فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۳۲ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

تاب‌آوری خانواده

Family resilience

تاب‌آوری خانواده به توانایی یک نظام خانوادگی در مواجهه با بحران‌ها، استرس‌های شدید و تغییرات ناگهانی اشاره دارد. این مفهوم بر سازگاری مثبت و بازگشت به تعادل پس از فشارهای روانی تمرکز دارد. خانواده‌های تاب‌آور با استفاده از منابع درونی و بیرونی، از هم‌بستگی خود محافظت کرده و رشد اعضای خانواده را تسهیل می‌کنند.

نام‌های دیگر: Family resilience، family resilience

روابط

تجربه زیسته مراجع

Client's lived experience

مجموعهٔ احساسات، ادراکات و برداشت‌های شخصی مراجع از حوادث و رویدادهای زندگی‌اش است. این مفهوم بر اهمیت درک جهان از نگاه خودِ فرد تأکید دارد و زیربنای رویکردهای پدیدارشناختی در روان‌شناسی است.

نام‌های دیگر: تجربه زیسته مراجع

روابط

تجربه مراجع در روان‌درمانی

client experience in psychotherapy

مجموعه احساسات، ادراکات و برداشت‌های ذهنی فرد از فرآیند درمان و تعامل با درمانگر است. این تجربه شامل نحوه درک مراجع از تغییرات درونی و کیفیت رابطه درمانی در طول جلسات می‌شود.

نام‌های دیگر: تجربه مراجع در روان‌درمانی

روابط

تجربه هیجانی اصلاح‌گر

Corrective emotional experience

مفهومی است که به موقعیتی در رابطه درمانی اشاره دارد که در آن درمانگر واکنشی متفاوت و سازگارتر نسبت به انتظارات منفی مراجع نشان می‌دهد. این تجربه جدید به مراجع کمک می‌کند تا باورهای ناکارآمد و الگوهای تکرارشونده روابط خود را بازبینی و اصلاح کند. این فرآیند معمولاً منجر به کاهش علائم و بهبود عملکرد روانی می‌شود.

نام‌های دیگر: Corrective emotional experience

روابط

تجربه هیجانی اصلاحی

Corrective emotional experience

تجربه‌ای که در آن فرد در یک موقعیت جدید یا در رابطه با دیگری، واکنشی متفاوت از آنچه در گذشته انتظار داشته دریافت می‌کند. این تجربه می‌تواند الگوهای هیجانی ناسازگار قبلی را بازسازی کرده و به رشد روانی کمک کند.

نام‌های دیگر: تجربه هیجانی اصلاحی، تجربه‌ی هیجانی اصلاحی

روابط

تحقیر کردن

Belittling

تحقیر کردن رفتاری کلامی یا غیرکلامی است که در آن فرد با هدف تخریب ارزش، کرامت یا اعتماد‌به‌نفس طرف مقابل، او را کوچک و بی‌اهمیت جلوه می‌دهد. این رفتار در روابط ناسالم شایع است و می‌تواند به‌عنوان شکلی از خشونت روانی تلقی شود. پیامدهای آن شامل ایجاد احساس بی‌کفایتی، افسردگی و از دست دادن هویت مستقل در فرد قربانی است.

نام‌های دیگر: تحقیرکردن

روابط

ترس از ترک شدن

Fear of abandonment

یک الگوی هیجانی و اضطرابی است که در آن فرد با ترس مداوم از جدا شدن یا رها شدن توسط عزیزان یا وابستگان خود مواجه است. این ترس می‌تواند بر کیفیت روابط بین‌فردی و امنیت عاطفی تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: ترس از ترک شدن

روابط

ترس از صمیمیت

Fear of Intimacy

نوعی اضطراب یا گریز در روابط نزدیک است که فرد را از برقراری پیوندهای عاطفی عمیق و اشتراک‌گذاری خود با دیگران باز می‌دارد. این حالت معمولاً به دلیل تلاش برای محافظت از خود در برابر آسیب‌پذیری یا طرد شدن رخ می‌دهد.

نام‌های دیگر: ترس از صمیمیت

روابط

ترک گروه

Group abandonment

فرآیندی در روان‌درمانی گروهی که در آن یکی از اعضا یا درمانگر رابطه با گروه را قطع می‌کند. این پدیده می‌تواند منجر به بروز واکنش‌های هیجانی در سایر اعضا و بازنمایی مسائل دلبستگی در فضای گروه شود.

نام‌های دیگر: ترک گروه

روابط

تروماهای خانوادگی

family traumas

تجربیات آسیب‌زا و تکان‌دهنده‌ای که در بافت خانواده رخ می‌دهند و بر سلامت روان اعضای آن تأثیر می‌گذارند. این آسیب‌ها معمولاً شامل الگوهای رفتاری مخرب یا رویدادهای ناگوار در محیط خانه است.

نام‌های دیگر: تروماهای خانوادگی

روابط

تعارض

conflict

وضعیت یا فرآیندی که در آن دو یا چند طرف دارای اهداف، ارزش‌ها، نیازها یا منافع متضاد هستند و این تضاد منجر به ایجاد تنش می‌شود. تعارض می‌تواند در سطوح فردی، بین‌فردی یا اجتماعی بروز کند.

نام‌های دیگر: conflict

روابط

تعارض بین‌فردی

Interpersonal Conflict

تعارض بین‌فردی به وضعیت ناسازگاری، کشمکش یا اختلاف نظر میان دو یا چند فرد اشاره دارد که ناشی از تفاوت در اهداف، ارزش‌ها، نیازها یا ادراکات است. این پدیده می‌تواند آشکار یا پنهان باشد و بر کیفیت روابط تأثیر بگذارد. مدیریت صحیح آن نیازمند مهارت‌های ارتباطی و حل مسئله است تا به رشد رابطه کمک کند.

نام‌های دیگر: تعارض بین‌فردی

روابط

تعارض خانوادگی

Family Conflict

تعارض خانوادگی به وضعیت ناسازگاری، کشمکش و درگیری‌های مستمر یا مقطعی میان اعضای خانواده اشاره دارد که می‌تواند ناشی از تفاوت در ارزش‌ها، انتظارات یا شیوه‌های ارتباطی باشد. این پدیده شامل سطوح مختلفی از درگیری کلامی و رفتاری است که اگر مدیریت نشود، می‌تواند به ساختار و کارکرد سالم خانواده آسیب برساند.

نام‌های دیگر: تعارض خانوادگی

روابط

تعارض در رابطه دوستی

Friendship conflict

تعارض در رابطه دوستی به اختلاف‌نظرها، ناسازگاری‌ها یا درگیری‌هایی اشاره دارد که بین دو یا چند دوست رخ می‌دهد. این تعارضات می‌توانند ناشی از تفاوت در ارزش‌ها، سوءتفاهم‌ها یا رقابت باشند و اگر مدیریت نشوند، می‌توانند منجر به پایان دوستی شوند. مهارت‌های حل مسئله و ارتباط موثر نقش کلیدی در مدیریت این تعارضات دارند.

نام‌های دیگر: تعارض در رابطه دوستی

روابط

تعارض رابطه‌ای

Relational Conflict

تعارض رابطه‌ای به ناهماهنگی‌ها، کشمکش‌ها و تفاوت‌های دیدگاهی بین دو یا چند فرد در بستر یک رابطه نزدیک اشاره دارد. این تعارضات می‌توانند ناشی از نیازهای برآورده‌نشده، سبک‌های دلبستگی ناسازگار یا تفاوت‌های ارزشی باشند. مدیریت صحیح این تعارضات نقش حیاتی در حفظ سلامت رابطه و رشد فردی اعضای آن دارد.

نام‌های دیگر: تعارض رابطه‌ای

روابط

تعارض زناشویی

Marital Conflict

به اختلافات، کشمکش‌ها و ناهماهنگی‌های مداوم میان زوجین در رابطه گفته می‌شود که می‌تواند بر کیفیت زندگی مشترک اثر بگذارد. این تعارضات ممکن است ناشی از تفاوت در ارزش‌ها، سبک‌های ارتباطی یا مدیریت منابع باشد.

نام‌های دیگر: تعارض زناشویی

روابط

تعارض و آشتی

Conflict and Reconciliation

این مفهوم به فرآیند پویای مدیریت اختلافات و تلاش برای بازسازی روابط پس از درگیری اشاره دارد. تعارض به وجود تفاوت‌های ناسازگار در اهداف یا ارزش‌ها میان افراد یا گروه‌ها گفته می‌شود. آشتی به عنوان مرحلهٔ سازنده، شامل پذیرش مسئولیت، جبران خسارت و بازسازی اعتماد برای گذار از خصومت به همزیستی مسالمت‌آمیز است.

نام‌های دیگر: تعارض و آشتی

روابط

تعلق

Sense of Belonging

تعلق یا حس تعلق، احساس درونی فرد مبنی بر پذیرفته شدن، ارزشمند بودن و عضویت در یک گروه یا جامعه است. این نیاز روان‌شناختی اساسی، نقش مهمی در سلامت روان، انگیزش و رفاه کلی افراد دارد. احساس تعلق قوی در محیط‌های کاری یا آموزشی، به کاهش احساس انزوا و افزایش همکاری و تعهد منجر می‌شود.

نام‌های دیگر: تعلق

روابط

تفاوت‌های میان‌فرهنگی

Intercultural differences

اشاره به تفاوت‌های موجود در ارزش‌ها، باورها، هنجارها و شیوه‌های رفتاری میان گروه‌های مختلف فرهنگی دارد. این تفاوت‌ها بر نحوه تعامل افراد و درک آن‌ها از جهان تأثیرگذار است.

نام‌های دیگر: تفاوت‌های میان‌فرهنگی

روابط

تفاوت‌های نژادی و قومی

Racial and ethnic differences

به ویژگی‌های زیستی و فرهنگی متمایز میان گروه‌های انسانی بر اساس ویژگی‌های ظاهری یا میراث فرهنگی اشاره دارد. این تفاوت‌ها می‌تواند بر تجربه روان‌شناختی و اجتماعی افراد تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: تفاوت‌های نژادی و قومی

روابط

تفسیر ارتباط همسران

Spousal communication interpretation

فرآیند ذهنی که در آن افراد، معنا و پیام‌های نهفته در تعاملات کلامی و غیرکلامی شریک زندگی خود را تحلیل می‌کنند. این تفسیر می‌تواند بر اساس سوگیری‌های شناختی یا تجربه‌های پیشین، مثبت یا منفی باشد.

نام‌های دیگر: تفسیر ارتباط همسران

روابط

تقابل متقابل

Reciprocity (cultural anthropology)

اصلی بنیادین در تعاملات انسانی که بر مبنای تبادل دوجانبه و بازگشت فایده استوار است. در روان‌شناسی روابط، این اصل پایه‌ای برای ایجاد اعتماد، تعادل و تداوم پیوندهای اجتماعی محسوب می‌شود. نقض این اصل می‌تواند منجر به احساس بی‌عدالتی و فروپاشی رابطه گردد.

نام‌های دیگر: Reciprocity (cultural anthropology)

روابط

تماس بین‌گروهی

Intergroup Contact

تماس بین‌گروهی نظریه‌ای در روان‌شناسی اجتماعی است که بیان می‌کند تعامل مستقیم و مثبت میان اعضای گروه‌های مختلف می‌تواند پیش‌داوری‌ها و تعصبات را کاهش دهد. این رویکرد بر اساس شرایطی مانند هدف مشترک و حمایت نهادی برای کاهش تنش‌های گروهی طراحی شده است. تماس مؤثر نیازمند برابری در موقعیت اجتماعی و تعامل شخصی است.

نام‌های دیگر: تماس بین‌گروهی

روابط

تنظیم دستور جلسه

Agenda setting

فرآیندی در روان‌شناسی گروه‌ها و مدیریت که طی آن موضوعات و اولویت‌های مورد بحث در یک نشست مشخص می‌شود. این کار به سازماندهی ساختارمند تعاملات گروهی و تمرکز بر اهداف تعیین‌شده کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: تنظیم دستور جلسه

روابط

تنوع

diversity

تنوع به وجود تفاوت‌های معنادار میان افراد یا گروه‌ها در ویژگی‌هایی مانند نژاد، قومیت، جنسیت، مذهب و باورها اشاره دارد. در روان‌شناسی، درک تنوع برای پذیرش تفاوت‌ها و کاهش پیش‌داوری‌ها اهمیت دارد. جامعه‌های متنوع چالش‌ها و فرصت‌های خاصی را در تعاملات اجتماعی ایجاد می‌کنند.

نام‌های دیگر: diversity

روابط

تنوع زبانی

Linguistic diversity

تنوع زبانی به وجود زبان‌ها و گویش‌های مختلف در یک جامعه یا محیط اشاره دارد که بر ارتباطات و درک متقابل تأثیر می‌گذارد. در روان‌شناسی، این موضوع بر نحوه شکل‌گیری تفکر، حافظه و هویت از طریق زبان تمرکز دارد. توجه به تنوع زبانی برای برقراری ارتباط مؤثر و کاهش سوءتفاهم‌های فرهنگی اهمیت دارد.

نام‌های دیگر: تنوع زبانی

روابط

تنوع فرهنگی

Cultural diversity

تنوع فرهنگی به وجود و تعامل گروه‌های انسانی با پیشینه‌های فرهنگی، ارزش‌ها و هنجارهای متفاوت در یک جامعه اشاره دارد. در روان‌شناسی، این مفهوم بر تأثیرات فرهنگ بر رفتار، شناخت و سلامت روان تأکید می‌کند. درک تنوع فرهنگی برای ارائه خدمات روان‌شناختی حساس و کارآمد ضروری است.

نام‌های دیگر: Cultural diversity، cultural diversity

روابط

تنهایی

Loneliness

تنهایی یک تجربهٔ ذهنی و دردناک است که ناشی از شکاف میان روابط اجتماعی مطلوب و روابط واقعی فرد است. این حالت لزوماً به معنای انزوای فیزیکی نیست، بلکه احساس بیگانگی و عدم ارتباط عمیق با دیگران را در بر می‌گیرد. تنهایی مزمن می‌تواند با مشکلات سلامت روان و جسمی مرتبط باشد و نیازمند توجه و مداخلهٔ روان‌شناختی است.

نام‌های دیگر: تنهایی

روابط

توجه مثبت بدون قید و شرط

Unconditional Positive Regard

توجه مثبت بدون قید و شرط به معنای پذیرش کامل و بی‌قضاوت فرد، صرف‌نظر از رفتارها یا احساسات اوست. این نگرش درمانی به مراجع اجازه می‌دهد تا بخش‌های سرکوب‌شده یا ناشناخته شخصیت خود را بپذیرد. این اصل پایه‌ای برای ایجاد اعتماد و رشد روانی در فضای درمانی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: توجه مثبت بدون قید و شرط

روابط

توجه مثبت به مراجع

Unconditional Positive Regard

توجه مثبت به مراجع یا پذیرش بی‌قید و شرط، پذیرش کامل و محبت‌آمیز فرد بدون قضاوت یا شرط‌وبند است. این رویکرد فضایی امن ایجاد می‌کند تا مراجع بتواند بدون ترس از طرد شدن، خود واقعی‌اش را ابراز کند. این اصل بنیادی در رویکرد انسان‌محور کارل راجرز برای رشد شخصیت ضروری است.

نام‌های دیگر: توجه مثبت به مراجع

روابط

توجه مثبت بی‌قیدوشرط

unconditional positive regard

نگرشی در روان‌درمانی که در آن درمانگر بدون قضاوت و پذیرش کامل شخصیت مراجع، با او برخورد می‌کند. این رویکرد بر ارزش ذاتی فرد تأکید دارد و فضایی امن برای رشد شخصی فراهم می‌سازد.

نام‌های دیگر: توجه مثبت بی‌قیدوشرط

روابط

تیم

Team

گروهی از افراد است که برای دستیابی به یک هدف مشترک با هم همکاری می‌کنند. اعضای تیم معمولاً دارای نقش‌ها و مسئولیت‌های مکمل یکدیگر هستند تا کارایی گروهی افزایش یابد.

نام‌های دیگر: تیم

روابط