فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۴۹ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۱

آرام‌سازی پیش‌رونده عضلانی

Progressive Muscle Relaxation

یک تکنیک کاهش استرس مبتنی بر تمرکز بر بدن است که در آن فرد با منقبض و سپس رها کردن گروه‌های مختلف عضلانی، به آرامش جسمی و ذهنی دست می‌یابد. این روش برای کاهش تنش‌های فیزیولوژیک و اضطراب بسیار مؤثر است.

نام‌های دیگر: آرامسازی پیش‌رونده عضلانی

رویکردها و روش‌های درمانی

آموزش شبیه‌سازی‌شده

Simulation training

یک روش آموزشی که در آن شرایط واقعی در محیطی کنترل‌شده و مصنوعی بازسازی می‌شود تا مهارت‌های عملی و شناختی تمرین شوند. این روش در روان‌شناسی برای آموزش مهارت‌های اجتماعی یا مواجهه با ترس‌ها به‌کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Simulation training

رویکردها و روش‌های درمانی

اتّحاد درمانی

therapeutic alliance

اتّحاد درمانی به رابطهٔ مشارکتی و همدلانه میان درمانگر و مراجع اشاره دارد که بر پایهٔ اعتماد متقابل، توافق بر سر اهداف درمان و همسویی در روش‌های مداخله استوار است. این سازه یکی از قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده‌های موفقیت درمان در رویکردهای مختلف روان‌درمانی محسوب می‌شود. کیفیت این پیوند فرآیندی پویا است که در طول زمان شکل گرفته و تقویت می‌گردد.

نام‌های دیگر: اتحاد درمانی، therapeutic alliance، Therapeutic alliance

رویکردها و روش‌های درمانی

ارجاع

Referral

ارجاع فرآیندی است که در آن یک متخصص سلامت روان، مراجع را به متخصص یا خدمات دیگری ارجاع می‌دهد تا نیازهای او به‌طور جامع‌تر برآورده شود. این اقدام معمولاً زمانی انجام می‌شود که مسئله خارج از حیطه تخصص، صلاحیت یا امکانات درمانگر فعلی باشد. ارجاع صحیح نشان‌دهنده اخلاق حرفه‌ای و تعهد به بهزیستی مراجع است.

نام‌های دیگر: Referral

رویکردها و روش‌های درمانی

اگزیستانسیالیسم

Existentialism

اگزیستانسیالیسم یک مکتب فلسفی و روان‌شناختی است که بر وجود فردی، آزادی و مسئولیت شخصی در قبال انتخاب‌ها تأکید دارد. در روان‌درمانی اگزیستانسیال، تمرکز بر مواجهه با نگرش‌های وجودی مانند مرگ، تنهایی، بی‌معنایی و آزادی است. این رویکرد به مراجعان کمک می‌کند تا با پذیرش مسئولیت زندگی خود، به آن معنا و اصالت ببخشند.

نام‌های دیگر: Existentialism، existentialism

رویکردها و روش‌های درمانی

بازتوانی از راه دور

Telerehabilitation

بازتوانی از راه دور به ارائه خدمات توانبخشی و درمانی از طریق فناوری‌های ارتباطی و دیجیتال بدون نیاز به حضور فیزیکی بیمار و درمانگر اشاره دارد. این رویکرد در روان‌شناسی بالینی و عصب‌روان‌شناسی برای پیگیری بیماران، ارائه مداخلات شناختی-رفتاری و حمایت از بازگشت به عملکرد روزمره کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: Telerehabilitation

رویکردها و روش‌های درمانی

بهترین شیوه

Best practice

به روش‌ها یا تکنیک‌هایی اطلاق می‌شود که به عنوان استاندارد طلایی و مؤثرترین راهکارها در یک زمینه تخصصی شناخته شده‌اند. این شیوه‌ها معمولاً بر پایه شواهد پژوهشی و تجربه‌های موفق بالینی استوارند. استفاده از بهترین شیوه‌ها هدف ارتقای کیفیت خدمات و نتایج مداخلات است.

نام‌های دیگر: Best practice، best practices

رویکردها و روش‌های درمانی

تمرین تأملی

Reflective practice

تمرین تأملی فرآیندی است که در آن متخصصان یا افراد با بازنگری انتقادی در اقدامات و تجربیات خود، به یادگیری و بهبود عملکرد می‌پردازند. این مفهوم در روان‌شناسی بالینی و مشاوره برای توسعه مهارت‌های حرفه‌ای و خودآگاهی کاربرد دارد. تمرین تأملی شامل تحلیل احساسات، افکار و رفتارها در موقعیت‌های خاص است.

نام‌های دیگر: Reflective practice، reflective practice

رویکردها و روش‌های درمانی

خانواده‌درمانی

family therapy

خانواده‌درمانی رویکردی روان‌شناختی است که بر تعاملات و پویایی‌های درون خانواده به عنوان کانون اصلی مشکل یا منبع حمایت تمرکز دارد. در این روش، درمانگر به جای تمرکز صرف بر فرد، کل سیستم خانوادگی را بررسی می‌کند تا الگوهای ارتباطی ناکارآمد را اصلاح نماید. هدف نهایی، بهبود سلامت روان اعضا و تقویت انسجام و کارکرد خانواده است.

نام‌های دیگر: خانواده‌درمانی، family therapy، Family therapy

رویکردها و روش‌های درمانی

دارودرمانی

pharmacotherapy

دارودرمانی یا دارو درمانی به استفاده از داروهای شیمیایی برای درمان، پیشگیری یا کاهش علائم اختلالات روان‌شناختی و عصبی اطلاق می‌شود. این روش معمولاً توسط روانپزشکان تجویز شده و اغلب در کنار روان‌درمانی برای بهبود عملکرد و کاهش رنج بیمار به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: دارودرمانی

رویکردها و روش‌های درمانی

درمان

treatment

درمان به مجموعه‌ای از اقدامات و مداخلات ساختاریافته اطلاق می‌شود که با هدف کاهش علائم بیماری، بهبود عملکرد روان‌شناختی یا حل مشکلات رفتاری انجام می‌گیرد. این فرآیند می‌تواند شامل روش‌های روان‌شناختی، دارویی یا ترکیبی باشد و تحت نظارت متخصصان سلامت روان صورت پذیرد. هدف نهایی درمان، ارتقای کیفیت زندگی و بازگشت فرد به تعادل روانی است.

نام‌های دیگر: treatment، Treatment

رویکردها و روش‌های درمانی

درمان دارویی

pharmacotherapy

رویکردی درمانی است که در آن از داروهای شیمیایی برای تعدیل تعادل مواد شیمیایی در مغز و کاهش علائم اختلالات روان‌شناختی استفاده می‌شود. این روش معمولاً توسط روان‌پزشکان تجویز شده و می‌تواند به تنهایی یا در ترکیب با روان‌درمانی برای مدیریت علائم به کار رود. هدف اصلی آن بهبود عملکرد روزمره و کاهش رنج ناشی از بیماری است.

نام‌های دیگر: درمان دارویی

رویکردها و روش‌های درمانی

درمان شناختی-رفتاری

Cognitive-Behavioral Therapy

درمان شناختی-رفتاری یک رویکرد روان‌درمانی ساختاریافته است که بر شناسایی و تغییر الگوهای فکری ناکارآمد و رفتارهای سازگارانه تمرکز دارد. این روش بر این اصل استوار است که افکار، احساسات و رفتارها با یکدیگر در ارتباط تنگاتنگی هستند. با اصلاح این الگوها، علائم روان‌شناختی کاهش یافته و بهبودی پایدار حاصل می‌شود.

نام‌های دیگر: شناختی-رفتاری

رویکردها و روش‌های درمانی

درمان شناختی-رفتاری

cognitive behavior therapy

درمان شناختی-رفتاری رویکردی روان‌درمانی ساختاریافته است که بر شناسایی و تغییر الگوهای فکری ناکارآمد و رفتارهای سازگارانه متمرکز است. این روش با فرض ارتباط متقابل میان افکار، احساسات و رفتارها، به فرد کمک می‌کند تا با اصلاح باورهای غیرمنطقی، رنج روان‌شناختی خود را کاهش دهد. اثربخشی این درمان برای طیف وسیعی از اختلالات خلقی و اضطرابی مورد تأیید پژوهش‌هاست.

نام‌های دیگر: cognitive behavior therapy

رویکردها و روش‌های درمانی

درمان شناختی-رفتاری برای روان‌پریشی

CBT for psychosis

رویکردی روان‌درمانی است که به افراد مبتلا به روان‌پریشی کمک می‌کند تا با تغییر الگوهای فکری ناکارآمد، با علائم خود بهتر کنار بیایند. این روش بر پذیرش واقعیت‌های درونی و کاهش پریشانی ناشی از توهم یا هذیان تمرکز دارد. CBT به عنوان مکمل دارو درمانی، به بهبود عملکرد اجتماعی و کاهش عوارض بیماری کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: CBT روان‌پریشی

رویکردها و روش‌های درمانی

درمان طرحواره‌ای هیجانی

emotion schema therapy

یک رویکرد درمانی ترکیبی است که بر اصلاح طرحواره‌های هیجانی ناکارآمد و بازسازی الگوهای پاسخ‌دهی عاطفی تمرکز دارد. این روش با هدف بهبود تنظیم هیجانی و تغییر ساختارهای ذهنی که باعث بروز مشکلات روان‌شناختی می‌شوند، طراحی شده است.

نام‌های دیگر: emotion schema therapy

رویکردها و روش‌های درمانی

درمان نگهدارنده

Maintenance Treatment

درمان نگهدارنده مرحله‌ای از مداخله بالینی است که پس از تثبیت علائم حاد آغاز می‌شود تا از عود مجدد بیماری جلوگیری کند. این رویکرد معمولاً شامل ادامه درمان دارویی یا روان‌شناختی با دوزهای تثبیت‌کننده برای مدت طولانی‌مدت است. هدف اصلی آن حفظ عملکرد روانی فرد و پیشگیری از بازگشت علائم در دوره‌های پایدار است.

نام‌های دیگر: درمان نگهدارنده

رویکردها و روش‌های درمانی

دستوری

Directive

صفتی است که به رویکردها یا روش‌هایی اشاره دارد که ساختارمند، هدف‌مند و توسط درمانگر یا مربی هدایت می‌شوند. در این سبک، متخصص نقش فعال‌تری ایفا کرده و مسیر مداخله را مشخص می‌کند. این رویکرد در مقابل روش‌های غیردستوری یا اکتشافی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: Directive

رویکردها و روش‌های درمانی

ذهن‌آگاهی

mindfulness

ذهن‌آگاهی به معنای توجه آگاهانه و بدون قضاوت به تجربیات لحظه حال است. این مفهوم شامل پذیرش افکار، احساسات و حس‌های بدنی همان‌گونه که هستند، بدون تلاش برای تغییر آن‌ها می‌باشد. تمرین ذهن‌آگاهی معمولاً با هدف افزایش خودآگاهی و کاهش واکنش‌های خودکار منفی انجام می‌شود.

نام‌های دیگر: ذهن‌آگاهی، mindfulness، Mindfulness

رویکردها و روش‌های درمانی

روان‌پزشکی

psychiatry

شاخه‌ای از پزشکی است که بر پیشگیری، تشخیص و درمان اختلالات روانی، عاطفی و رفتاری تمرکز دارد. روان‌پزشکان پزشکانی هستند که صلاحیت تجویز دارو و انجام روش‌های بیولوژیکی درمانی را دارند. این رشته رویکردی جامع شامل مداخلات دارویی، روان‌درمانی و حمایتی را برای بهبود سلامت روان بیماران به کار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: روان‌پزشکی

رویکردها و روش‌های درمانی

روان‌پزشکی نوجوانی

Adolescent psychiatry

روان‌پزشکی نوجوانی شاخه‌ای تخصصی از روان‌پزشکی است که بر تشخیص، ارزیابی و درمان اختلالات روانی و عاطفی در دوره نوجوانی تمرکز دارد. این حوزه با توجه به تغییرات سریع بیولوژیکی، شناختی و اجتماعی در این دوره رشد، رویکردهای درمانی ویژه‌ای را به کار می‌گیرد. هدف اصلی آن کمک به نوجوانان برای سازگاری بهتر با چالش‌های رشدی و پیشگیری از عوارض بلندمدت اختلالات روانی است.

نام‌های دیگر: Adolescent psychiatry

رویکردها و روش‌های درمانی

روان‌درمانگر

Psychotherapist

روان‌درمانگر متخصصی است که با استفاده از روش‌های علمی و بالینی، به افراد در مدیریت مشکلات هیجانی، رفتاری و شناختی کمک می‌کند. این حرفه بر ایجاد رابطه درمانی ایمن و حمایت‌گر تمرکز دارد تا تغییرات مثبت در سبک زندگی و سازگاری روانی ایجاد شود. روان‌درمانگران ممکن است از رویکردهای مختلف مانند شناختی-رفتاری یا روان‌پویشی استفاده کنند.

نام‌های دیگر: psychotherapist، psychotherapists

رویکردها و روش‌های درمانی

روان‌درمانی

psychotherapy

روان‌درمانی فرآیندی ساختاریافته است که در آن درمانگر و مراجع با استفاده از روش‌های علمی، بر مشکلات هیجانی، رفتاری و روانی تمرکز می‌کنند. هدف اصلی این مداخله، کاهش رنج روان‌شناختی، بهبود عملکرد روزمره و توسعه مهارت‌های مقابله‌ای است. این فرآیند از طریق گفت‌وگو و تکنیک‌های تخصصی، به تغییر الگوهای ناکارآمد کمک می‌کند.

نام‌های دیگر: روان‌درمانی، psychotherapy، Psychotherapy

رویکردها و روش‌های درمانی

روان‌درمانی گروهی

Group psychotherapy

یک روش درمانی است که در آن یک درمانگر با گروهی از افراد که دارای مسائل یا اهداف مشابه هستند، کار می‌کند. این رویکرد بر تعاملات بین‌فردی و حمایت اجتماعی در محیط درمان تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: Group psychotherapy

رویکردها و روش‌های درمانی

روان‌شناسی حقوقی

Legal psychology

روان‌شناسی حقوقی شاخه‌ای از روان‌شناسی است که به بررسی تعامل میان روان‌شناسی و سیستم قضایی می‌پردازد. این حوزه شامل مطالعات دربارهٔ اعتبار شهادت شهود، تصمیم‌گیری هیئت منصفه و روان‌شناسی مجرمان است.

نام‌های دیگر: Legal psychology

رویکردها و روش‌های درمانی

روان‌شناسی خانواده

Family Psychology

روان‌شناسی خانواده شاخه‌ای از روان‌شناسی است که بر دینامیک‌ها، الگوهای تعاملی و سلامت روانی اعضای یک خانواده تمرکز دارد. این حوزه به بررسی تأثیر ساختار و عملکرد خانواده بر رشد عاطفی و رفتاری افراد می‌پردازد. مداخلات در این زمینه معمولاً بر بهبود ارتباطات و حل تعارضات بین‌فردی در بستر خانواده تأکید دارند.

نام‌های دیگر: روان‌شناسی خانواده، روانشناسی خانواده

رویکردها و روش‌های درمانی

روان‌کاوی

psychoanalysis

رویکردی در روان‌شناسی که بر بررسی فرآیندهای ناخودآگاه و تجربیات دوران کودکی برای درک ساختار شخصیت تأکید دارد. این روش به دنبال کشف تعارضات روانی نهفته در ذهن برای بهبود سلامت روان است.

نام‌های دیگر: روان‌تحلیلی

رویکردها و روش‌های درمانی

رویکرد

approach

به مجموعه‌ای از اصول، نظریه‌ها و روش‌های سازمان‌یافته گفته می‌شود که یک مکتب یا متخصص برای مطالعه و تبیین پدیده‌های روان‌شناختی به کار می‌گیرد. رویکردها چارچوب نظری زیربنایی برای درک رفتار و فرآیندهای ذهنی هستند.

نام‌های دیگر: approach

رویکردها و روش‌های درمانی

زوج‌درمانی

couple therapy

زوج‌درمانی یک فرآیند درمانی است که به زوج‌ها کمک می‌کند تا مشکلات ارتباطی و هیجانی خود را شناسایی و حل کنند. این رویکرد بر بهبود تعاملات، افزایش همدلی و بازسازی اعتماد بین شرکای زندگی تمرکز دارد. زوج‌درمانی می‌تواند به زوج‌ها کمک کند تا الگوهای ناکارآمد رفتاری را تغییر داده و کیفیت رابطه خود را ارتقا بخشند.

نام‌های دیگر: زوج‌درمانی، couple therapy، زوج درمانی

رویکردها و روش‌های درمانی

طرحواره‌درمانی

Schema Therapy

یک رویکرد رویکردی جامع و تلفیقی است که الگوهای عمیق و ریشه‌دار شناختی، هیجانی و رفتاری را هدف قرار می‌دهد. این روش با ترکیب عناصر شناختی، رفتاری و تجربه‌ای، به اصلاح طرحواره‌های ناسازگار در شخصیت فرد می‌پردازد.

نام‌های دیگر: طرحواره‌درمانی، schema therapy، طرحواره درمانی، Schema therapy

رویکردها و روش‌های درمانی

طرحواره‌های ناسازگار اولیه

early maladaptive schemas

الگوهای عمیق کلی و پایداری از خود هستند که در دوران کودکی یا نوجوانی شکل گرفته و در طول زندگی تکرار می‌شوند. این طرحواره‌ها معمولاً بر اساس نیازهای هیجانی برآورده نشده ایجاد شده اند و در تعاملات فرد با خود و دیگران نقش ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: طرحواره‌های ناسازگار اولیه، early maladaptive schemas، Early Maladaptive Schema

رویکردها و روش‌های درمانی

عمل مبتنی بر شواهد

evidence-based practice

رویکردی در ارائه خدمات روان‌شناختی که بر استفاده از بهترین یافته‌های پژوهشی معتبر، ویژگی‌های بالینی متخصص و ارزش‌های مراجع استوار است. این روش با هدف افزایش اثربخشی مداخلات و تصمیم‌گیری‌های علمی در درمان انجام می‌شود.

نام‌های دیگر: evidence-based practice، Evidence-based practice

رویکردها و روش‌های درمانی

عمل مبتنی بر شواهد

evidence-based practice

رویکردی در روان‌شناسی است که در آن تصمیمات بالینی و مداخلات بر پایه بهترین شواهد علمی موجود، ویژگی‌های مراجع و تخصص بالینی اتخاذ می‌شود. این روش با هدف افزایش دقت و اثربخشی اقدامات درمانی به‌کار می‌رود.

نام‌های دیگر: عمل مبتنی بر شواهد

رویکردها و روش‌های درمانی

عملکرد بالینی

Clinical Practice

عملکرد بالینی به فعالیت‌های حرفه‌ای روان‌شناسان بالینی در زمینه ارزیابی، تشخیص و مداخله در اختلالات روان‌شناختی اشاره دارد. این فرآیند بر اساس اصول علمی و شواهد پژوهشی شکل می‌گیرد و هدف آن بهبود سلامت روان مراجعین است. عملکرد بالینی نیازمند رعایت اخلاق حرفه‌ای و دانش به‌روز است.

نام‌های دیگر: Clinical Practice، clinical practice

رویکردها و روش‌های درمانی

کارکردگرایی

Functionalism

کارکردگرایی مکتبی است که در پاسخ به ساختارگرایی و تحت تأثیر نظریه‌های داروینی شکل گرفت. ویلیام جیمز از چهره‌های محوری این مکتب در آمریکا است. این رویکرد به جای تمرکز بر ساختار آگاهی، به کارکرد و هدف فرآیندهای ذهنی و رفتار در سازگاری با محیط می‌پردازد. کارکردگرایی تأثیر عمیقی بر روان‌شناسی تربیتی و کاربردی گذاشت.

نام‌های دیگر: کارکردگرایی

رویکردها و روش‌های درمانی

کارکردگرایی

functionalism

کارکردگرایی مکتبی است که تحت تأثیر چارلز داروین، بر بررسی کارکرد آگاهی و رفتار در سازگاری انسان با محیط تمرکز دارد. ویلیام جیمز از چهره‌های شاخص این جریان است که به جای ساختار ذهن، به چگونگی عملکرد آن در بقا و تطبیق توجه می‌کرد. این دیدگاه نقش مهمی در گسترش روان‌شناسی تطبیقی و کاربردی ایفا کرد.

نام‌های دیگر: functionalism

رویکردها و روش‌های درمانی

کوچینگ (مربی‌گری)

Coaching

یک فرآیند حمایتی و هدایت‌گرانه است که با هدف ارتقای مهارت‌ها، بهبود عملکرد و دستیابی به اهداف مشخص در حوزه‌های مختلف انجام می‌شود. این رویکرد بر توانمندسازی فرد و خودآگاهی تمرکز دارد تا پتانسیل‌های موجود شکوفا شوند.

نام‌های دیگر: Coaching، coaching

رویکردها و روش‌های درمانی

مداخلات چندسطحی

multilevel interventions

رویکردی در طراحی برنامه‌های حمایتی که بر سطوح مختلف، از فرد و خانواده گرفته تا گروه‌های اجتماعی و ساختارهای کلان، تمرکز دارد. این مداخلات با هدف اثرگذاری هم‌زمان بر عوامل مختلف محیطی و فردی انجام می‌شوند.

نام‌های دیگر: multilevel interventions

رویکردها و روش‌های درمانی

مداخلات روان‌شناسی

psychological interventions

اقدامات و برنامه‌های ساختارمندی که توسط متخصصان برای تغییر رفتار، بهبود وضعیت هیجانی یا اصلاح فرآیندهای شناختی انجام می‌شود. این مداخلات بر پایه اصول علمی و نظریه‌های روان‌شناختی طراحی می‌گردند.

نام‌های دیگر: مداخلات روانشناسی

رویکردها و روش‌های درمانی

مشاوره روان‌شناختی

Psychological counseling

یک فرآیند حمایتی و تخصصی که در آن متخصص با هدف بهبود سلامت روان، حل مشکلات روزمره یا تسهیل رشد فردی با مراجع گفتگو می‌کند. این رویکرد بر توانمندسازی فرد و بهبود سازگاری تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: Psychological counseling، psychological counseling

رویکردها و روش‌های درمانی

موسیقی‌درمانی

music therapy

استفاده نظام‌مند از موسیقی و عناصر آن در یک رابطه درمانی برای رسیدن به اهداف فردی، گروهی، جسمی، شناختی یا اجتماعی. این حوزه علمی بر تعامل میان ویژگی‌های موسیقایی و پاسخ‌های روان‌شناختی تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: موسیقی‌درمانی، موسیقی درمانی، موسیقی‌‌درمانی

رویکردها و روش‌های درمانی

موسیقی‌درمانی

Music Therapy

رویکردی درمانی که در آن از موسیقی و عناصر آن برای رسیدن به اهداف فردی، بهبود سلامت روانی و جسمی و تقویت ارتباطات استفاده می‌شود. این روش می‌تواند شامل گوش دادن فعال یا مشارکت در خلق موسیقی باشد.

نام‌های دیگر: Music Therapy، music therapy، Music therapy

رویکردها و روش‌های درمانی

موسیقی‌درمانی فعال

active music therapy

رویکردی در موسیقی‌درمانی که در آن مراجع به جای شنیدن صرف، مستقیماً در فرآیندهای موسیقایی مانند نواختن، آواز خواندن یا ریتم‌گیری مشارکت می‌کند. این فعالیت‌ها با هدف بهبود عملکردهای روانی و جسمی انجام می‌شود.

نام‌های دیگر: موسیقی درمانگری فعال

رویکردها و روش‌های درمانی

موسیقی‌درمانی فعال‌پذیر

receptive-active music therapy

یک رویکرد ترکیبی در موسیقی‌درمانی که هم شامل گوش دادن هدفمند به موسیقی (پذیرنده) و هم مشارکت مستقیم در خلق موسیقی (فعال) است. این روش از ترکیب تجربه‌های شنیداری و اجرایی برای رسیدن به اهداف درمانی بهره می‌برد.

نام‌های دیگر: موسیقی درمانگری فعال‌پذیر

رویکردها و روش‌های درمانی

نظریه شناختی-اجتماعی

social cognitive theory

این نظریه که توسط آلبرت بندورا توسعه یافته است، بر تعامل دوسویه میان عوامل فردی، رفتار و محیط تأکید دارد. طبق این دیدگاه، یادگیری از طریق مشاهده الگوها و باور به توانایی‌های خود در انجام رفتارهای خاص (خودکارآمدی) صورت می‌گیرد. افراد نه تنها تحت تأثیر محیط هستند، بلکه با انتخاب و تغییر محیط خود نیز بر سرنوشت خویش اثر می‌گذارند.

نام‌های دیگر: نظریه‌ی شناختی-اجتماعی

رویکردها و روش‌های درمانی

نمایش دادن

EXPOSE

در روان‌شناسی، به معنای قرار دادن فرد یا موضوع در معرض یک محرک، موقعیت یا تجربه خاص است. این فرآیند می‌تواند بخشی از روش‌های درمانی مانند مواجهه‌درمانی باشد که در آن فرد با ترس‌های خود روبرو می‌شود. همچنین در پژوهش‌ها به معنای آشکار کردن داده‌ها یا نتایج برای بررسی عمومی به کار می‌رود. هدف اصلی، افزایش آگاهی یا تغییر واکنش‌های هیجانی و رفتاری است.

نام‌های دیگر: EXPOSE

رویکردها و روش‌های درمانی

واقعیت افزوده

Augmented reality

واقعیت افزوده فناوری‌ای است که اطلاعات دیجیتالی مانند تصاویر، صدا یا متن را بر روی محیط فیزیکی واقعی در لحظه نمایش می‌دهد. در روان‌شناسی، این فناوری به‌ویژه برای درمان فوبیاها، اختلال استرس پس از سانحه و آموزش مهارت‌های اجتماعی مورد استفاده قرار می‌گیرد. واقعیت افزوده با ایجاد محیط‌های کنترل‌شده، به بیماران امکان می‌دهد تا در فضایی ایمن با محرک‌های ترسناک مواجه شوند.

نام‌های دیگر: Augmented reality، augmented reality

رویکردها و روش‌های درمانی

واقعیت مجازی

Virtual reality

واقعیت مجازی فناوری‌ای است که محیطی شبیه‌سازی‌شده و تعاملی را از طریق تجهیزات نمایشی ایجاد می‌کند تا کاربر احساس حضور در آن فضا را تجربه کند. در روان‌شناسی، این ابزار برای درمان فوبیاها، مدیریت استرس و آموزش مهارت‌های اجتماعی کاربرد گسترده‌ای دارد. این فناوری با تحریک حواس متعدد، بازخوردی غنی و کنترل‌شده برای مداخلات بالینی فراهم می‌آورد.

نام‌های دیگر: Virtual reality، virtual reality

رویکردها و روش‌های درمانی

یادگیری مبتنی بر مسئله

Problem-based learning

رویکردی آموزشی فعال است که در آن یادگیری از طریق تجربهٔ حل مسائل واقعی و پیچیده آغاز می‌شود. در این روش، مسئله محرک اصلی یادگیری است و فراگیران با همکاری گروهی، دانش لازم را برای تحلیل و حل آن کسب می‌کنند. این شیوه بر توسعهٔ مهارت‌های تفکر انتقادی، حل مسئله و یادگیری خودگردان تأکید دارد و نقش معلم را به تسهیل‌گر تغییر می‌دهد.

نام‌های دیگر: Problem-based learning، problem-based learning

رویکردها و روش‌های درمانی