروید

Jung-Freud Divergence

تفاوت‌های نظری بنیادین میان کارل یونگ و زیگموند فروید بر سر ماهیت انرژی روانی و ناخودآگاه. این اختلاف بر سر نقش غریزه جنسی در مقابل مفاهیم گسترده‌تر روانی شکل گرفت.

نام‌های دیگر: اختلاف یونگ و فروید

شخصیت

اختلال شخصیت

Personality Disorder

الگوی پایدار و انعطارناپذیر از تجربه و رفتار درونی است که به‌طور قابل‌توجهی با انتظارات فرهنگی فرد تفاوت دارد. این الگوها در شناخت، هیجان، کنترل تکانه و روابط بین‌فردی نمود می‌یابند و باعث رنج یا اختلال عملکرد می‌شوند. این اختلالات معمولاً در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز شده و ثابت باقی می‌مانند.

نام‌های دیگر: اختلال شخصیت

شخصیت

اختلال شخصیت اجتنابی

Avoidant personality disorder

اختلال شخصیت اجتنابی یک الگوی پایدار از احساس ناکافی‌بودن، حساسیت شدید به ارزیابی منفی و اجتناب از فعالیت‌های اجتماعی است. افراد مبتلا به شدت تمایل به ارتباط با دیگران دارند، اما ترس از طرد شدن و شرمساری مانع از برقراری روابط می‌شود. این الگو از اوایل بزرگسالی آغاز شده و در زمینه‌های مختلف اجتماعی و شغلی تداوم دارد.

نام‌های دیگر: اختلال شخصیت اجتنابی

شخصیت

اختلال شخصیت سادیستی

Sadistic personality disorder

الگوی پایدار و مزمن از رفتار که در آن فرد از اعمال درد، تحقیر یا رنج دیگران برای کسب لذت یا احساس قدرت استفاده می‌کند. این ویژگی شخصیتی با رفتارهای سلطه‌جویانه و خشونت‌آمیز در تعاملات اجتماعی همراه است.

نام‌های دیگر: Sadistic personality disorder

شخصیت

اختلال شخصیت مرزی

Borderline personality disorder (BPD)

اختلال شخصیت مرزی با الگوی گسترده‌ای از ناپایداری شدید در تنظیم هیجان، روابط بین‌فردی و خودپنداره همراه است. افراد مبتلا معمولاً ترس شدیدی از رهاشدگی دارند و واکنش‌های هیجانی آن‌ها شدید و سریع تغییر می‌کند. این ناپایداری می‌تواند منجر به رفتارهای تکانشی و مشکلات جدی در حفظ ثبات روانی و اجتماعی شود.

نام‌های دیگر: اختلال شخصیت مرزی، borderline personality disorder، Borderline personality disorder، Borderline Personality Disorder

شخصیت

اختلال شخصیت مرزی

Borderline Personality Disorder

اختلال شخصیت مرزی (BPD) یک اختلال روان‌شناختی است که با ناپایداری شدید در خلق، خودپنداره، روابط بین‌فردی و رفتارهای تکانشی مشخص می‌شود. افراد مبتلا اغلب از ترس شدید طردشدگی رنج می‌برند و در تنظیم هیجانات خود مشکل دارند. این اختلال می‌تواند عملکرد اجتماعی و شغلی فرد را به شدت مختل کند.

نام‌های دیگر: BPD

شخصیت

اختلال شخصیت وسواسی ـ جبری

Obsessive-Compulsive Personality Disorder

اختلال شخصیت وسواسی-جبری (OCPD) یک الگوی پایدار از کمال‌گرایی و نیاز به کنترل است که در زمینه‌های مختلف عملکرد فرد را مختل می‌کند. برخلاف اختلال وسواسی-اجباری، این اختلال شامل افکار یا رفتارهای تکراری آزاردهنده نیست، بلکه بر سبک زندگی خشک و قاعده‌مند تأکید دارد. این الگو معمولاً از اواخر نوجوانی آغاز می‌شود.

نام‌های دیگر: اختلال شخصیت وسواسی ـ جبری

شخصیت

اختلال هویت

identity disorder

وضعیت روانی که در آن فرد دچار عدم انسجام در احساس خود از خویشتن، تداوم شخصیت یا ارزش‌های فردی می‌شود. این اختلال می‌تواند بر ادراک فرد از خود و تعاملات اجتماعی او تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: اختلال هویت

شخصیت

اختلال هویت تجزیه‌ای

Dissociative Identity Disorder

وضعیت روانی پیچیده‌ای که در آن فرد دارای دو یا چند هویت یا شخصیت متمایز و پایدار است که به صورت متناوب بر رفتار و ادراک او کنترل دارند. این هویت‌ها معمولاً با گسستگی در حافظه و خودآگاهی همراه هستند.

نام‌های دیگر: اختلال هویت تجزیه‌ای

شخصیت

اختلالات شخصیت

Personality Disorders

اختلالات شخصیت الگوهای ناسازگار و پایدار از تجربه و رفتار هستند که به‌طور قابل‌توجهی با انتظارات فرهنگی فرد مغایرت دارند. این الگوها در شناخت، تنظیم هیجان و کنترل تکانه‌ها نمود می‌یابند و منجر به رنج یا اختلال عملکرد بالینی می‌شوند. تشخیص این اختلالات نیازمند بررسی طولانی‌مدت الگوهای رفتاری است تا از ویژگی‌های موقتی تمایز داده شود.

نام‌های دیگر: اختلالات شخصیت

شخصیت

اختلالات شخصیت

Personality disorders

الگوهای پایدار و انعطاپذیر از تجربه درونی و رفتار که به‌طور قابل‌توجهی با انتظارات فرهنگی تفاوت دارد و باعث رنج یا اختلال در عملکرد اجتماعی و شغلی می‌شود. این الگوها ثابت‌اند، سراسری هستند و ریشه در نارسایی‌های شناختی و هیجانی دارند.

نام‌های دیگر: Personality disorders، personality disorders

شخصیت

اختلالات شخصیت

Troubles de la personnalité

معادل فرانسوی اختلالات شخصیت که به الگوهای ناسازگار و پایدار رفتاری و روانی اشاره دارد. این اصطلاح در متون بین‌المللی برای توصیف شرایطی به کار می‌رود که در آن‌ها سبک‌های مقابله‌ای فرد با محیط، منجر به رنج شخصی یا آسیب به دیگران می‌شود.

نام‌های دیگر: Troubles de la personnalité

شخصیت

اختلالات شخصیت

Personality Disorders

الگوهای پایدار و انعطاف‌ناپذیر از تجربه درونی و رفتار که به‌وضوح از انتظارات فرهنگی انحراف دارند و باعث رنج یا اختلال در عملکرد فرد می‌شوند. این الگوها در ادراک، واکنش‌های هیجانی، کارکرد بین‌فردی و کنترل تکانه‌ها ظاهر شده و معمولاً از نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز می‌شوند.

نام‌های دیگر: Trastorns de la personalitat

شخصیت

اختلالات شخصیت

Personality Disorders

اختلالات شخصیت الگوهای ناسازگار و پایدار از تجربه و رفتار هستند که به‌طور قابل‌توجهی با انتظارات فرهنگی فرد متفاوت‌اند. این الگوها در شناخت، تنظیم هیجان و کنترل تکانه‌ها ظاهر شده و باعث رنج یا اختلال عملکرد می‌شوند. این الگوها انعط‌پذیری‌ناپذیر بوده و در طیف گسترده‌ای از موقعیت‌های شخصی و اجتماعی تداوم دارند.

نام‌های دیگر: مشکلات شخصیتی

شخصیت

اخلاق

Ethics

اخلاق به مجموعه‌ای از اصول، ارزش‌ها و معیارهای رفتاری اطلاق می‌شود که تعیین می‌کنند اعمال انسان‌ها در موقعیت‌های مختلف چه باید باشد. در روان‌شناسی، این مفهوم اغلب با رشد اخلاقی و نحوه قضاوت‌های اخلاقی افراد در مواجهه با تعارضات ارزشی مرتبط است. این حوزه بررسی می‌کند که چگونه افراد مفاهیم درست و غلط را درونی‌سازی کرده و در رفتار روزمره خود به کار می‌برند.

نام‌های دیگر: اخلاق

شخصیت

اراده

Will

توانایی ذهنی برای تصمیم‌گیری و هدایت رفتار به‌سوی یک هدف مشخص. این سازه شامل کنترل تکانه‌ها و پایداری در مسیر رسیدن به مقصود است.

نام‌های دیگر: اراده

شخصیت

اراده معطوف به معنا

Will to meaning

محرک اصلی و نیروی پیشران در روان انسان که بر اساس نظریه لوگوتراپی مطرح شده است. این مفهوم بیانگر تلاش بنیادین فرد برای یافتن هدف و معنای شخصی در هستی و موقعیت‌های مختلف زندگی است.

نام‌های دیگر: اراده معطوف به معنا

شخصیت

ارزش‌ها

Values

ارزش‌ها باورهای پایدار و بنیادینی هستند که به افراد کمک می‌کنند رفتارها و رویدادها را از منظر مطلوبیت یا اهمیت قضاوت کنند. این مفاهیم به عنوان معیارهای راهنما در انتخاب اهداف و تعیین جهت‌گیری‌های زندگی عمل می‌کنند. در روان‌شناسی، ارزش‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری هویت، تصمیم‌گیری‌های اخلاقی و سازگاری اجتماعی ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: ارزش‌ها

شخصیت

ارزش‌ها

values

ارزش‌ها باورها و اصول بنیادینی هستند که معیارهای انتخاب و قضاوت فرد را شکل می‌دهند. این مفاهیم راهنمای رفتار و تعیین‌کنندهٔ اولویت‌های زندگی شخصی و اجتماعی هستند. ارزش‌ها پایداری نسبی دارند و هویت فرد را تعریف می‌کنند.

نام‌های دیگر: values، Values

شخصیت

ارزش‌های شخصی

Personal values

اصول و باورهای بنیادینی که هدایت‌گر رفتار، تصمیم‌گیری‌ها و اولویت‌های یک فرد در زندگی هستند. این ارزش‌ها چارچوبی برای معنا بخشیدن به تجربیات و تعیین مسیر حرکت فرد در جهان فراهم می‌کنند.

نام‌های دیگر: ارزش‌های شخصی

شخصیت

ارزش‌های فردی

Personal Values

ارزش‌های فردی اصول بنیادین و معیارهای درونی هستند که جهت‌دهنده انتخاب‌ها، رفتارها و اهداف فرد در زندگی می‌باشند. آن‌ها پاسخ به این پرسش هستند که فرد می‌خواهد چه نوع انسانی باشد و چه نوع زندگی‌ای را ترجیح می‌دهد. همسویی رفتارها با ارزش‌های فردی با احساس اصالت، رضایت درونی و سلامت روان مرتبط است.

نام‌های دیگر: ارزش‌های فردی

شخصیت

ارزیابی شخصیت

Personality Assessment

فرایندی سیستماتیک برای شناسایی و اندازه‌گیری الگوهای پایدار فکری، عاطفی و رفتاری فرد است. این ارزیابی معمولاً از طریق مصاحبه‌های بالینی، مشاهده رفتار و آزمون‌های استاندارد روان‌سنجی انجام می‌شود. هدف اصلی آن درک ساختار شخصیت و پیش‌بینی عملکرد فرد در موقعیت‌های مختلف است.

نام‌های دیگر: ارزیابی شخصیت

شخصیت

ارزیابی شخصیت

personality assessment

فرایند سیستماتیک جمع‌آوری اطلاعات برای درخت الگوهای پایدار تفکر، احساس و رفتار فرد است. این فرایند معمولاً از طریق مصاحبه‌های بالینی، مشاهده و استفاده از آزمون‌های روان‌سنجی استاندارد انجام می‌شود. هدف اصلی ارزیابی شخصیت، شناخت ویژگی‌های ذاتی فرد و پیش‌بینی عملکرد او در موقعیت‌های مختلف است.

نام‌های دیگر: personality assessment

شخصیت

اریش فروم

Erich Fromm

اریش فروم روان‌کاو و فیلسوف آلمانی-آمریکایی بود که به عنوان یکی از بنیان‌گذاران مکتب فرانکفورت و روان‌کاوی انسان‌گرا شناخته می‌شود. او تلاش کرد میان تحلیل روان‌شناختی فرد و ساختارهای اجتماعی-اقتصادی پیوند برقرار کند و بر نیازهای وجودی انسان مانند تعلق و تفراتر از نیازهای بیولوژیک تأکید ورزید.

نام‌های دیگر: اریش فروم

شخصیت

اصالت

authenticity

میزان همسویی فرد با ارزش‌ها، باورها و خودِ واقعی‌اش در رفتارهای روزمره. اصالت به معنای زندگی کردن بر اساس خویشتنِ واقعی، بدون تظاهر یا تحت فشار انتظارات بیرونی است.

نام‌های دیگر: اصالت

شخصیت

اصالت

congruence

حالت هم‌سویی میان تجربه درونی، آگاهی و ابراز بیرونی درمانگر در جریان رابطه درمانی. در این حالت، درمانگر خودِ واقعی خود را در تعامل با مراجع حفظ می‌کند تا تجربه‌ای صادقانه ایجاد شود.

نام‌های دیگر: اصالت (بی‌ریایی درمانگر)

شخصیت

اصل لذت

pleasure principle

اصلی در روان‌کاوی که بر تلاش برای کسب لذت و اجتناب از درد و تنش تأکید دارد. این اصل، محرک اصلی فعالیت‌های غریزی در ساختار روانی است که به دنبال برقراری تعادل و کاهش تنش‌های درونی است.

نام‌های دیگر: pleasure principle

شخصیت

اصلاحات انسانی

Humanistic reforms

تلاش‌ها و تغییرات ساختاری در رویکردهای روان‌شناختی با هدف تمرکز بیشتر بر ظرفیت‌ها، رشد فردی و کرامت انسانی است. این اصلاحات بر جایگزینی مدل‌های مکانیکی با مدل‌هایی که بر تجربه زیسته و خودشکوفایی تأکید دارند، تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: اصلاحات انسانی

شخصیت

اعتماد به نفس

Self-confidence

اعتماد به نفس باور فرد به توانایی‌ها، قضاوت‌ها و منابع شخصی‌اش برای موفقیت در انجام وظایف و مواجهه با چالش‌هاست. این ویژگی روان‌شناختی شامل ارزیابی واقع‌بینانه از خود و امیدواری به کسب نتایج مطلوب است. اعتماد به نفس بالا به فرد کمک می‌کند تا با استرس‌ها بهتر کنار بیاید و در موقعیت‌های مختلف اجتماعی و شغلی عملکرد بهتری داشته باشد.

نام‌های دیگر: اعتمادبه‌نفس

شخصیت

اقلیت جنسی

Sexual minority

این اصطلاح به گروه‌هایی از افراد اشاره دارد که گرایش جنسی، هویت جنسی یا رفتار جنسی آن‌ها با هنجارهای غالب هتروسکشوال در جامعه متفاوت است. این دسته شامل افراد همجنس‌گرا، دوجنس‌گرا، بی‌جنس‌گرا و سایر گرایش‌های غیرهتروسکشوال می‌شود. این مفهوم بیشتر در مطالعات جامعه‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی برای بررسی تجربیات و چالش‌های خاص این گروه‌ها به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Sexual minority

شخصیت

اندیشه یونگ

Jungian Thought

مجموعه نظریات کارل گوستاو یونگ که شامل مفاهیمی چون ناخودآگاه جمعی، کهن‌الگوها و انواع شخصیت است. این اندیشه بر تعادل میان خودآگاه و ناخودآگاه برای رسیدن به تکامل روانی تأکید دارد.

نام‌های دیگر: اندیشه یونگ

شخصیت

انسان‌گرایانه

Humanistic

رویکردی در روان‌شناسی که بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارد. این مکتب، انسان را موجودی فعال، خلاق و مسئولیت‌پذیر می‌داند که به دنبال معناست. تمرکز اصلی آن بر تجربهٔ ذهنی فرد و کیفیت روابط انسانی است. این دیدگاه در مقابل رویکردهای تعیین‌گرانه‌ی رفتاری و روانکاوی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: انسان‌گرایانه

شخصیت

انسان‌گرایی

Humanism

انسان‌گرایی مکتبی در روان‌شناسی است که بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارد. این رویکرد، انسان را موجودی مختار و معنادار می‌داند که فراتر از تعیین‌شدگی‌های بیولوژیک یا محیطی عمل می‌کند. روان‌شناسی انسان‌گرا با تمرکز بر تجربه زیسته و سلامت روان، به دنبال درک کلیت وجود فردی است.

نام‌های دیگر: انسان‌گرایی

شخصیت

انکار

Denial

یک مکانیسم دفاعی ناخودآگاه است که در آن فرد از پذیرش واقعیت‌های دردناک یا تجربه‌های ناخوشایند خودداری می‌کند. این فرآیند باعث می‌شود واقعیت بیرونی به‌گونه‌ای بازنمایی شود که تهدیدات روانی کاهش یابند.

نام‌های دیگر: انکار

شخصیت

انکار

denial

یکی از مکانیسم‌های دفاعی روانی است که در آن فرد از پذیرش واقعیت یا تجربهٔ دردناک خود جلوگیری می‌کند. این سازوکار به فرد کمک می‌کند تا از اضطراب ناشی از مواجهه با حقیقت در کوتاه‌مدت مصون بماند.

نام‌های دیگر: denial، Denial

شخصیت

انکار اجتماعی

social denial

مکانیسمی دفاعی که در آن فرد یا گروه، واقعیت‌های تلخ یا ناخوشایند اجتماعی را نادیده می‌گیرند یا آن‌ها را انکار می‌کنند. این فرآیند باعث می‌شود تا مسائل ساختاری یا بحران‌های جمعی از سطح آگاهی خارج شوند.

نام‌های دیگر: انکار اجتماعی

شخصیت

انگِ درونی‌شده

Internalized stigma

فرآیندی است که در آن فرد، باورهای منفی و پیش‌داوری‌های جامعه درباره گروهی که به آن تعلق دارد را پذیرفته و به بخشی از خودپنداره خود تبدیل می‌کند. این پدیده می‌تواند منجر به کاهش عزت‌نفس و خودکم‌بینی شود.

نام‌های دیگر: Internalized stigma

شخصیت