فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۳۹ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

ائتلاف

coalition

ائتلاف در روان‌شناسی اجتماعی و تکاملی به اتحاد موقت یا پایدار میان دو یا چند فرد یا گروه اشاره دارد که برای دستیابی به منافع مشترک، افزایش قدرت یا کاهش تهدیدهای خارجی شکل می‌گیرد. این پدیده بر اساس اصول تبادل اجتماعی و سود متقابل عمل می‌کند و در تعاملات انسانی برای مدیریت منابع و رقابت‌های اجتماعی نقش کلیدی ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: ائتلاف

روابط

اثرات شریک

Partner effects

در روان‌شناسی روابط، به تأثیرات متقابل و دوسویه‌ای اطلاق می‌شود که رفتارها، هیجانات و ویژگی‌های یک فرد بر شریک زندگی‌اش دارد. این مفهوم نشان می‌دهد که تغییرات در یک فرد، مستقیماً بر عملکرد و بهزیستی شریک او تأثیر می‌گذارد. این اثرات می‌توانند مثبت یا منفی باشند و در مدل‌های وابستگی متقابل مورد بررسی قرار می‌گیرند.

نام‌های دیگر: Partner effects

روابط

احترام

Respect

احترام در روان‌شناسی به ارزش قائل شدن برای کرامت، حقوق و نظرات دیگران، حتی در صورت عدم توافق، اطلاق می‌شود. این مفهوم پایه‌ای اساسی برای ایجاد روابط سالم و پایدار است و با همدلی و پذیرش تفاوت‌ها گره خورده است. حضور احترام متقابل، فضای امنی را برای بیان خود و رشد فردی فراهم می‌آورد.

نام‌های دیگر: احترام

روابط

احساس تنهایی

Loneliness

احساس تنهایی به تجربهٔ ناخوشایندِ شکاف میان روابط اجتماعی مطلوب و روابط اجتماعی واقعی اشاره دارد. این حالت لزوماً به معنای انزوا یا تنها بودن فیزیکی نیست، بلکه حس بیگانگی و کمبود ارتباط معنادار را در بر می‌گیرد. احساس تنهایی مزمن می‌تواند با مشکلات سلامت روان و جسم مرتبط باشد.

نام‌های دیگر: احساس تنهایی

روابط

اختلاف‌نظر

Disagreement

اختلاف‌نظر به وضعیت روان‌شناختی و ارتباطی گفته می‌شود که در آن دو یا چند فرد دارای دیدگاه‌ها، باورها یا ارزش‌های متفاوتی نسبت به یک موضوع خاص هستند. این پدیده در تمام سطوح روابط انسانی طبیعی است و می‌تواند محرکی برای رشد فردی و جمعی باشد. مدیریت صحیح اختلاف‌نظرها نیازمند مهارت‌های شنیداری، همدلی و گفت‌وگوی سازنده است.

نام‌های دیگر: اختلاف‌نظر

روابط

اختلاف‌نظر سازنده

Constructive Disagreement

اختلاف‌نظر سازنده به تعارضی اطلاق می‌شود که در آن طرفین با احترام به دیدگاه یکدیگر گوش می‌دهند و به دنبال یافتن راه‌حل یا درک عمیق‌تر هستند. برخلاف تعارض مخرب، این نوع اختلاف‌نظر بر مسئله متمرکز است نه حمله به شخصیت طرف مقابل. این مهارت نشانه‌ای از بلوغ عاطفی و سلامت رابطه است.

نام‌های دیگر: اختلاف‌نظر سازنده

روابط

اختلالات ارتباطی زناشویی

Marital Communication Problems

اختلالات ارتباطی زناشویی به الگوهای ناکارآمد و مخرب در تبادل اطلاعات و احساسات بین همسران اطلاق می‌شود. این مشکلات شامل سوءتفاهم‌های مکرر، انتقاد، دفاع‌گری، طرد کردن و سکوت استراتژیک می‌باشد. ناتوانی در برقراری ارتباط موثر یکی از عوامل اصلی نارضایتی زناشویی و طلاق است.

نام‌های دیگر: مشکلات ارتباطی زناشویی

روابط

اخلاق گروه

Group Ethics

اخلاق گروه مجموعه‌ای از اصول و استانداردهای حرفه‌ای است که رفتار درمانگر و اعضا را در جلسات گروهی تنظیم می‌کند. این اصول شامل حفظ محرمانگی، احترام به کرامت انسانی، جلوگیری از آسیب و شفافیت در فرآیند درمان است. رعایت اخلاق گروهی برای ایجاد محیطی امن و حرفه‌ای که در آن اعضا بتوانند بدون ترس از قضاوت یا سوءاستفاده مشارکت کنند، ضروری است.

نام‌های دیگر: اخلاق گروه

روابط

ارتباط بین‌فردی

Interpersonal relationship

تعاملات، پیوندها و الگوهای رفتاری که میان دو یا چند فرد شکل می‌گیرد و بر تجربهٔ عاطفی آن‌ها تأثیر می‌گذارد. این ارتباطات شامل ابعاد عاطفی، اجتماعی و رفتاری در بسترهای مختلف زندگی است.

نام‌های دیگر: ارتباط بین‌فردی

روابط

ارتباط پدر و فرزند

Father-Child Relationship

این مفهوم به کیفیت و ماهیت تعاملات عاطفی و رفتاری میان پدر و فرزند اشاره دارد. این رابطه نقش کلیدی در شکل‌گیری دلبستگی، تنظیم هیجانی و رشد اجتماعی کودک ایفا می‌کند. مشارکت مثبت پدری می‌تواند به بهبود مهارت‌های مقابله‌ای و رفاه روان‌شناختی فرزند کمک کند.

نام‌های دیگر: ارتباط پدر و فرزند

روابط

ارتباط غیرکلامی

nonverbal communication

ارتباط غیرکلامی فرآیند انتقال پیام‌ها بدون استفاده از کلمات نوشتاری یا گفتاری است. این نوع ارتباط شامل حرکات دست، حالت چهره، لحن صدا، فاصله فیزیکی و تماس چشمی می‌شود. ارتباط غیرکلامی می‌تواند مکمل، تضاد یا جایگزین ارتباط کلامی باشد و بخش بزرگی از معنای کلی پیام را تشکیل می‌دهد.

نام‌های دیگر: ارتباط غیرکلامی

روابط

ارتباط غیرکلامی

nonverbal communication

انتقال اطلاعات و پیام‌ها بدون استفاده از کلمات، از طریق نشانه‌هایی مانند حالات چهره، لحن صدا، زبان بدن و فاصله فیزیکی. این نوع ارتباط نقش مهمی در درک عمیق‌تر معنا و احساسات در تعاملات انسانی دارد.

نام‌های دیگر: nonverbal communication

روابط

ارتباط مؤثر

Effective communication

ارتباط مؤثر فرآیندی است که در آن پیام‌ها به‌گونه‌ای شفاف، دقیق و متقابل بین افراد مبادله می‌شوند تا درک مشترک ایجاد گردد. این فرآیند شامل مهارت‌های گوش دادن فعال، بیان واضح احساسات و افکار، و توجه به نشانه‌های غیرکلامی طرف مقابل است. هدف نهایی، کاهش سوءتفاهم و تقویت کیفیت تعاملات انسانی می‌باشد.

نام‌های دیگر: ارتباط مؤثر

روابط

ارتباط مثبت

Positive Relationship

به تعاملات سازنده و حمایت‌گر میان افراد اطلاق می‌شود که در آن همدلی، احترام متقابل و پذیرش وجود دارد. این نوع ارتباطات با افزایش حس تعلق و کاهش احساس تنهایی، به سلامت روان و رضایت از زندگی کمک شایانی می‌کند. ویژگی‌های کلیدی شامل گوش دادن فعال، بازخورد سازنده و حل مسالمت‌آمیز تعارضات است.

نام‌های دیگر: ارتباط مثبت

روابط

ارتباطات

communication

ارتباطات فرآیند تبادل اطلاعات، افکار و احساسات بین افراد است. در روان‌شناسی، کیفیت ارتباطات بر سلامت روان و پایداری روابط تأثیر مستقیم دارد. مهارت‌های ارتباطی شامل گوش دادن فعال و بیان شفاف نیازها می‌شود.

نام‌های دیگر: ارتباطات

روابط

ارتباطات بین‌فردی

Interpersonal Communication

ارتباطات بین‌فردی فرآیند تبادل اطلاعات، افکار، احساسات و پیام‌ها میان دو یا چند نفر از طریق روش‌های کلامی و غیرکلامی است. این فرآیند پایه و اساس شکل‌گیری و حفظ روابط اجتماعی است و شامل مهارت‌هایی مانند گوش دادن فعال، بیان واضح و تفسیر درست سیگنال‌های اجتماعی می‌شود. کارایی این ارتباطات بر درک متقابل و کاهش تعارضات تأثیر مستقیم دارد.

نام‌های دیگر: interpersonal communication، Interpersonal communication

روابط

ارتباطات بین‌فردی

Interpersonal communication

ارتباطات بین‌فردی به تبادل اطلاعات، افکار و احساسات میان دو یا چند نفر در بستر تعاملات اجتماعی اشاره دارد. این فرآیند شامل ابعاد کلامی و غیرکلامی است که بر کیفیت روابط و درک متقابل تأثیر می‌گذارد. مهارت‌های ارتباطی مؤثر نقش کلیدی در کاهش تعارضات و تقویت پیوندهای اجتماعی ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: ارتباطات بین‌فردی

روابط

ارتباطات رایانه‌واسط

Computer-mediated communication

هرگونه تبادل پیام و تعامل اجتماعی که از طریق ابزارهای دیجیتال و رایانه‌ای انجام می‌شود. این نوع ارتباطات بر ویژگی‌هایی نظیر عدم حضور فیزیکی و تأخیر در بازخورد تأکید دارد.

نام‌های دیگر: ارتباطات رایانه‌واسط

روابط

ارتباطات مدیوم‌شده کامپیوتر

Computer-Mediated Communication

این مفهوم به تعاملات انسانی اشاره دارد که از طریق ابزارهای دیجیتال و شبکه‌های رایانه‌ای صورت می‌گیرد. در این فرآیند، نشانه‌های غیرکلامی مانند زبان بدن و لحن صدا کاهش یافته و تمرکز بر محتوای متنی یا تصویری است. روان‌شناسان اجتماعی این پدیده را برای درک تأثیر فناوری بر شکل‌گیری هویت و روابط انسانی بررسی می‌کنند.

نام‌های دیگر: CMC

روابط

ارتباط‌سازی

relationship building

فرایند آگاهانه و فعال برای ایجاد، تقویت و حفظ پیوندهای عاطفی و اجتماعی مثبت با دیگران است. این مهارت شامل توانایی همدلی، ارتباط مؤثر و حل تعارضات برای ایجاد اعتماد متقابل می‌باشد. در روان‌شناسی، ارتباط‌سازی سالم پایه‌ای برای حمایت اجتماعی و سلامت روان محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: relationship building

روابط

ارزش‌های مشترک

Shared Values

ارزش‌های مشترک به باورها، اصول و معیارهای بنیادینی اشاره دارد که دو یا چند فرد در یک رابطه یا گروه، آن‌ها را مهم و قابل‌احترام می‌دانند. این اشتراکات نقش کلیدی در همسویی اهداف، کاهش تعارضات و ایجاد حس تعلق و درک متقابل ایفا می‌کنند. وجود ارزش‌های مشترک معمولاً به پایداری و رضایت از روابط بین‌فردی کمک شایانی می‌کند.

نام‌های دیگر: ارزش‌های مشترک

روابط

ارزیابی تجربه مراجع

assessment of client experience

فرآیند نظام‌مند بررسی ادراکات، احساسات و برداشت‌های مراجع از وقایع زندگی و روند درمان است. این ارزیابی به درک عمیق‌تر از دنیای درونی فرد و نیازهای روان‌شناختی او کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: ارزیابی تجربه مراجع

روابط

ازدواج

Marriage

ازدواج یک نهاد اجتماعی و حقوقی است که رابطه‌ای پایدار و متعهدانه بین افراد را تعریف می‌کند و معمولاً با پیوندهای عاطفی و جنینی همراه است. از دیدگاه روان‌شناسی، این پیوند نقش مهمی در حمایت عاطفی، هویت فردی و بهزیستی روان‌شناختی ایفا می‌کند. کیفیت تعاملات زوجین و سازگاری آن‌ها تعیین‌کننده رضایت از زندگی در این بستر است.

نام‌های دیگر: ازدواج

روابط

اصالت درمانگر

Congruence

اصالت یا هم‌نوایی به معنای هماهنگی و یکپارچگی بین تجربه درونی، خودپنداره و رفتار ظاهری درمانگر است. در این حالت، درمانگر نقشی بازی نمی‌کند و احساسات و افکار خود را به‌صورت صادقانه و شفاف با مراجع در میان می‌گذارد. این ویژگی یکی از سه شرط کافی برای رشد شخصیتی در رویکرد راجرز محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: اصالت درمانگر

روابط

اعتباربخشی

Validation

اعتباربخشی به معنای پذیرش و تأیید احساسات، افکار یا تجربیات فرد به عنوان معتبر و قابل درک است، حتی اگر با دیدگاه درمانگر همسو نباشد. این مفهوم در رویکردهایی مانند درمان دیالکتیکی رفتاری (DBT) اهمیت ویژه‌ای دارد و پایه‌ای برای ایجاد رابطه درمانی امن و همدلانه است. با اعتباربخشی، فرد احساس می‌کند که شنیده و درک شده است.

نام‌های دیگر: اعتباربخشی

روابط

اعتبارسنجی

Validation

فرآیند پذیرش و تأیید تجربه درونی، احساسات یا افکار مراجع به گونه‌ای که او احساس کند شنیده و درک شده است. این تکنیک با هدف کاهش شدت هیجانات و تقویت اتحاد درمانی برای ایجاد فضای امن در درمان انجام می‌شود.

نام‌های دیگر: Validation

روابط

اعتماد

Trust

حس امنیت و اطمینان نسبت به صداقت، قابلیت اتکا و خیرخواهی دیگران است که در بسترهای اجتماعی و روابط بین‌فردی شکل می‌گیرد. این مفهوم زیربنای روابط نزدیک و تعاملات اجتماعی پایدار محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: اعتماد

روابط

اعتماد (رفتار اجتماعی)

Trust (Social Behavior)

یک انتظار یا باور مثبت نسبت به صداقت، قابلیت اطمینان و نیت خیرخواهانه دیگران در تعاملات اجتماعی است. اعتماد زیربنای شکل‌گیری روابط بین‌فردی سالم و همکاری در ساختارهای اجتماعی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: اعتماد (رفتار اجتماعی)

روابط

اعتماد اجتماعی

Social Trust

اعتماد اجتماعی گرایش عمومی به انتظار خیرخواهی و قابل‌اتکایی دیگران در تعاملات اجتماعی است. این مفهوم به عنوان سرمایه اجتماعی، همکاری و ثبات گروه‌ها را تسهیل کرده و کاهش آن می‌تواند منجر به بدبینی و انزوای اجتماعی شود.

نام‌های دیگر: اعتماد (در رفتار اجتماعی)

روابط

افراد دشوار

difficult people

در روان‌شناسی، اصطلاح «افراد دشوار» به الگوهای رفتاری تکرارشونده‌ای اشاره دارد که تعاملات اجتماعی را مختل کرده و باعث تنش یا رنج برای طرف مقابل می‌شود. این افراد ممکن است ویژگی‌هایی مانند خودمحوری، پرخاشگری منفعل یا عدم مسئولیت‌پذیری داشته باشند. درک مکانیسم‌های روان‌شناختی پشت این رفتارها به مدیریت بهتر روابط کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: difficult people

روابط

افراد مجرد

Single Individuals

این اصطلاح به افراد بالغی اطلاق می‌شود که در حال حاضر ازدواج نکرده‌اند یا شریک زندگی مشترک ندارند. در روان‌شناسی، مطالعه این گروه اغلب بر پویایی‌های روان‌شناختی، استقلال فردی و الگوهای سازگاری اجتماعی تمرکز دارد. این وضعیت می‌تواند تأثیرات متفاوتی بر سلامت روان و رضایت از زندگی داشته باشد.

نام‌های دیگر: افراد مجرد

روابط

الگوهای رابطه‌ای

Relational Patterns

شیوه‌ها و رویکردهای تکرارشونده‌ای هستند که افراد در تعامل و برقراری ارتباط با دیگران از خود نشان می‌دهند. این الگوها معمولاً ریشه در تجربیات گذشته و ساختارهای شخصیتی فرد دارند و بر کیفیت روابط اجتماعی اثر می‌گذارند.

نام‌های دیگر: الگوهای رابطه‌ای

روابط

الگوهای نقش

Role Patterns

الگوهای نقش به مجموعه‌ای از رفتارها، انتظارات و وظایف تکرارشونده اشاره دارد که افراد در یک سیستم اجتماعی یا رابطه ایفا می‌کنند. این الگوها تعیین می‌کنند که هر فرد چگونه با دیگران تعامل کرده و چه بخشی از دینامیک گروه یا رابطه را شکل می‌دهد. ثبات یا تغییر در این الگوها تأثیر مستقیمی بر تعادل و کارایی روابط دارد.

نام‌های دیگر: الگوهای نقش

روابط

امنیت دلبستگی

Attachment security

امنیت دلبستگی به الگوی مثبتی از پیوند عاطفی میان کودک و مراقب اصلی اشاره دارد که در آن کودک احساس اطمینان و در دسترس بودن مراقب را تجربه می‌کند. این حالت پایه‌ای برای کاوش محیط، تنظیم هیجانات و شکل‌گیری تصویر مثبت از خود و دیگران فراهم می‌سازد. کودکان با دلبستگی ایمن معمولاً انعطاف‌پذیری روان‌شناختی بالاتری در مواجهه با استرس نشان می‌دهند.

نام‌های دیگر: امنیت دلبستگی

روابط

انتظارات نقش

Role expectations

مجموعه باورها و پیش‌فرض‌هایی است که فرد یا جامعه از رفتار و وظایف یک شخص در یک موقعیت اجتماعی خاص دارد. این انتظارات تعیین‌کننده نحوه عملکرد فرد در تعاملات اجتماعی و ساختارهای سازمانی است.

نام‌های دیگر: انتظارات نقش

روابط

انتقال متقابل

countertransference

واکنش‌های عاطفی و ناخودآگاه درمانگر نسبت به بیمار که ناشی از انتقال تجربه‌های شخصی خود درمانگر به فرآیند درمان است. این پدیده در روان‌کاوی اهمیت ویژه‌ای دارد و تحلیل آن برای درک دینامیسم رابطه درمانی ضروری است.

نام‌های دیگر: انتقال متقابل

روابط

انتقال متقابل

Countertransference

واکنش‌های عاطفی، فکری و رفتاری درمانگر نسبت به مراجع است که می‌تواند ناشی از تجربه‌های پیشین یا تعارضات ناخودآگاه خود درمانگر باشد. این پدیده در فرآیند تحلیل رابطه درمانگر-مراجع نقش مهمی در درک دینامیک رابطه ایفا می‌کند.

نام‌های دیگر: Countertransference، countertransference

روابط

انزوای اجتماعی

Social isolation

وضعیتی عینی است که در آن فرد از نظر کمّی با شبکه‌های اجتماعی و روابط انسانی خود گسسته شده است. این حالت با تعداد اندک تماس‌های اجتماعی و عدم مشارکت در فعالیت‌های جمعی تعریف می‌شود. انزوای اجتماعی می‌تواند پیامدهای جدی بر سلامت روان و جسم فرد داشته باشد و اغلب با احساس تنهایی همراه نیست، هرچند ممکن است منجر به آن شود.

نام‌های دیگر: انزوای اجتماعی

روابط

انصاف

Fairness

اصطلاحی در روان‌شناسی اجتماعی و اخلاق که به توزیع عادلانه منابع، فرصت‌ها و پاداش‌ها میان افراد اشاره دارد. انصاف به درک فرد از عدالت و رعایت حقوق برابر در تعاملات بین‌فردی بستگی دارد.

نام‌های دیگر: انصاف

روابط