فکر بنیان

موضوع روان‌شناسی

طرحواره‌درمانی

دربارهٔ این موضوع

طرحواره‌درمانی (Schema Therapy) رویکردی یکپارچه در روان‌درمانی است که جفری یانگ آن را برای مراجعانی پدید آورد که از درمان شناختی‌رفتاری کلاسیک بهرهٔ کافی نمی‌بردند. این رویکرد اجزایی از درمان شناختی‌رفتاری، نظریهٔ دلبستگی، گشتالت‌درمانی و رویکردهای روان‌پویشی را در یک چارچوب منسجم کنار هم می‌گذارد. تمرکز آن بر الگوهای ریشه‌دار و تکرارشونده‌ای است که از کودکی شکل گرفته‌اند و در بزرگسالی رابطه‌ها و احساس فرد دربارهٔ خودش را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

مفهوم محوری این رویکرد «طرحواره‌های ناسازگار اولیه» است: الگوهای پایدار و فراگیری از خاطره‌ها، هیجان‌ها، باورها و احساس‌های بدنی. این طرحواره‌ها وقتی شکل می‌گیرند که نیازهای هیجانی بنیادین کودک، مانند امنیت در دلبستگی، خودپیروی، ابراز آزادانهٔ نیازها، خودانگیختگی و حد و مرز واقع‌بینانه، به‌اندازهٔ کافی برآورده نشده باشند. مفهوم مهم دیگر «ذهنیت‌ها» (Modes) است، یعنی حالت‌های هیجانی و رفتاری لحظه‌ای که با فعال شدن طرحواره‌ها پدید می‌آیند. درمانگر روش‌های شناختی، تجربی (مانند تصویرسازی ذهنی و گفت‌وگو با صندلی خالی) و رفتاری را به کار می‌گیرد و رابطهٔ درمانی گرم و حدومرزدار («بازوالدینی حدومرزدار») را ابزاری برای تغییر می‌داند.

بیشترین پژوهش‌ها دربارهٔ طرحواره‌درمانی به اختلال شخصیت مرزی مربوط است و نسخهٔ گروهی آن نیز برای همین اختلال تدوین شده است. کاربرد این رویکرد در مشکلات دیگری مانند افسردگی مزمن، اضطراب و اختلال وسواسی‌جبری نیز در پژوهش‌ها بررسی شده است. این درمان معمولاً طولانی‌تر از درمان‌های کوتاه‌مدت است و تصمیم دربارهٔ مناسب بودن آن برای هر فرد باید پس از ارزیابی متخصص گرفته شود.

در فکر بنیان می‌توانید ویدیوهای آموزشی، کتاب‌ها و مقاله‌هایی دربارهٔ اصول طرحواره‌درمانی، کار با هیجان‌های دشواری مانند شرم و خشم و ساختار جلسه‌های درمان ببینید. این محتوا برای آشنایی درمانگران و دانشجویان با مفاهیم و فنون این رویکرد تهیه شده است.

منابع مرتبط در فکر بنیان