فکر بنیان

واژه‌نامهٔ یکپارچهٔ روان‌شناسی

اصطلاحات فارسی و انگلیسی، تعریف‌های علمی بازنویسی‌شده و پیوند آثار مرتبط در بانک‌های فکر بنیان. نشانی اصلی واژه‌نامه

۲۲۶ اصطلاح منتشرشده · صفحهٔ ۱ از ۳

آزار و اذیت

Persecution

احساس یا باور به اینکه فرد مورد حمله، بی‌عدالتی یا تعقیب قرار گرفته است. این مفهوم می‌تواند در بافت‌های اجتماعی یا در قالب پندارهای پارانوئید در برخی ساختارهای شخصیتی مشاهده شود.

نام‌های دیگر: Persecution

شخصیت

آسیب‌شناسی شخصیت

Personality pathology

آسیب‌شناسی شخصیت به الگوهای پایدار و ناسازگار در عملکرد روانی اشاره دارد که منجر به رنج یا اختلال عملکرد می‌شود. این الگوها شامل ناهنجاری‌هایی در ادراک، تنظیم هیجان، کنترل تکانه و روابط بین‌فردی هستند. این وضعیت معمولاً ریشه در ساختار ناسالم شخصیت دارد و نیازمند مداخله تخصصی است.

نام‌های دیگر: Personality pathology، personality pathology

شخصیت

احساس ارزشمندی خویشتن

Self-worth

باور درونی فرد نسبت به ارزش ذاتی و شایستگی‌های او به عنوان یک انسان است. این مفهوم فراتر از دستاوردهای بیرونی رفته و به احساس لیاقت و احترام به خود اشاره دارد. احساس ارزشمندی پایدار، پایه‌ای برای سلامت روان و تاب‌آوری در برابر شکست‌هاست و معمولاً در دوران کودکی و از طریق تعاملات اولیه شکل می‌گیرد.

نام‌های دیگر: احساس ارزشمندی خویشتن

شخصیت

احساس حقارت و جبران

Inferiority and Compensation

مکانیسمی روانی که در آن فرد برای مقابله با احساس کمبود یا نقص‌های درونی، به تلاش برای رسیدن به برتری یا جبران آن نقص‌ها روی می‌آورد. این فرآیند می‌تواند راهی برای حفظ عزت‌نفس یا تلاشی برای بازسازی خودپنداره باشد.

نام‌های دیگر: احساس حقارت و جبران

شخصیت

اختلاف یونگ و فروید

Jung-Freud Divergence

تفاوت‌های نظری بنیادین میان کارل یونگ و زیگموند فروید بر سر ماهیت انرژی روانی و ناخودآگاه. این اختلاف بر سر نقش غریزه جنسی در مقابل مفاهیم گسترده‌تر روانی شکل گرفت.

نام‌های دیگر: اختلاف یونگ و فروید

شخصیت

اختلال شخصیت

Personality Disorder

الگوی پایدار و انعطارناپذیر از تجربه و رفتار درونی است که به‌طور قابل‌توجهی با انتظارات فرهنگی فرد تفاوت دارد. این الگوها در شناخت، هیجان، کنترل تکانه و روابط بین‌فردی نمود می‌یابند و باعث رنج یا اختلال عملکرد می‌شوند. این اختلالات معمولاً در نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز شده و ثابت باقی می‌مانند.

نام‌های دیگر: اختلال شخصیت

شخصیت

اختلال شخصیت اجتنابی

Avoidant personality disorder

اختلال شخصیت اجتنابی یک الگوی پایدار از احساس ناکافی‌بودن، حساسیت شدید به ارزیابی منفی و اجتناب از فعالیت‌های اجتماعی است. افراد مبتلا به شدت تمایل به ارتباط با دیگران دارند، اما ترس از طرد شدن و شرمساری مانع از برقراری روابط می‌شود. این الگو از اوایل بزرگسالی آغاز شده و در زمینه‌های مختلف اجتماعی و شغلی تداوم دارد.

نام‌های دیگر: اختلال شخصیت اجتنابی

شخصیت

اختلال شخصیت سادیستی

Sadistic personality disorder

الگوی پایدار و مزمن از رفتار که در آن فرد از اعمال درد، تحقیر یا رنج دیگران برای کسب لذت یا احساس قدرت استفاده می‌کند. این ویژگی شخصیتی با رفتارهای سلطه‌جویانه و خشونت‌آمیز در تعاملات اجتماعی همراه است.

نام‌های دیگر: Sadistic personality disorder

شخصیت

اختلال شخصیت مرزی

Borderline personality disorder (BPD)

اختلال شخصیت مرزی با الگوی گسترده‌ای از ناپایداری شدید در تنظیم هیجان، روابط بین‌فردی و خودپنداره همراه است. افراد مبتلا معمولاً ترس شدیدی از رهاشدگی دارند و واکنش‌های هیجانی آن‌ها شدید و سریع تغییر می‌کند. این ناپایداری می‌تواند منجر به رفتارهای تکانشی و مشکلات جدی در حفظ ثبات روانی و اجتماعی شود.

نام‌های دیگر: اختلال شخصیت مرزی، borderline personality disorder، Borderline personality disorder، Borderline Personality Disorder

شخصیت

اختلال شخصیت مرزی

Borderline Personality Disorder

اختلال شخصیت مرزی (BPD) یک اختلال روان‌شناختی است که با ناپایداری شدید در خلق، خودپنداره، روابط بین‌فردی و رفتارهای تکانشی مشخص می‌شود. افراد مبتلا اغلب از ترس شدید طردشدگی رنج می‌برند و در تنظیم هیجانات خود مشکل دارند. این اختلال می‌تواند عملکرد اجتماعی و شغلی فرد را به شدت مختل کند.

نام‌های دیگر: BPD

شخصیت

اختلال شخصیت وسواسی ـ جبری

Obsessive-Compulsive Personality Disorder

اختلال شخصیت وسواسی-جبری (OCPD) یک الگوی پایدار از کمال‌گرایی و نیاز به کنترل است که در زمینه‌های مختلف عملکرد فرد را مختل می‌کند. برخلاف اختلال وسواسی-اجباری، این اختلال شامل افکار یا رفتارهای تکراری آزاردهنده نیست، بلکه بر سبک زندگی خشک و قاعده‌مند تأکید دارد. این الگو معمولاً از اواخر نوجوانی آغاز می‌شود.

نام‌های دیگر: اختلال شخصیت وسواسی ـ جبری

شخصیت

اختلال هویت

identity disorder

وضعیت روانی که در آن فرد دچار عدم انسجام در احساس خود از خویشتن، تداوم شخصیت یا ارزش‌های فردی می‌شود. این اختلال می‌تواند بر ادراک فرد از خود و تعاملات اجتماعی او تأثیر بگذارد.

نام‌های دیگر: اختلال هویت

شخصیت

اختلال هویت تجزیه‌ای

Dissociative Identity Disorder

وضعیت روانی پیچیده‌ای که در آن فرد دارای دو یا چند هویت یا شخصیت متمایز و پایدار است که به صورت متناوب بر رفتار و ادراک او کنترل دارند. این هویت‌ها معمولاً با گسستگی در حافظه و خودآگاهی همراه هستند.

نام‌های دیگر: اختلال هویت تجزیه‌ای

شخصیت

اختلالات شخصیت

Personality Disorders

اختلالات شخصیت الگوهای ناسازگار و پایدار از تجربه و رفتار هستند که به‌طور قابل‌توجهی با انتظارات فرهنگی فرد مغایرت دارند. این الگوها در شناخت، تنظیم هیجان و کنترل تکانه‌ها نمود می‌یابند و منجر به رنج یا اختلال عملکرد بالینی می‌شوند. تشخیص این اختلالات نیازمند بررسی طولانی‌مدت الگوهای رفتاری است تا از ویژگی‌های موقتی تمایز داده شود.

نام‌های دیگر: اختلالات شخصیت

شخصیت

اختلالات شخصیت

Personality disorders

الگوهای پایدار و انعطاپذیر از تجربه درونی و رفتار که به‌طور قابل‌توجهی با انتظارات فرهنگی تفاوت دارد و باعث رنج یا اختلال در عملکرد اجتماعی و شغلی می‌شود. این الگوها ثابت‌اند، سراسری هستند و ریشه در نارسایی‌های شناختی و هیجانی دارند.

نام‌های دیگر: Personality disorders، personality disorders

شخصیت

اختلالات شخصیت

Troubles de la personnalité

معادل فرانسوی اختلالات شخصیت که به الگوهای ناسازگار و پایدار رفتاری و روانی اشاره دارد. این اصطلاح در متون بین‌المللی برای توصیف شرایطی به کار می‌رود که در آن‌ها سبک‌های مقابله‌ای فرد با محیط، منجر به رنج شخصی یا آسیب به دیگران می‌شود.

نام‌های دیگر: Troubles de la personnalité

شخصیت

اختلالات شخصیت

Personality Disorders

الگوهای پایدار و انعطاف‌ناپذیر از تجربه درونی و رفتار که به‌وضوح از انتظارات فرهنگی انحراف دارند و باعث رنج یا اختلال در عملکرد فرد می‌شوند. این الگوها در ادراک، واکنش‌های هیجانی، کارکرد بین‌فردی و کنترل تکانه‌ها ظاهر شده و معمولاً از نوجوانی یا اوایل بزرگسالی آغاز می‌شوند.

نام‌های دیگر: Trastorns de la personalitat

شخصیت

اختلالات شخصیت

Personality Disorders

اختلالات شخصیت الگوهای ناسازگار و پایدار از تجربه و رفتار هستند که به‌طور قابل‌توجهی با انتظارات فرهنگی فرد متفاوت‌اند. این الگوها در شناخت، تنظیم هیجان و کنترل تکانه‌ها ظاهر شده و باعث رنج یا اختلال عملکرد می‌شوند. این الگوها انعط‌پذیری‌ناپذیر بوده و در طیف گسترده‌ای از موقعیت‌های شخصی و اجتماعی تداوم دارند.

نام‌های دیگر: مشکلات شخصیتی

شخصیت

اخلاق

Ethics

اخلاق به مجموعه‌ای از اصول، ارزش‌ها و معیارهای رفتاری اطلاق می‌شود که تعیین می‌کنند اعمال انسان‌ها در موقعیت‌های مختلف چه باید باشد. در روان‌شناسی، این مفهوم اغلب با رشد اخلاقی و نحوه قضاوت‌های اخلاقی افراد در مواجهه با تعارضات ارزشی مرتبط است. این حوزه بررسی می‌کند که چگونه افراد مفاهیم درست و غلط را درونی‌سازی کرده و در رفتار روزمره خود به کار می‌برند.

نام‌های دیگر: اخلاق

شخصیت

اراده

Will

توانایی ذهنی برای تصمیم‌گیری و هدایت رفتار به‌سوی یک هدف مشخص. این سازه شامل کنترل تکانه‌ها و پایداری در مسیر رسیدن به مقصود است.

نام‌های دیگر: اراده

شخصیت

اراده معطوف به معنا

Will to meaning

محرک اصلی و نیروی پیشران در روان انسان که بر اساس نظریه لوگوتراپی مطرح شده است. این مفهوم بیانگر تلاش بنیادین فرد برای یافتن هدف و معنای شخصی در هستی و موقعیت‌های مختلف زندگی است.

نام‌های دیگر: اراده معطوف به معنا

شخصیت

ارزش‌ها

Values

ارزش‌ها باورهای پایدار و بنیادینی هستند که به افراد کمک می‌کنند رفتارها و رویدادها را از منظر مطلوبیت یا اهمیت قضاوت کنند. این مفاهیم به عنوان معیارهای راهنما در انتخاب اهداف و تعیین جهت‌گیری‌های زندگی عمل می‌کنند. در روان‌شناسی، ارزش‌ها نقش مهمی در شکل‌گیری هویت، تصمیم‌گیری‌های اخلاقی و سازگاری اجتماعی ایفا می‌کنند.

نام‌های دیگر: ارزش‌ها

شخصیت

ارزش‌ها

values

ارزش‌ها باورها و اصول بنیادینی هستند که معیارهای انتخاب و قضاوت فرد را شکل می‌دهند. این مفاهیم راهنمای رفتار و تعیین‌کنندهٔ اولویت‌های زندگی شخصی و اجتماعی هستند. ارزش‌ها پایداری نسبی دارند و هویت فرد را تعریف می‌کنند.

نام‌های دیگر: values، Values

شخصیت

ارزش‌های شخصی

Personal values

اصول و باورهای بنیادینی که هدایت‌گر رفتار، تصمیم‌گیری‌ها و اولویت‌های یک فرد در زندگی هستند. این ارزش‌ها چارچوبی برای معنا بخشیدن به تجربیات و تعیین مسیر حرکت فرد در جهان فراهم می‌کنند.

نام‌های دیگر: ارزش‌های شخصی

شخصیت

ارزش‌های فردی

Personal Values

ارزش‌های فردی اصول بنیادین و معیارهای درونی هستند که جهت‌دهنده انتخاب‌ها، رفتارها و اهداف فرد در زندگی می‌باشند. آن‌ها پاسخ به این پرسش هستند که فرد می‌خواهد چه نوع انسانی باشد و چه نوع زندگی‌ای را ترجیح می‌دهد. همسویی رفتارها با ارزش‌های فردی با احساس اصالت، رضایت درونی و سلامت روان مرتبط است.

نام‌های دیگر: ارزش‌های فردی

شخصیت

ارزیابی شخصیت

Personality Assessment

فرایندی سیستماتیک برای شناسایی و اندازه‌گیری الگوهای پایدار فکری، عاطفی و رفتاری فرد است. این ارزیابی معمولاً از طریق مصاحبه‌های بالینی، مشاهده رفتار و آزمون‌های استاندارد روان‌سنجی انجام می‌شود. هدف اصلی آن درک ساختار شخصیت و پیش‌بینی عملکرد فرد در موقعیت‌های مختلف است.

نام‌های دیگر: ارزیابی شخصیت

شخصیت

ارزیابی شخصیت

personality assessment

فرایند سیستماتیک جمع‌آوری اطلاعات برای درخت الگوهای پایدار تفکر، احساس و رفتار فرد است. این فرایند معمولاً از طریق مصاحبه‌های بالینی، مشاهده و استفاده از آزمون‌های روان‌سنجی استاندارد انجام می‌شود. هدف اصلی ارزیابی شخصیت، شناخت ویژگی‌های ذاتی فرد و پیش‌بینی عملکرد او در موقعیت‌های مختلف است.

نام‌های دیگر: personality assessment

شخصیت

اریش فروم

Erich Fromm

اریش فروم روان‌کاو و فیلسوف آلمانی-آمریکایی بود که به عنوان یکی از بنیان‌گذاران مکتب فرانکفورت و روان‌کاوی انسان‌گرا شناخته می‌شود. او تلاش کرد میان تحلیل روان‌شناختی فرد و ساختارهای اجتماعی-اقتصادی پیوند برقرار کند و بر نیازهای وجودی انسان مانند تعلق و تفراتر از نیازهای بیولوژیک تأکید ورزید.

نام‌های دیگر: اریش فروم

شخصیت

اصالت

authenticity

میزان همسویی فرد با ارزش‌ها، باورها و خودِ واقعی‌اش در رفتارهای روزمره. اصالت به معنای زندگی کردن بر اساس خویشتنِ واقعی، بدون تظاهر یا تحت فشار انتظارات بیرونی است.

نام‌های دیگر: اصالت

شخصیت

اصالت

congruence

حالت هم‌سویی میان تجربه درونی، آگاهی و ابراز بیرونی درمانگر در جریان رابطه درمانی. در این حالت، درمانگر خودِ واقعی خود را در تعامل با مراجع حفظ می‌کند تا تجربه‌ای صادقانه ایجاد شود.

نام‌های دیگر: اصالت (بی‌ریایی درمانگر)

شخصیت

اصل لذت

pleasure principle

اصلی در روان‌کاوی که بر تلاش برای کسب لذت و اجتناب از درد و تنش تأکید دارد. این اصل، محرک اصلی فعالیت‌های غریزی در ساختار روانی است که به دنبال برقراری تعادل و کاهش تنش‌های درونی است.

نام‌های دیگر: pleasure principle

شخصیت

اصلاحات انسانی

Humanistic reforms

تلاش‌ها و تغییرات ساختاری در رویکردهای روان‌شناختی با هدف تمرکز بیشتر بر ظرفیت‌ها، رشد فردی و کرامت انسانی است. این اصلاحات بر جایگزینی مدل‌های مکانیکی با مدل‌هایی که بر تجربه زیسته و خودشکوفایی تأکید دارند، تمرکز دارد.

نام‌های دیگر: اصلاحات انسانی

شخصیت

اعتماد به نفس

Self-confidence

اعتماد به نفس باور فرد به توانایی‌ها، قضاوت‌ها و منابع شخصی‌اش برای موفقیت در انجام وظایف و مواجهه با چالش‌هاست. این ویژگی روان‌شناختی شامل ارزیابی واقع‌بینانه از خود و امیدواری به کسب نتایج مطلوب است. اعتماد به نفس بالا به فرد کمک می‌کند تا با استرس‌ها بهتر کنار بیاید و در موقعیت‌های مختلف اجتماعی و شغلی عملکرد بهتری داشته باشد.

نام‌های دیگر: اعتمادبه‌نفس

شخصیت

اقلیت جنسی

Sexual minority

این اصطلاح به گروه‌هایی از افراد اشاره دارد که گرایش جنسی، هویت جنسی یا رفتار جنسی آن‌ها با هنجارهای غالب هتروسکشوال در جامعه متفاوت است. این دسته شامل افراد همجنس‌گرا، دوجنس‌گرا، بی‌جنس‌گرا و سایر گرایش‌های غیرهتروسکشوال می‌شود. این مفهوم بیشتر در مطالعات جامعه‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی برای بررسی تجربیات و چالش‌های خاص این گروه‌ها به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: Sexual minority

شخصیت

اندیشه یونگ

Jungian Thought

مجموعه نظریات کارل گوستاو یونگ که شامل مفاهیمی چون ناخودآگاه جمعی، کهن‌الگوها و انواع شخصیت است. این اندیشه بر تعادل میان خودآگاه و ناخودآگاه برای رسیدن به تکامل روانی تأکید دارد.

نام‌های دیگر: اندیشه یونگ

شخصیت

انسان‌گرایانه

Humanistic

رویکردی در روان‌شناسی که بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارد. این مکتب، انسان را موجودی فعال، خلاق و مسئولیت‌پذیر می‌داند که به دنبال معناست. تمرکز اصلی آن بر تجربهٔ ذهنی فرد و کیفیت روابط انسانی است. این دیدگاه در مقابل رویکردهای تعیین‌گرانه‌ی رفتاری و روانکاوی قرار می‌گیرد.

نام‌های دیگر: انسان‌گرایانه

شخصیت

انسان‌گرایی

Humanism

انسان‌گرایی مکتبی در روان‌شناسی است که بر پتانسیل ذاتی انسان برای رشد، خودشکوفایی و انتخاب آزاد تأکید دارد. این رویکرد، انسان را موجودی مختار و معنادار می‌داند که فراتر از تعیین‌شدگی‌های بیولوژیک یا محیطی عمل می‌کند. روان‌شناسی انسان‌گرا با تمرکز بر تجربه زیسته و سلامت روان، به دنبال درک کلیت وجود فردی است.

نام‌های دیگر: انسان‌گرایی

شخصیت

انکار

Denial

یک مکانیسم دفاعی ناخودآگاه است که در آن فرد از پذیرش واقعیت‌های دردناک یا تجربه‌های ناخوشایند خودداری می‌کند. این فرآیند باعث می‌شود واقعیت بیرونی به‌گونه‌ای بازنمایی شود که تهدیدات روانی کاهش یابند.

نام‌های دیگر: انکار

شخصیت

انکار

denial

یکی از مکانیسم‌های دفاعی روانی است که در آن فرد از پذیرش واقعیت یا تجربهٔ دردناک خود جلوگیری می‌کند. این سازوکار به فرد کمک می‌کند تا از اضطراب ناشی از مواجهه با حقیقت در کوتاه‌مدت مصون بماند.

نام‌های دیگر: denial، Denial

شخصیت

انکار اجتماعی

social denial

مکانیسمی دفاعی که در آن فرد یا گروه، واقعیت‌های تلخ یا ناخوشایند اجتماعی را نادیده می‌گیرند یا آن‌ها را انکار می‌کنند. این فرآیند باعث می‌شود تا مسائل ساختاری یا بحران‌های جمعی از سطح آگاهی خارج شوند.

نام‌های دیگر: انکار اجتماعی

شخصیت

انگِ درونی‌شده

Internalized stigma

فرآیندی است که در آن فرد، باورهای منفی و پیش‌داوری‌های جامعه درباره گروهی که به آن تعلق دارد را پذیرفته و به بخشی از خودپنداره خود تبدیل می‌کند. این پدیده می‌تواند منجر به کاهش عزت‌نفس و خودکم‌بینی شود.

نام‌های دیگر: Internalized stigma

شخصیت

بازوالدینی

reparenting

فرآیندی درمانی است که در آن درمانگر به صورت محدود و حرفه‌ای نیازهای هیجانی برآورده‌نشده کودک درون مراجع را تأمین می‌کند. این روش در درمان طرحواره‌ای برای اصلاح تجربیات اولیه ناکارآمد استفاده می‌شود. هدف، کمک به مراجع برای پرورش و حمایت از خود در بزرگسالی است تا الگوهای ناسازگار کاهش یابد.

نام‌های دیگر: بازوالدینی

شخصیت

باورهای بنیادین

Core beliefs

ساختارهای شناختی عمیق و پایداری که فرد درباره خود، دیگران و جهان دارد و زیربنای تفسیرهای او از واقعیت است. این باورها معمولاً در دوران کودکی شکل گرفته و بر نحوه پردازش اطلاعات و واکنش‌های هیجانی فرد تأثیر می‌گذارند.

نام‌های دیگر: باورهای بنیادین

شخصیت

برون‌گرا

Extrovert

فردی که انرژی خود را از طریق تعامل با محیط بیرونی و دیگران تأمین می‌کند. برون‌گراها معمولاً تمایل دارند در موقعیت‌های اجتماعی فعال باشند و از فعالیت‌های گروهی و محرک‌های محیطی لذت می‌برند.

نام‌های دیگر: برونگرا

شخصیت

برون‌گرایی

Extraversion

یکی از ویژگی‌های شخصیتی است که در آن فرد تمایل دارد انرژی خود را از طریق تعامل با دنیای بیرونی، افراد دیگر و فعالیت‌های اجتماعی تأمین کند. افراد برون‌گرا معمولاً معاشرتی، پرجنب‌وجوش و هیجان‌طلب هستند.

نام‌های دیگر: برون گرایی

شخصیت

بهرهٔ هیجانی

Emotional Intelligence (EQ)

توانایی شناخت، درک و مدیریت هیجانات خود و دیگران است. این مفهوم شامل مهارت‌هایی نظیر خودتنظیمی، همدلی و مهارت‌های اجتماعی در تعاملات انسانی می‌شود.

نام‌های دیگر: بهره هیجانی (EQ)

شخصیت

بیگانگی از خود

Self-alienation

بیگانگی از خود وضعیتی است که در آن فرد احساس جدایی، غریبگی یا عدم ارتباط با هویت واقعی، ارزش‌ها یا نیازهای درونی خود می‌کند. این پدیده اغلب در پی فشارهای اجتماعی، سرکوب احساسات یا زندگی ناصادقانه رخ می‌دهد و می‌تواند منجر به احساس پوچی و کاهش سلامت روان شود.

نام‌های دیگر: بیگانگی از خود

شخصیت

بی‌واسطگی

Spontaneity

توانایی فرد برای واکنش نشان دادن به موقعیت‌ها به شکلی طبیعی، خودجوش و بدون نیاز به برنامه‌ریزی از پیش یا کنترل بیش از حد. این ویژگی نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری روانی و آزادی در عمل است.

نام‌های دیگر: بی‌واسطگی

شخصیت

پارانویا

paranoia

پارانویا به الگوی ناسالم و پایدار بی‌اعتمادی و بدبینی نسبت به دیگران اشاره دارد که در آن نیت‌های منفی دیگران بدون شواهد کافی تفسیر می‌شود. این ویژگی می‌تواند به عنوان یک اختلال شخصیت مستقل یا بخشی از اختلالات روان‌پریشی ظاهر شود. افراد پارانوئید اغلب احساس می‌کنند مورد سوءاستفاده، آسیب یا توطئه قرار گرفته‌اند.

نام‌های دیگر: پارانویا

شخصیت

پرسشنامه ۱۶ عاملی کتل

16PF

پرسشنامه ۱۶ عاملی کتل (16PF) یکی از مشهورترین ابزارهای سنجش شخصیت است که توسط ریموند کتل توسعه یافته است. این آزمون شانزده عامل اولیه شخصیت را اندازه‌گیری کرده و تصویری جامع از ساختار شخصیت فرد ارائه می‌دهد. این پرسشنامه در مشاوره، انتخاب نیروی انسانی و پژوهش‌های بالینی کاربرد گسترده‌ای دارد.

نام‌های دیگر: 16PF

شخصیت

پرسشنامه پرسش‌های شخصیت ایزنک (نسخه بازنگری‌شده)

EPQ-R

یک ابزار سنجش استاندارد برای اندازه‌گیری ابعاد اصلی شخصیت شامل برون‌گرایی، روان‌رنجوری و سایکوتیک‌گرایی است. این پرسشنامه بر پایه نظریات ایزنک طراحی شده و برای ارزیابی ویژگی‌های شخصیتی در جمعیت‌های مختلف به کار می‌رود.

نام‌های دیگر: EPQ-R

شخصیت

پرسشنامه چندوجهی شخصیت میلیون (نسخه سوم)

MCMI-III

یک ابزار ارزیابی روانی که برای سنجش ویژگی‌های شخصیتی و الگوهای آسیب‌شناختی در مراجعان طراحی شده است. این پرسشنامه بر اساس نظریات شخصیت‌شناسی علمی تدوین شده است.

نام‌های دیگر: MCMI-III

شخصیت

تجربه‌پذیری

Openness to experience

یکی از ابعاد پنج‌گانه شخصیت که میزان کنجکاوی ذهنی، خلاقیت و تمایل فرد به تجربه‌های جدید و هنری را نشان می‌دهد. این ویژگی با پذیرش ایده‌های نو و داشتن تخیل بالا همراه است.

نام‌های دیگر: تجربه پذیری

شخصیت

تحلیل شخصیت

Personality Analysis

فرآیند سیستماتیک بررسی و ارزیابی الگوهای رفتاری، هیجانی و شناختی فرد برای شناسایی ویژگی‌های بنیادین شخصیت اوست. این رویکرد معمولاً از طریق روش‌های استاندارد مانند پرسش‌نامه‌ها، مصاحبه‌های بالینی و آزمون‌های فرافکن انجام می‌شود. هدف اصلی، ارائه تصویری جامع از نقاط قوت، ضعف و سازوکارهای سازگاری فرد در بافت‌های مختلف زندگی است.

نام‌های دیگر: تحلیل شخصیت

شخصیت

تحمل پایین ناکامی

Low frustration tolerance

وضعیت یا ویژگی شخصیتی که در آن فرد توانایی مقابله با موانع یا تأخیر در رسیدن به خواسته‌ها را ندارد. این ویژگی منجر به واکنش‌های هیجانی سریع و دشواری در مدیریت تنش‌های روزمره می‌شود.

نام‌های دیگر: تحمل پایین ناکامی

شخصیت

تحمل ناکامی

Frustration Tolerance

توانایی فرد در مواجهه با موانع، تأخیر در رسیدن به خواسته‌ها یا شرایط نامطلوب بدون از دست دادن کنترل هیجانی. این ویژگی نشان‌دهنده ظرفیت روانی برای مدیریت تنش‌های ناشی از عدم دستیابی فوری به هدف است.

نام‌های دیگر: تحمل ناکامی

شخصیت

تفاوت‌های جنسیتی

Gender Differences

این اصطلاح به بررسی شباهت‌ها و تفاوت‌های رفتاری، شناختی و هیجانی بین زنان و مردان می‌پردازد. روان‌شناسی معاصر بر تعامل پیچیده عوامل زیستی و اجتماعی-فرهنگی در پیدایش این تفاوت‌ها تأکید دارد. هدف، پرهیز از قضاوت ارزشی و درک تنوع درون‌گروهی در کنار تفاوت‌های میان‌گروهی است.

نام‌های دیگر: تفاوت‌های جنسیتی

شخصیت

تفاوت‌های جنسیتی

gender differences

تفاوت‌های مشاهده‌شده در ویژگی‌های روان‌شناختی، شناختی یا رفتاری میان زنان و مردان که ناشی از ترکیبی پیچیده از عوامل بیولوژیکی و محیطی است. روان‌شناسی معاصر بر این باور است که این تفاوت‌ها اغلب خرد و هم‌پوشانی زیادی دارند و نباید به عنوان مبنایی برای تعیین محدودیت‌های فردی استفاده شوند.

نام‌های دیگر: gender differences

شخصیت

تفاوت‌های جنسیتی

sex differences

تفاوت‌های جنسیتی به تمایلات و ویژگی‌های رفتاری، شناختی یا بیولوژیکی اشاره دارد که به‌طور میانگین بین مردان و زنان مشاهده می‌شود. این تفاوت‌ها تحت تأثیر تعامل پیچیده عوامل زیستی (مانند هورمون‌ها و ژنتیک) و محیطی (مانند فرهنگ و تربیت) شکل گرفته‌اند و موضوع اصلی مطالعات روان‌شناسی تفاوت‌های جنسیتی هستند.

نام‌های دیگر: sex differences

شخصیت

تفاوت‌های فردی

Individual differences

تفاوت‌های فردی به ویژگی‌های متمایزکننده افراد از یکدیگر در زمینه‌های روان‌شناختی، رفتاری و زیستی اشاره دارد. این تفاوت‌ها شامل هوش، شخصیت، انگیزش، سبک‌های یادگیری و توانایی‌های خاص می‌شوند. درک این تفاوت‌ها برای طراحی مداخلات آموزشی، درمانی و سازمانی که متناسب با نیازهای خاص هر فرد باشد، ضروری است.

نام‌های دیگر: individual differences

شخصیت

تفسیر ماکیاولی

Machiavellian interpretation

رویکردی در تحلیل رفتار که بر گرایش افراد به فریبکاری، دست‌کاری روانی و بهره‌کشی از دیگران برای رسیدن به قدرت تمرکز دارد. این تفسیر معمولاً در بررسی مثلث تاریک شخصیت کاربرد دارد.

نام‌های دیگر: تفسیر ماکیاولی

شخصیت

تقاطع‌مندی

Intersectionality

رویکردی نظری برای درک چگونگی پیوند و درهم‌تنیدگی هویت‌های اجتماعی مختلف مانند جنسیت، نژاد و طبقه با یکدیگر. این مفهوم نشان می‌دهد که چگونه این عوامل در کنار هم، تجربه‌های منحصربه‌فردی از امتیاز یا تبعیض را ایجاد می‌کنند.

نام‌های دیگر: تقاطع‌مندی (درهم‌تنیدگی هویت‌ها و موقعیت‌های اجتماعی)

شخصیت

تکنیک دوصندلی

Two-chair technique

یک روش مداخله‌ای در درمان مبتنی بر تجربه‌گرایی است که در آن فرد با تصور حضور یک بخش از خود یا یک شخص دیگر بر روی صندلی مقابل، به گفتگو می‌پردازد. این تکنیک برای حل تعارض‌های درونی و بازنمایی گفتگوهای ذهنی استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: تکنیک دوصندلی، تکنیک دو صندلی

شخصیت

تلاش برای موفقیت

Achievement striving

مجموعه‌ای از انگیزه‌ها و رفتارهای هدفمند که فرد را به سمت دستیابی به استانداردهای بالا و اهداف شخصی سوق می‌دهد. این ویژگی می‌تواند به عنوان یک عامل سازنده در رشد فردی یا عاملی در ایجاد فشار روانی عمل کند.

نام‌های دیگر: تلاش برای موفقیت

شخصیت

تمامیت شخصی

Personal integrity

وضعیت همسویی میان باورهای درونی، ارزش‌ها و رفتارهای بیرونی یک فرد که منجر به احساس یکپارچگی و اصالت می‌شود. تمامیت شخصی زمانی محقق می‌شود که فرد در مواجهه با چالش‌ها، اصول اخلاقی و هویتی خود را حفظ کند.

نام‌های دیگر: تمامیت شخصی

شخصیت

تیپ‌های روان‌شناختی

Psychological types

الگوهای نسبتاً پایدار در نگرش، ترجیحات و رفتار فرد که نشان‌دهنده سبک خاص او در سازگاری با محیط و پردازش اطلاعات است. این تیپ‌ها معمولاً بر اساس نظریه‌های شخصیت مانند مدل یونگ یا مدل پنج عاملی شخصیت طبقه‌بندی می‌شوند. آن‌ها به درک تفاوت‌های فردی در نحوه تعامل با جهان کمک می‌کنند.

نام‌های دیگر: تیپ‌های روان‌شناختی

شخصیت

ثبات

Stability

به وضعیت پایداری و توازن در ویژگی‌های روانی، هیجانی یا رفتاری فرد اشاره دارد. این مفهوم نشان‌دهنده توانایی حفظ حالت متعادل در مواجهه با تغییرات محیطی است.

نام‌های دیگر: ثبات

شخصیت

جابه‌جایی

displacement

یکی از مکانیسم‌های دفاعی است که در آن فرد، تکانه‌ها یا احساسات خود را از منبع اصلی و تهدیدآمیز به سمت هدف دیگری که کم‌خطرتر است، منتقل می‌کند. این فرآیند به فرد کمک می‌کند تا از اضطراب ناشی از مواجهه مستقیم با منبع اصلی جلوگیری کند.

نام‌های دیگر: جابجایی

شخصیت

جستجوی حس

Sensation seeking

جستجوی حس به تمایل فرد برای تجربه‌های جدید، خطرناک یا شدید و حساسیت کمتر به پاداش‌های تکراری اشاره دارد. این ویژگی شخصیتی با رفتارهای ریسک‌پذیر و اکتشافی مرتبط است. افراد با جستجوی حس بالا معمولاً به دنبال محرک‌های حسی قوی‌تر هستند.

نام‌های دیگر: Sensation seeking، sensation seeking

شخصیت

جنسیت

Gender

مجموعه‌ای از ویژگی‌های روانی، اجتماعی و فرهنگی که هویت فرد را در یک بافت فرهنگی مشخص تعریف می‌کند. این مفهوم با ویژگی‌های زیست‌شناختی متفاوت بوده و شامل نقش‌ها و انتظارات اجتماعی است.

نام‌های دیگر: جنسیت

شخصیت

جنسیت‌شناسی

sexuality

جنسیت‌شناسی به ابعاد گسترده‌ای از تجربه انسانی شامل تمایلات جنسی، هویت جنسی، رفتارهای جنسی و احساسات عاطفی مرتبط با جنسیت اشاره دارد. این مفهوم فراتر از عمل فیزیکی رفته و شامل جنبه‌های روان‌شناختی، اجتماعی و فرهنگی هویت فرد است. درک صحیح جنسیت‌شناسی برای سلامت روان و رضایت از زندگی ضروری است.

نام‌های دیگر: sexuality

شخصیت

جهت‌گیری جنسی

Sexual orientation

الگوی پایدار و درونی از کشش عاطفی، رمانتیک یا جنسی فرد به دیگران. این جهت‌گیری می‌تواند شامل تمایل به جنس‌های مختلف، هم‌جنس یا عدم تمایل جنسی باشد.

نام‌های دیگر: جهت‌گیری جنسی

شخصیت

حالت تدافعی

Defensive state

حالت تدافعی وضعیتی روان‌شناختی است که در آن فرد برای محافظت از خود در برابر تهدیدهای درونی یا بیرونی، از مکانیسم‌های دفاعی ناخودآگاه بهره می‌برد. این حالت اغلب با انکار واقعیت، توجیه رفتارهای ناسازگار یا جابجایی هیجانات منفی به دیگران همراه است. هدف اصلی این وضعیت، حفظ عزت‌نفس و کاهش اضطراب ناشی از تعارضات درونی یا فشارهای محیطی است.

نام‌های دیگر: حالت تدافعی

شخصیت

حرمت نفس

Self-Respect

حرمت نفس یا احترام به خود، باور فرد به ارزش ذاتی و شایستگی‌های خود و نیازمند رفتار محترمانه از سوی دیگران است. این مفهوم پایه‌ای از عزت‌نفس سالم بوده و در مرزگذاری‌های شخصی و حفظ کرامت انسانی نقش کلیدی دارد. افرادی که حرمت نفس بالایی دارند، معمولاً در روابط خود از الگوهای آسیب‌زا پرهیز می‌کنند.

نام‌های دیگر: حرمت خود

شخصیت

خجالت‌کشی

Shyness

خجالت‌کشی یک ویژگی شخصیتی یا وضعیت عاطفی است که با احساس ناراحتی، خجالت یا نگرانی شدید در موقعیت‌های اجتماعی همراه است. افراد خجالتی معمولاً از قضاوت منفی دیگران می‌ترسند و در برقراری ارتباط چشمی یا شروع گفتگو دچار تردید می‌شوند. این حالت می‌تواند از یک تمایل ملایم تا اختلالی شدید به نام اضطراب اجتماعی متغیر باشد.

نام‌های دیگر: Shyness، shyness

شخصیت

خودآگاهی

self-awareness

خودآگاهی به توانایی فرد برای مشاهده، درک و ارزیابی دقیق افکار، احساسات، انگیزه‌ها و رفتارهای خود اطلاق می‌شود. این سازه شامل آگاهی از نقاط قوت، ضعف و تأثیر متقابل فرد بر محیط پیرامون است. خودآگاهی بالا معمولاً با تنظیم هیجانی بهتر و تصمیم‌گیری‌های سازگارانه‌تر همراه است. این مفهوم پایه‌ای در رشد فردی و روان‌درمانی محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: self-awareness

شخصیت

خودآگاهی هیجانی

Emotional Self-awareness

توانایی شناسایی و درک دقیق حالات هیجانی خود در لحظه وقوع. این ویژگی به فرد کمک می‌کند تا رابطه میان احساسات، افکار و واکنش‌های رفتاری خود را تشخیص دهد.

نام‌های دیگر: خودآگاهی هیجانی

شخصیت

خودانتقادگری

Self-criticism

تمایل فرد به ارزیابی منفی، قضاوت سختگیرانه و سرزنش کردن خویشتن در مواجهه با خطاها یا نقص‌ها است. این ویژگی می‌تواند بر عزت‌نفس و سلامت روان تأثیرگذار باشد و اغلب با استانداردهای بسیار بالا همراه است.

نام‌های دیگر: خودانتقادگری

شخصیت

خودپنداره

Self-concept

مجموعه‌ای از باورها، نگرش‌ها و تصورات فرد درباره خود، شامل ویژگی‌های شخصیتی، توانمندی‌ها و نقش‌های اجتماعی است. این مفهوم زیربنای ارزیابی فرد از ارزش و جایگاه خویش در جهان محسوب می‌شود.

نام‌های دیگر: خودپنداره

شخصیت

خودتعیین‌گری

Self-Determination

خودتعیین‌گری به نیاز اساسی انسان برای احساس مالکیت بر رفتارها و انتخاب‌های خود اشاره دارد. بر اساس نظریه خودتعیین‌گری، ارضای این نیاز همراه با نیازهای شایستگی و پیوستگی، منجر به انگیزش درونی و بهزیستی روان‌شناختی می‌شود. در این حالت، فرد احساس می‌کند که عامل اصلی اعمال و نتایج زندگی‌اش است.

نام‌های دیگر: خودتعیین‌گری

شخصیت

خودتعیین‌گری

self-determination

خودتعیین‌گری تمایل ذاتی افراد برای سازماندهی رفتار خود بر اساس نیازهای روان‌شناختی درونی است. این مفهوم بر سه نیاز اساسی خودمختاری، شایستگی و ارتباط تأکید دارد. وقتی این نیازها برآورده شوند، فرد انگیزه درونی بالاتری برای یادگیری و رشد خواهد داشت.

نام‌های دیگر: self-determination

شخصیت

خودشکوفایی

Self-actualization

خودشکوفایی فرآیند تحقق کامل پتانسیل‌ها و استعدادهای ذاتی فرد است. این مفهوم در روان‌شناسی انسان‌گرا، به‌ویژه در نظریه آبراهام مزلو، به عنوان اوج سلسله‌مراتب نیازها تعریف می‌شود. فرد خودشکوفا به استقلال، خلاقیت و پذیرش واقعیت‌ها دست یافته و معنای زندگی را درونی می‌یابد.

نام‌های دیگر: Self-actualization

شخصیت

خودشکوفایی

Self-actualization

خودشکوفایی به معنای تحقق کامل پتانسیل‌های ذاتی و استعدادهای فردی است. این مفهوم در روان‌شناسی انسان‌گرا، به‌ویژه در نظریه آبراهام مزلو، به عنوان بالاترین سطح نیازهای انسانی شناخته می‌شود. فرد در این حالت، به رشد شخصی، خلاقیت و معناداری زندگی دست می‌یابد. این فرآیند شامل پذیرش واقع‌بینانه خود و دیگران است.

نام‌های دیگر: خودشکوفایی

شخصیت

خودشیفتگی

Narcissism

خودشیفتگی یک ویژگی شخصیتی است که با احساس برتری، نیاز شدید به تحسین و کمبود همدلی مشخص می‌شود. در سطح بالینی، این ویژگی‌ها می‌توانند به اختلال شخصیت خودشیفته منجر شوند که با الگوی گسترده‌ای از بزرگ‌بینی و نیاز به تحسین همراه است. افراد با این ویژگی‌ها ممکن است در برقراری روابط عمیق و پایدار دچار مشکل باشند.

نام‌های دیگر: narcissism، Narcissism

شخصیت

خودشیفته

Narcissism

خودشیفتگی یک الگوی شخصیتی است که با احساس برتری، نیاز مفرط به تحسین و کمبود همدلی مشخص می‌شود. افراد دارای این ویژگی‌ها اغلب در درک احساسات دیگران ناتوان بوده و روابط خود را بر اساس منافع شخصی می‌سازند. این ویژگی می‌تواند طیفی از خصلت‌های سازگار تا اختلال شخصیت خودشیفته را شامل شود.

نام‌های دیگر: خودشیفته

شخصیت

خودفریبی

Self-deception

فرآیندی است که در آن فرد به‌طور ناخودآگاه خود را از حقیقت یا واقعیت‌های مهم درباره خود یا جهان محروم می‌کند. این حالت می‌تواند برای محافظت از عزت‌نفس یا کاهش تنش‌های روانی ایجاد شود.

نام‌های دیگر: خودفریبی

شخصیت

خودکنترلی

self-control

توانایی مدیریت تکانه‌ها، هیجانات و رفتارهای خود برای دستیابی به اهداف بلندمدت. این سازه با توانایی مهار پاسخ‌های آنی و تنظیم خود در موقعیت‌های مختلف در ارتباط است.

نام‌های دیگر: self-control

شخصیت

خودمختاری

Autonomy

توانایی فرد برای تنظیم رفتار و تصمیم‌گیری مستقل بر اساس ارزش‌های درونی خود است. این مفهوم با احساس کنترل بر زندگی و آزادی عمل در روان‌شناسی رشد و شخصیت پیوند دارد.

نام‌های دیگر: خودمختاری

شخصیت

خودمهارگری

Self-regulation

توانایی فرد برای کنترل و مدیریت هیجانات، تکانه‌ها و رفتارهای خود در جهت دستیابی به اهداف بلندمدت. این فرآیند شامل پایش خود و تنظیم پاسخ‌ها بر اساس موقعیت‌های محیطی است.

نام‌های دیگر: خودمهارگری

شخصیت

خوشه بی اختلالات شخصیت

Cluster B Personality Disorders

خوشه بی شامل گروهی از اختلالات شخصیتی است که با رفتارهای دراماتیک، هیجانی یا ناپایدار مشخص می‌شوند. این دسته شامل اختلالات شخصیت مرزی، نمایشی، خودشیفته و ضداجتماعی است. ویژگی مشترک این گروه، دشواری در تنظیم هیجانات و برقراری روابط پایدار و سالم با دیگران است.

نام‌های دیگر: خوشه B اختلالات شخصیت

شخصیت

خوشه سی

Cluster C

خوشه سی در طبقه‌بندی اختلالات شخصیت DSM-۵، شامل سه الگوی شخصیتی با ویژگی‌های مشترک اضطراب و ترس است. این گروه شامل اختلالات شخصیت اجتنابی، وابسته و وسواسی-جبری می‌شود. افراد دارای این الگوها معمولاً نگرانی‌های فراوان، نیاز به کنترل و ترس از طرد شدن را تجربه می‌کنند.

نام‌های دیگر: خوشه C

شخصیت

خوشهٔ سی اختلالات شخصیت

Cluster C personality disorders

خوشهٔ سی اختلالات شخصیت شامل گروهی از الگوهای پایدار و ناسازگار در رفتار و تجربهٔ درونی است که با ویژگی‌های غالب اضطراب و ترس مشخص می‌شود. این گروه شامل اختلالات شخصیت اجتنابی، وابسته و وسواسی-جبری است. افراد مبتلا به این اختلالات معمولاً نگرانی‌های مفرط، ترس از طرد شدن و نیاز شدید به کنترل را تجربه می‌کنند.

نام‌های دیگر: خوشه C اختلالات شخصیت

شخصیت

خوی یا آمادگی روانی

Disposition

به ویژگی‌های پایدار شخصیتی و تمایلات درونی فرد اشاره دارد که نحوه واکنش او را به موقعیت‌های مختلف تعیین می‌کند. این اصطلاح بیانگر گرایش‌های رفتاری و عاطفی مستقر در ساختار روانی است.

نام‌های دیگر: Disposition

شخصیت

دانیل گلمن

Daniel Goleman

یکی از روان‌شناسان مشهور است که نظریات خود را دربارهٔ هوش هیجانی توسعه داد. وی بر اهمیت مهارت‌های اجتماعی و خودآگاهی در موفقیت‌های فردی و سازمانی تأکید دارد.

نام‌های دیگر: دانیل گلمن

شخصیت

درمان اختلال شخصیت مرزی

Borderline Personality Disorder Treatment

مجموعه‌ای از مداخلات روان‌شناختی و بالینی که با هدف مدیریت بی‌ثباتی هیجانی، تکانشگری و مشکلات بین‌فردی در افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی انجام می‌شود. این درمان‌ها بر بهبود تنظیم هیجانی و بهبود الگوهای رابطه‌ای تمرکز دارند.

نام‌های دیگر: درمان اختلال شخصیت مرزی

شخصیت

درمان ادلری

Adlerian therapy

یک رویکرد روان‌درمانی مبتنی بر روان‌شناسی فردی است که بر احساس برتری، سبک زندگی و اهداف فرد تمرکز دارد. این روش بر اهمیت تعاملات اجتماعی و تلاش فرد برای غلبه بر احساس کمبود تأکید می‌کند.

نام‌های دیگر: Adlerian therapy

شخصیت

درمان رفتاری دیالکتیکی

Dialectical behavior therapy (DBT)

یک رویکرد درمانی مبتنی بر شواهد است که بر تعادل میان پذیرش و تغییر تمرکز دارد. این روش به‌ویژه برای مدیریت هیجانات شدید و بهبود تنظیم هیجانی در افراد استفاده می‌شود.

نام‌های دیگر: Dialectical behavior therapy (DBT)

شخصیت

درمان شخص‌محور

Person-Centered Therapy

درمان شخص‌محور یا انسان‌محور، رویکردی است که توسط کارل راجرز توسعه یافته و بر توانایی ذاتی فرد برای خوددرمانی و رشد تأکید دارد. در این روش، رابطه درمانی صادقانه و همدلانه محور اصلی بهبودی است تا تکنیک‌های خاص. درمانگر به عنوان یک همراه همدل، فضایی امن برای کاوش درونی مراجع فراهم می‌کند.

نام‌های دیگر: درمان شخص‌محور

شخصیت

درمان مبتنی بر پذیرش و تعهد

DBT

یک نوع درمان روان‌شناختی است که به‌ویژه برای مدیریت هیجانات شدید و بهبود تنظیم هیجانی طراحی شده است. این روش بر مهارت‌های آگاهی، تحمل سختی و تعامل بین‌فردی برای ایجاد زندگی پایدار تأکید دارد.

نام‌های دیگر: DBT

شخصیت

درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی

Mentalization-Based Treatment (MBT)

یک رویکرد روان‌درمانی است که بر تقویت توانایی فرد برای درک حالات ذهنی خود و دیگران تمرکز دارد. این روش به بیمار کمک می‌کند تا میان رفتار و حالات درونی (مانند افکار و احساسات) ارتباط برقرار کند.

نام‌های دیگر: درمان مبتنی بر ذهنی‌سازی (MBT)

شخصیت